Rối nước thời 4.0: Nghệ sĩ tận hiến, người trẻ sáng tạo

Một trong số các hoạt động tại buổi sự kiện dự án 'Rối Tễu Nhờ'. Ảnh: NVCC.

Với sự bền bỉ của những nghệ sĩ tâm huyết cùng sự nhập cuộc và lan tỏa tư duy sáng tạo của các bạn trẻ, loại hình này đang từng bước trở lại gần hơn với công chúng.

“Cánh tay” bền bỉ nuôi giữ nghiệp rối

Nghệ thuật múa rối nước là viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam, ra đời từ vùng Đồng bằng Bắc Bộ và gắn liền với hình tượng “chú Tễu” đầy lạc quan, trào phúng. Để loại hình nghệ thuật này sống mãi, cần sự tận hiến bền bỉ của những nghệ sĩ như NSƯT Nguyễn Lan Hương cùng với sự chung tay sáng tạo từ thế hệ trẻ.

NSƯT Nguyễn Lan Hương là gương mặt tiêu biểu của Nhà hát Múa rối Việt Nam. Nhìn lại chặng đường hơn 21 năm gắn bó với ánh đèn sân khấu và những con rối, không ai biết rằng cơ duyên đến với nghề của chị hoàn toàn bất ngờ.

Lần thử sức dự tuyển vào lớp diễn viên múa rối đã trở thành “ngã rẽ” định mệnh, biến múa rối từ một thử nghiệm ngẫu hứng trở thành “cái nghiệp” trọn đời gắn với NSƯT Nguyễn Lan Hương.

Để có được những phút giây thăng hoa trên mặt nước, NSƯT Nguyễn Lan Hương cùng các đồng nghiệp phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả sức khỏe. Nghề rối nước, đặc biệt với phụ nữ, là một thử thách nghiệt ngã.

“Con rối đã nặng, nhưng diễn viên còn phải khoác lên mình bộ đồ cao su chuyên dụng để chống nước, nặng gần 3kg. Khi đứng trong nước với độ sâu khoảng 80 - 90cm, áp lực nước đè nặng lên bàn chân khiến những cơn đau nhức trở thành “bạn đồng hành” bất đắc dĩ. Chúng tôi phải đi thêm tất bông để giảm áp lực, nhưng cái nóng bức, bí bách trong bộ đồ cao su vẫn là nỗi ám ảnh thường trực”, NSƯT Nguyễn Lan Hương chia sẻ.

Những căn bệnh nghề nghiệp như viêm khớp, viêm xoang... đã trở thành điều quen thuộc đối với các nghệ sĩ múa rối. Có những ngày luyện tập, các diễn viên phải ngâm mình trong nước từ sáng đến tối, cả chục tiếng đồng hồ, rồi ngay sau đó lại phải chạy show biểu diễn.

Vượt lên trên những rào cản về thể lực, tình yêu với nghề đã dẫn lối chị đi qua những vai diễn “nặng ký”. Vở diễn “Thân phận nàng Kiều” là một cột mốc đáng nhớ, nơi chị hóa thân vào nhân vật Thúy Kiều. Áp lực của vai diễn, sự dằn vặt của nội tâm nhân vật đã khiến chị mất ăn, mất ngủ suốt thời gian luyện tập, thậm chí phải mất đến ba tháng sau khi diễn xong mới hoàn toàn thoát khỏi nhân vật.

Dẫu vậy, khi được hỏi về sự hy sinh đó, NSƯT Nguyễn Lan Hương cho biết, cảm thấy may mắn khi có cơ hội biểu diễn ở nhiều nơi, cả trong nước lẫn quốc tế, dù ở bất cứ đâu, nghệ thuật rối nước Việt Nam cũng nhận được sự yêu thích và đón nhận từ khán giả. Chính điều đó trở thành nguồn động lực lớn để chị tiếp tục theo đuổi con đường nghệ thuật này.

Bằng sự tận hiến đó, NSƯT Nguyễn Lan Hương đã khẳng định tài năng qua nhiều giải thưởng danh giá như: “Tài năng trẻ” tại Liên hoan múa rối toàn quốc (2008), Huy chương Bạc, Huy chương Vàng tại nhiều kỳ liên hoan múa rối trong nước và quốc tế, cùng danh hiệu NSƯT được phong tặng năm 2023.

Với chị, mỗi tiếng cười của khán giả, mỗi ánh mắt thích thú của du khách quốc tế khi xem rối nước Việt Nam chính là liều thuốc tinh thần quý giá nhất, tiếp thêm sức mạnh để chị và những người đồng nghiệp cống hiến trọn vẹn cho nghệ thuật dân gian.

Với hơn 21 năm gắn bó với nghệ thuật múa rối nước, NSƯT Nguyễn Lan Hương luôn trăn trở về việc làm thế nào để “nghề” thoát khỏi định kiến về một loại hình nghệ thuật “cũ kỹ”. Chị khẳng định, múa rối nước vốn giàu tính biểu đạt và ẩn chứa những ngôn ngữ nghệ thuật đầy chiều sâu, vấn đề là đang thiếu những “nhịp cầu” đủ mạnh để chạm tới tâm thức của người trẻ hiện đại.

NSƯT Nguyễn Lan Hương biểu diễn tại Nhà hát Múa rối Việt Nam. Ảnh: NVCC.

Người trẻ và hành trình bảo tồn bản sắc

Ngày nay, thế hệ trẻ chủ động tìm đến nhà hát, tìm đến những câu chuyện văn hóa dân gian không còn là điều hiếm gặp. Sự cộng hưởng giữa chiều sâu của di sản và nhịp sống đương đại đang tạo nên một làn gió mới, khiến sân khấu rối nước trở thành điểm hẹn văn hóa giàu sức hút, nơi người trẻ có thể lưu giữ, “chạm” vào ký ức truyền thống và nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc dân tộc trong thời đại số.

Điển hình cho xu hướng này là dự án truyền thông “Rối Tễu Nhờ” của nhóm sinh viên Trường Đại học FPT. Dự án không đơn thuần là sự ngưỡng mộ, các bạn trẻ đã ứng dụng ngôn ngữ truyền thông hiện đại, sáng tạo để “trẻ hóa” hình ảnh rối nước, đưa loại hình nghệ thuật này trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi trong không gian học đường.

Chia sẻ về động lực thực hiện dự án, Hoàng Quốc Đạt, trưởng nhóm phụ trách dự án “Rối Tễu Nhờ” cho biết, khi tìm hiểu sâu về múa rối nước, các thành viên trong dự án thực sự bị choáng ngợp trước sự kỳ công của các nghệ sĩ.

Hoàng Quốc Đạt (bên trái) - Trưởng nhóm phụ trách dự án 'Rối Tễu Nhờ'. Ảnh: NVCC.

Hình ảnh NSƯT Nguyễn Lan Hương hay các nghệ sĩ khác đứng dưới nước hàng tiếng đồng hồ để điều khiển từng cử động nhỏ của con rối đã thôi thúc Đạt và nhóm bạn phải làm một điều gì đó để nhiều bạn trẻ biết đến giá trị này.

Dự án này không chỉ là quảng bá, mà là sự sáng tạo của thế hệ trẻ trong việc kế thừa và làm mới di sản, với mong muốn cho các bạn sinh viên thấy rằng rối nước mang nhiều tầng lớp ý nghĩa, có chiều sâu, nhân văn và đầy tính thời đại nếu chúng ta chịu khó tìm hiểu.

Dự án “Rối Tễu Nhờ” của nhóm sinh viên Đại học FPT đã đưa múa rối nước đến gần hơn với công chúng thông qua buổi tổ chức sự kiện như “Thủy đình vọng ảnh”, nội dung truyền thông trên các nền tảng số như Facebook, TikTok… Từ video ngắn, hình ảnh trực quan đến cách kể chuyện gần gũi, các bạn trẻ đang góp phần làm mới cách tiếp cận, giúp nghệ thuật truyền thống xuất hiện tự nhiên hơn trong đời sống thường ngày.

Đan Linh