Nghệ nhân và lớp trẻ chung tay giữ lửa rối nước làng Yên

Đằng sau những tích trò sống động trên mặt nước là biết bao tâm huyết của những nghệ nhân và sự tiếp nối đầy sáng tạo của lớp trẻ, những người đang ngày đêm gìn giữ “hồn cốt” của nghệ thuật múa rối nước truyền thống.

Di sản của cha ông và ngọn lửa đam mê không bao giờ tắt

Với Nghệ nhân ưu tú Khương Xuân Đảng, múa rối nước không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn là một phần máu thịt của quê hương, là giá trị tinh thần được truyền từ đời này sang đời khác.

Ông Khương Xuân Đảng đang thoại quân rối. Ảnh: Công Phương

Ông Đảng cho biết, ngày xưa, các cụ tham gia múa rối rất mộc mạc, nói bằng giọng thoại thật mà vẫn làm khán giả say mê. Chính sự chân chất ấy đã tạo nên sức sống riêng của múa rối nước làng quê.

“Nghệ thuật múa rối nước là một di sản mà ông cha để lại. Thế hệ sau như chúng tôi được thừa hưởng, phải có trách nhiệm bảo tồn, gìn giữ và phát huy cho thế hệ con cháu”, ông Đảng nói.

Ông Đảng cho biết thêm, dù cuộc sống mưu sinh bận rộn nhưng những năm gần đây, do hiểu được giá trị của nghệ thuật truyền thống nên nhiều thanh niên trong làng gác lại công việc, tự nguyện tham gia biểu diễn mỗi dịp lễ hội...

Các nhạc công và nghệ nhân hát trên bờ của phường rối nước làng Yên. Ảnh: Công Phương

Theo ông Đảng, muốn giữ được nghề trước hết phải có đam mê và yêu nghề. Khi đã bước chân vào múa rối nước thì phải sống với nó, sáng tạo vì nó nhưng tuyệt đối không được phá vỡ cốt lõi truyền thống. Một trong những điều làm nên sức sống của phường rối làng Yên chính là sự sáng tạo không ngừng trên nền tảng truyền thống.

Ông Đảng kể, tích trò “Múa tiên cửa Lanh” ngày xưa chỉ có hai cô tiên múa trên một thanh gỗ, kỹ thuật đã rất tinh xảo. Nhưng lớp trẻ phường rối làng Yên đã sáng tạo thành tám cô tiên trên trời và bốn cô tiên dưới nước, tạo nên hình tượng “Bát Tiên” sinh động, đẹp mắt hơn rất nhiều. “Đấy là một sáng tạo cực kỳ giỏi”, ông Đảng tự hào.

Ông Đảng kể thêm, với tích trò “Leo cây đốt pháo”, phường rối làng Yên cũng có cách thể hiện riêng mà theo ông “các phường khác không làm được”. Nếu ở nơi khác, chú rối được kéo ra một cách đơn thuần, thủ công thì tại làng Yên, quân rối bước ra từ từ, ngắm cây, ngắm cảnh rồi ôm cây, leo lên đốt pháo, sau khi pháo nổ lại thong thả tụt xuống, tạo nên cảm giác tự nhiên như một con người thật.

Sáng tạo tiếp nối truyền thống

Ông Khương Xuân Đảng cho biết thêm, ông khởi xướng để phường rối làng Yên đưa nghệ thuật “Hát văn hầu đồng” vào múa rối nước. Ông đặt vấn đề, tại sao người ta diễn được trên sân khấu mà mình không diễn được ở dưới nước? Từ suy nghĩ ấy, ông đã giao cho lớp trẻ nghiên cứu bằng mọi giá phải đưa tích trò “Hát văn hầu đồng” lên sân khấu rối nước.

Tích trò "Hát văn hầu đồng" được biểu diễn dưới nước. Ảnh: Công Phương

Cuối cùng, phường rối làng Yên đã thành công. Tích trò “Hát văn hầu đồng” khi biểu diễn đã khiến nhiều du khách bất ngờ vì lần đầu tiên được chứng kiến trên mặt nước, vừa linh thiêng, vừa mới lạ.

Bên cạnh niềm đam mê giữ gìn múa rối nước, ông Đảng còn rất nghiêm khắc trong việc truyền nghề. Từng câu thoại, từng nhịp hát đều phải học đi học lại cho đến khi đạt yêu cầu. Ông quan niệm, nếu dễ dãi trong dạy nghề thì sản phẩm sau này sẽ là “sản phẩm lỗi”.

Nếu ông Đảng là người giữ lửa, anh Nguyễn Văn Thành, diễn viên múa rối dưới nước của phường rối làng Yên chính là đại diện cho thế hệ tiếp nối bằng sự sáng tạo và kỹ thuật hiện đại hơn.

Anh Nguyễn Văn Thành cho biết, anh gắn bó với múa rối nước không phải vì kinh tế mà hoàn toàn bởi đam mê và trách nhiệm với truyền thống quê hương. Chính niềm đam mê đó đã thôi thúc anh Thành sáng tạo, cải tiến máy móc và kỹ thuật điều khiển rối.

Với những người trẻ đam mê múa rối nước và giữ gìn truyền thống quê hương, múa rối nước làng Yên đã có nhiều sáng tạo trong các tích trò và cải tiến trong biểu diễn, ngày càng hay hơn để phục vụ khán giả. Ảnh: Công Phương

“Ngày xưa các cụ múa bốn, múa năm thì bây giờ tôi có thể bày ra múa bảy, múa tám. Cách múa linh động hơn và độ khó cao hơn. Chính những cải tiến ấy đã giúp múa rối nước làng Yên vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa trở nên hấp dẫn hơn với khán giả hôm nay. Cũng vì đam mê, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu, cải tiến múa rối nước để có những tiết mục đẹp mắt cho khán giả”, anh Thành chia sẻ.

Theo anh Thành, dẫu còn nhiều khó khăn về kinh phí, mọi người chưa thể sống bằng nghề, nhưng với niềm đam mê, 28 thành viên trong phường múa rối nước làng Yên vẫn giữ cho tiếng trống phách không tắt.

Công Phương