Rau sắng Hương Sơn: 'Lộc rừng' níu chân du khách

Từ rau rừng đến đặc sản nức tiếng

Ở những dãy núi đá vôi của Hương Sơn, cây rau sắng sinh trưởng tự nhiên, bám vào khe đá, hút tinh khí đất trời để tạo nên hương vị riêng biệt. Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, rau sắng có giá trị dinh dưỡng cao, giàu đạm thực vật và vi chất, được xem là thực phẩm sạch quý hiếm.

Người dân Hương Sơn thu hái rau sắng vào sáng sớm để giữ độ tươi. Ảnh: Nguyễn Công

Không giống các loại rau trồng đại trà, rau sắng có vị ngọt thanh, hơi bùi, càng nấu càng dậy mùi thơm. Từ lâu, người dân địa phương đã quen dùng rau sắng để nấu canh với thịt băm, cá hoặc xào với thịt bò, những món ăn giản dị nhưng đủ sức làm “xiêu lòng” thực khách.

Gắn bó nhiều năm với loại rau này, bà Đinh Thị Châm, một hộ dân trồng rau sắng cho biết: “Trước đây chủ yếu là vào rừng hái, sản lượng ít. Sau này nhu cầu tăng, người dân mới bắt đầu nhân giống, đưa về trồng quanh khu vực núi đá”.

Rau sắng không thể hái tùy tiện mà phải đúng thời điểm để giữ được chất lượng. “Rau sắng chỉ lấy phần ngọn và lá bánh tẻ, không quá non cũng không quá già. Thường phải đi hái từ sáng sớm hoặc chiều mát để rau giữ được độ tươi. Hái xong còn phải ủ lá, buộc kín thì mới giữ được lâu” bà Châm nói.

Bà Đinh Thị Châm (trái) chia sẻ với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Văn Mạnh

Chính sự cầu kỳ từ khâu sinh trưởng đến thu hái đã tạo nên giá trị riêng cho rau sắng, thứ đặc sản không dễ tìm, không dễ thay thế.

Theo bà Châm, sản lượng rau không nhiều do cây sinh trưởng chậm, lại phụ thuộc điều kiện tự nhiên. Vì vậy, giá rau sắng luôn ở mức cao so với các loại rau thông thường.

“Có thời điểm đầu vụ, rau sắng có thể lên tới 300.000 đồng/kg, còn bình thường cũng dao động vài trăm nghìn đồng. Dù giá cao nhưng khách vẫn tìm mua vì đây là đặc sản riêng của Hương Sơn”, bà Đinh Thị Châm chia sẻ.

Những chùm hoa rau sắng được dùng trong gia đình hoặc đãi khách quý. Ảnh: Nguyễn Công

Ít ai để ý, bên cạnh những ngọn rau non, hoa rau sắng cũng là một phần có thể sử dụng làm thực phẩm. Những chùm hoa nhỏ, màu trắng ngà, mọc kín kẽ trên cành, khi hái về có thể nấu canh hoặc xào, cho vị ngọt nhẹ, thanh mát. Người dân Hương Sơn cho biết, hoa rau sắng không nhiều nên thường chỉ dùng trong gia đình hoặc đãi khách quý. Chính sự mộc mạc nhưng tinh tế ấy càng làm tăng thêm giá trị của loại rau rừng này, khi gần như toàn bộ cây đều có thể trở thành nguyên liệu cho những món ăn đậm hương vị núi rừng.

Hướngđi bài bản gắn với phát triển du lịch

Không chỉ là món ăn, rau sắng đang dần trở thành một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực của địa phương, gắn với phát triển du lịch sinh thái và tâm linh.

Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn Vương Trọng Đạo cho biết, địa phương đã đưa các sản phẩm đặc hữu như rau sắng, mơ, củ mài vào định hướng phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030. “Chúng tôi đã phối hợp với Học viện Nông nghiệp Việt Nam và các sở, ngành để quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ giống, kỹ thuật, hướng tới sản xuất hàng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm,” ông Đạo thông tin.

Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn Vương Trọng Đạo cho biết địa phương hướng tới sản xuất hàng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ảnh: Nguyễn Công

Đáng chú ý, rau sắng hiện chủ yếu được canh tác theo hướng hữu cơ, tận dụng điều kiện tự nhiên, không sử dụng hóa chất. Đây là lợi thế lớn để xây dựng thương hiệu nông sản sạch. Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn khẳng định: “Các sản phẩm này đang được sản xuất theo phương thức tự nhiên, đảm bảo chất lượng. Thời gian tới, địa phương sẽ đẩy mạnh chế biến, đăng ký OCOP để nâng cao giá trị.

Thực tế, nhu cầu thị trường đối với rau sắng là rất lớn. Vào mùa lễ hội, lượng tiêu thụ tăng mạnh, nhiều thời điểm không đủ cung cấp. Giá rau sắng đầu mùa có thể lên tới vài trăm nghìn đồng mỗi kg nhưng vẫn được du khách tìm mua.

Chị Nguyễn Tuyết Mai (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) chia sẻ: “Năm nào đi Chùa Hương tôi cũng mua rau sắng. Vị rất đặc biệt, ngọt thanh mà không loại rau nào có được”. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Chung (phường Nếnh, tỉnh Bắc Ninh) cho biết thường mua rau sắng làm quà: “Ai ăn cũng thích, nhất là nấu canh với thịt hoặc cá, rất dễ ăn”.

Ngọn và lá bánh tẻ của rau sắng được lựa chọn kỹ khi thu hoạch. Ảnh: Nguyễn Công

Dù tiềm năng lớn, việc phát triển rau sắng vẫn còn không ít thách thức. Theo chia sẻ từ người dân, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn nước, hạ tầng giao thông và cơ chế quản lý đất đai giữa rừng tự nhiên và đất sản xuất. Bên cạnh đó, sản phẩm rau sắng hiện vẫn chủ yếu tiêu thụ ở dạng tươi, chưa có nhiều sản phẩm chế biến sâu để nâng cao giá trị. Đây cũng là lý do khiến việc xây dựng thương hiệu còn chậm. Tuy nhiên, với định hướng rõ ràng từ chính quyền địa phương và sự vào cuộc của các cơ quan chuyên môn, rau sắng Hương Sơn đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển bài bản hơn.

Từ một loại rau rừng dân dã, rau sắng hôm nay không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự giao hòa giữa thiên nhiên và con người Hương Sơn. Khi những triền núi đá vẫn xanh, khi người dân vẫn gìn giữ cách trồng, cách hái truyền thống, thì hương vị rau sắng - thứ “lộc trời” ấy sẽ còn tiếp tục níu chân du khách mỗi khi đến với vùng đất Hương Sơn.

{Nguyễn Công - Thùy Dương}