'Rất lâu nữa mới có lại một cá tính văn chương như Nguyễn Huy Thiệp'

Đông đảo bạn đọc trẻ đến nghe những câu chuyện về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn cho rằng, mỗi người đều có một Nguyễn Huy Thiệp của riêng mình. Ngay cả những bạn trẻ thuộc thế hệ 9x, 10x ngày nay cũng đều có một Nguyễn Huy Thiệp cho riêng họ.

“Nguyễn Huy Thiệp là một tác giả lớn, người luôn mời gọi sự đọc lại từ phía chúng ta, đồng thời ông cũng là một tác giả sản sinh ra một thế hệ độc giả mới. Trong văn học Việt Nam hiện đại, có lẽ rất hiếm tác giả nào có khả năng tạo ra một thế hệ bạn đọc mới và luôn có sức vẫy gọi các thế hệ tiếp theo khám phá lại như ông. Nguyễn Huy Thiệp là người hoàn toàn thỏa mãn được điều đó” - Mai Anh Tuấn nhận xét.

Chính vì thế, theo nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn, Nguyễn Huy Thiệp là một tính cách văn chương vô cùng độc đáo. Anh cho rằng, nhìn lại khoảng thời gian gần 40 năm kể từ thời kỳ Đổi mới, có thể coi Nguyễn Huy Thiệp là một phiên bản thu nhỏ của chính giai đoạn này. Chính ông đã làm cho không khí Đổi mới trở nên đặc biệt, hấp dẫn và gai góc hơn. Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện đúng vào giai đoạn Đổi mới và khiến nó mang một sự phức tạp, gai góc mà đến nay chúng ta có thể khẳng định đó là một cao trào làm nên giá trị lớn cho văn học Việt Nam.

Triển lãm về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

“Nếu không có Nguyễn Huy Thiệp, cao trào văn học Đổi mới dù vẫn có những kết quả xứng đáng khác, nhưng theo tôi sẽ thiếu đi độ phức tạp và sức hấp dẫn nhất định” - nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn nhận xét.

Anh còn cho biết, Nguyễn Huy Thiệp là tác giả của văn học Đổi mới và văn học hiện đại Việt Nam có số lượng tác phẩm được dịch ra nhiều ngôn ngữ trên thế giới nhất. Trong khi hiện nay chúng ta đang trăn trở tìm cách quảng bá văn học Việt Nam ra thế giới, thì ông đã làm được điều này từ cuối những năm 80 và những năm 90. Những tập truyện của ông ngay sau khi xuất bản trong nước, đã được dịch sang tiếng Pháp, sau đó là tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác như tiếng Ý, tiếng Đức, tiếng Hà Lan và gần đây là tiếng Hàn.

Các tác phẩm được dịch ra tiếng nước ngoài của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Theo nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn, các nhà xuất bản và độc giả quốc tế tìm đến Nguyễn Huy Thiệp chủ yếu vì giá trị tự thân của văn chương ông. Trong bối cảnh văn học Việt Nam cần một tiếng nói và sự xuất hiện trên văn đàn quốc tế, Nguyễn Huy Thiệp là tác giả được dịch nhiều và mạnh mẽ nhất. Hầu hết các truyện ngắn của ông đã được dịch sang tiếng Pháp. Đây là một giá trị tự thân đáng nể cần nhìn nhận kỹ khi muốn quảng bá văn học ra thế giới.

Nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn cho rằng, đánh giá về Nguyễn Huy Thiệp vừa dễ lại vừa khó. Dễ là bởi chúng ta có thể dùng những danh từ khái quát nhất để gọi ông như: "nhà văn xuất sắc nhất của văn học Đổi mới", "vua truyện ngắn", hay "gương mặt gây tranh cãi nhất". Nhưng hiểu được ông lại cực kỳ khó. “Suốt gần 40 năm qua, chúng ta vẫn đang đi tìm lời giải về Nguyễn Huy Thiệp nhưng vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng nhất. Sự đọc và sự hiểu về ông vẫn nằm ở phía trước chứ không chỉ dừng lại ở những kiến thức đã có. Một tác giả có khả năng sản sinh ra những cách diễn giải mới như vậy là một tác giả không bao giờ kết thúc” - nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn nói.

Một số bản thảo của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Chia sẻ về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, nhà văn Trần Thị Trường cho biết, không chỉ bà mà cả gia đình bà cũng mê truyện của Nguyễn Huy Thiệp. “Con gái tôi mang những cuốn sách của ông sang Mỹ. Chồng tôi là họa sĩ, ông ấy từng vẽ tặng Nguyễn Huy Thiệp một số bức họa và cũng được ông Thiệp vẽ tặng lại những bức chân dung rất giống. Con rể tôi là một luật sư có tiếng cũng rất mê sách của ông. Bản thân tôi, cho đến bây giờ, vẫn mê tất cả các truyện của ông, từ ‘Tướng về hưu’, ‘Những bài học nông thôn’ và hầu hết các truyện ngắn khác”.

Nhà văn Trần Thị Trường cho rằng, văn chương của Nguyễn Huy Thiệp rất đa dạng; dù luôn nói mình là nông dân nhưng ông quan sát xã hội và con người ở rất nhiều khía cạnh khác nhau. Cách diễn đạt của ông rất đặc biệt. “Là một luật sư, con rể tôi phải sử dụng ngôn ngữ sắc bén, nhưng nó cũng thừa nhận văn chương của Nguyễn Huy Thiệp là một bậc thầy về ngôn từ. Còn tôi thì thấy, có những cuốn sách ta đọc cách đây 20-30 năm, giờ đọc lại thấy không giống như cảm nhận khi đó. Nhưng với sách của Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta có thể đọc đi đọc lại nhiều lần mà vẫn thấy sự tác động xã hội mạnh mẽ và đầy tình cảm” - nhà văn Trần Thị Trường chia sẻ.

Là một trong ba diễn giả tại cuộc tọa đàm, nhà văn Nguyễn Việt Hà lại chia sẻ về một khía cạnh khác của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp: “Nhiều truyện ngắn của anh Thiệp đã được chuyển thể thành phim như ‘Tướng về hưu’, ‘Những người thợ xẻ’ (đạo diễn Vương Đức), hay ‘Tâm hồn mẹ’ (đạo diễn Nhuệ Giang). Tôi từng chứng kiến anh Thiệp tranh luận quyết liệt với các đạo diễn sân khấu và điện ảnh. Anh là người rất nghiêm cẩn. Khi không hài lòng, anh thường nói ‘Ra mưa thì phải ướt áo’, ý là chấp nhận sự sáng tạo của đạo diễn nhưng vẫn có những nỗi buồn riêng” - nhà văn Nguyễn Việt Hà kể lại.

Chia sẻ về cá tính văn chương Nguyễn Huy Thiệp, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Thạch cho rằng, ông là một trong những gương mặt văn chương tiêu biểu trong giai đoạn đầu của thời kỳ Đổi mới, từ năm 1986 đến 1991. Sau bao thăng trầm, vị trí của Nguyễn Huy Thiệp đã được xác lập một cách chắc chắn trong đời sống văn chương. Văn chương đích thực bao giờ cũng có sự cân bằng như thế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Thạch chia sẻ về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Thạch chia sẻ, một trong những điểm quan trọng nhất là ông Thiệp đã dứt bỏ được lối viết cũ để tạo ra một mỹ học ngôn ngữ và mỹ học kể chuyện hoàn toàn mới. Mỹ học này dường như đã thay lời muốn nói cho rất nhiều người, không chỉ riêng giới cầm bút.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Thạch cũng bày tỏ sự vui mừng khi thấy đã có những bạn trẻ đến chăm chú lắng nghe những câu chuyện về Nguyễn Huy Thiệp. “Trong không gian này, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến các nhà xuất bản. Những điều Nhã Nam đã làm cho Nguyễn Huy Thiệp là rất đáng trân trọng. Nhờ những nỗ lực như thế mà văn chương vẫn tồn tại và đến được với chúng ta” - ông chia sẻ.

Các diễn giả và nhiều văn nghệ sĩ tại buổi trò chuyện về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Nguyễn Huy Thiệp là một cá tính văn chương độc đáo, chính vì thế, nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn đưa ra câu hỏi rằng, liệu chúng ta có thể chờ đợi một "Nguyễn Huy Thiệp thứ hai" hay không?

"Cá nhân tôi e rằng điều đó là không thể trong một thời gian gần. Di sản sáng tạo và những gì ông đã làm trong hành trình của mình không phải là món quà mà số phận có thể ban phát cho bất kỳ ai. Văn chương là một điều gì đó rất đặc biệt, nó không thuộc về số đông mà thuộc về tài năng, cuộc sống và bản lĩnh của chính cá nhân đó. Lịch sử văn học Việt Nam cũng chỉ dành vị trí cho một số ít cá nhân như vậy. Vì thế, khi nói về Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta phải thừa nhận rằng không dễ dàng để dùng danh xưng đó cho bất kỳ ai khác. Có lẽ rất lâu, phải 50 năm sau, mới có thể xuất hiện một cá tính văn chương như vậy" - anh chia sẻ.

LINH KHÁNH