Văn hóa 'làm mới mình' để gần công chúng hơn

Đa dạng cách tiếp cận

Dịp lễ 30/4 - 1/5 năm nay ghi nhận sự sôi động của hàng loạt hoạt động văn hóa - nghệ thuật trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Điểm đáng chú ý là các đơn vị không còn tổ chức theo lối truyền thống, mà chủ động “làm mới” mình bằng những hình thức gần gũi, giàu tính tương tác, hướng đến sự tham gia trực tiếp của công chúng.

Chương trình biểu diễn "Giai điệu hòa bình" tại không gian sảnh Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, các chương trình trải nghiệm như “In dấu hòa bình” hay “Giai điệu hòa bình” được đưa vào ngay trong không gian trưng bày, tạo nên cách tiếp cận mềm mại hơn với lịch sử. Không chỉ dừng lại ở việc quan sát hiện vật, du khách có thể trực tiếp in dấu chim bồ câu - biểu tượng của hòa bình, hay lắng nghe những bản piano vang lên giữa không gian ký ức.

Ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc điều hành Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, cho biết, các hoạt động này được xây dựng nhằm tạo sự kết nối tự nhiên giữa các thế hệ và lan tỏa thông điệp hòa bình: “Không còn ranh giới giữa người Việt Nam hay bạn bè quốc tế, không còn khoảng cách giữa những thế hệ đã đi qua chiến tranh và thế hệ hôm nay, chỉ còn những trái tim cùng chung một nhịp đập của hòa bình”.

Ghi nhận thực tế cho thấy, cách làm mới này đã tạo được sự đồng cảm rõ rệt từ người trẻ. Bạn Lê Thị Huế Thanh chia sẻ cảm giác “vừa xúc động vừa gần gũi” khi tham gia trải nghiệm, đồng thời tiếc nuối vì chưa kịp tham gia hoạt động in dấu hòa bình. “Những hoạt động như vậy khiến mình không chỉ hiểu hơn về lịch sử mà còn cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình hôm nay”, Huế Thanh nói.

Các bạn trẻ thích thú check-in với biểu tượng cánh chim bồ câu "In dấu hòa bình".

Không chỉ dừng lại ở không gian bảo tàng, nhiều đơn vị văn hóa - nghệ thuật khác cũng đang thay đổi cách “kể chuyện” theo hướng thân thiện hơn. Từ việc thiết kế không gian mở, tăng tính tương tác đến việc miễn phí vé tham quan trong dịp lễ… tất cả đều nhằm kéo công chúng đến gần hơn với văn hóa.

Đáng chú ý, xu hướng này còn mở rộng sang cả phương thức tổ chức. Dịp này, Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh triển khai chương trình biểu diễn tại Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ với hình thức đăng ký trực tuyến thay vì phát vé trực tiếp. Ngay khi mở đăng ký, số lượng chỗ đã được lấp đầy chỉ sau vài phút. Đại diện Ban tổ chức cho biết, việc áp dụng hình thức này giúp đảm bảo tính minh bạch, công bằng và chủ động trong công tác tổ chức.

Công chúng được Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh mời đến thăm quan và trải nghiệm nghệ thuật tại Rạp Xiếc và Biểu diễn đa năng Phú Thọ qua hình thức đăng ký online.

Bạn Ngọc Na bày tỏ tiếc nuối vì “canh rất kỹ nhưng vẫn không kịp đăng ký”, mong muốn có thêm suất diễn. Trong khi đó, khán giả Nguyễn Mun (Cà Mau) chia sẻ mong muốn đưa con nhỏ đến xem xiếc nhưng gặp khó khăn với thao tác đăng ký trực tuyến.

Mở rộng không gian tiếp cận di sản

Nếu những đổi mới về hình thức giúp kéo công chúng đến gần hơn thì chuyển đổi số đang mở ra một hướng đi khác, đó là đưa di sản và nghệ thuật vượt ra khỏi giới hạn không gian.

Ông Phạm Thành Nam - Giám đốc Bảo tàng Tôn Đức Thắng, cho biết, đơn vị đã hoàn tất số hóa 100% hiện vật và tư liệu, xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ phục vụ quản lý, nghiên cứu và trưng bày. Theo ông Nam, chuyển đổi số không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là cách để bảo tàng thích ứng với xu hướng tiếp nhận thông tin mới.

Học sinh tiểu học trải nghiệm trực quan và tìm hiểu các chuyên đề trưng bày tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng.

“Công nghệ giúp du khách tiếp cận dễ dàng hơn, kể cả khi không có điều kiện đến trực tiếp. Nhưng đó chỉ là phương tiện, cốt lõi vẫn là giá trị của hiện vật và nội dung trưng bày”, ông Nam nhấn mạnh.

Cùng hướng đi này, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đang triển khai nhiều giải pháp như thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật 3D và xây dựng nền tảng tham quan trực tuyến. Một số không gian trưng bày đã được số hóa bằng công nghệ 3D scan, cho phép công chúng có thể tiếp cận từ xa mà vẫn giữ được tính trực quan.

Theo ông Lâm Ngô Hoàng Anh, việc kết hợp công nghệ với không gian trưng bày không chỉ giúp tăng khả năng tiếp nhận thông tin mà còn tạo chiều sâu cảm xúc, đặc biệt trong việc truyền tải các giá trị lịch sử và nhân văn.

Ở cấp độ hệ thống, Bảo tàng TP Hồ Chí Minh cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua hợp tác chuyên môn với Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Việc xây dựng các nền tảng số, kết hợp giữa trưng bày trực tiếp và trực tuyến được xác định là hướng đi quan trọng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng trong bối cảnh mới.

Du khách nước ngoài trải nghiệm tại Bảo tàng TP Hồ Chí Minh.

Không chỉ trong lĩnh vực bảo tàng, công nghệ còn đang thay đổi cách tổ chức và lan tỏa các hoạt động nghệ thuật. Việc đăng ký tham gia chương trình qua nền tảng trực tuyến, lan tỏa thông tin qua mạng xã hội hay kết hợp trải nghiệm trực tiếp - trực tuyến đang dần trở thành xu hướng.

Từ thực tế nhiều chương trình “cháy vé” chỉ sau thời gian ngắn, có thể thấy công nghệ không chỉ hỗ trợ vận hành mà còn góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa đổi mới và khả năng tiếp cận, công nghệ thực sự trở thành cầu nối chứ không phải rào cản đối với công chúng.

Có thể thấy, khi đổi mới hình thức đi cùng chuyển đổi số, các thiết chế văn hóa không chỉ giữ vai trò lưu giữ ký ức mà đang dần trở thành không gian mở - nơi công chúng có thể tiếp cận, tương tác và đồng hành cùng di sản trong đời sống đương đại.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc