Quy hoạch Hà Nội 100 năm: Nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia

Hà Nội vừa công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về sự kiện này, ông Nguyễn Cảnh Cường - nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại Pháp, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng, quy hoạch không chỉ là kế hoạch khung phát triển đô thị mà còn là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên kinh tế tri thức. Theo ông, Hà Nội có thể trở thành một kỳ tích bên sông Hồng như Paris (Pháp) đã trở thành một kỳ tích bên sông Seine.

Phù hợp với xu hướng thế giới

- Ông cho rằng lịch sử phát triển của Paris có nhiều giá trị tham khảo đối với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Cơ sở nào để ông đưa ra quan điểm này?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Trong nhiều năm công tác tại Pháp, tôi thấy Paris không chỉ “nhìn đâu cũng đẹp” mà còn “đi đâu cũng thấy hợp lý”. Hơn thế nữa, Paris còn là một “cỗ máy tạo ra nhiều giá trị gia tăng” của nền kinh tế Pháp.

Vùng thủ đô Paris (Île-de-France) chỉ chiếm khoảng 18% dân số nước Pháp nhưng tạo ra gần 30% GDP quốc gia, tương đương gần 800 tỷ Euro mỗi năm. Đây cũng là nơi tập trung khoảng 38% tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), gần 40% đội ngũ nghiên cứu khoa học, hàng trăm trường đại học, viện nghiên cứu, hàng triệu lao động trình độ cao và nhiều doanh nghiệp lớn hàng đầu châu Âu.

Những con số đó cho thấy Paris không chỉ là một thành phố đẹp mà còn là trung tâm sản sinh tri thức, công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Điều đáng nói là vị thế đó không hình thành một cách tự nhiên. Từ giữa thế kỷ XIX, trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, Pháp coi việc xây dựng một thủ đô hiện đại là yêu cầu quan trọng. Theo đó, Paris đã được cải tạo và tái cấu trúc với quy mô lớn, trở thành một trong những công cuộc chỉnh trang đô thị tiêu biểu nhất châu Âu thế kỷ XIX.

Đó không đơn thuần là một dự án quy hoạch đô thị, mà còn là một phần trong chiến lược hiện đại hóa đất nước, bắt đầu từ Thủ đô.

- Ông đánh giá thế nào về Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm? Liệu đây có phải là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Tôi đánh giá cao việc Quy hoạch Thủ đô đã chuyển từ tư duy mở rộng không gian sang tư duy phát triển hệ sinh thái đô thị. Định hướng phát triển đa trung tâm hoàn toàn phù hợp với xu thế của các đô thị lớn trên thế giới.

Điều quan trọng là phải xác định rõ chức năng của từng cực tăng trưởng. Hòa Lạc cần trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khu vực phía Bắc sông Hồng có thể phát triển thành trung tâm logistics, tài chính và dịch vụ hiện đại. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần được kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Đây là mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đã lựa chọn. Với tư duy đó, Hà Nội sẽ không chỉ phát triển nhanh hơn mà còn phát triển với chất lượng cao hơn.

Trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay, các quốc gia cạnh tranh thông qua các thành phố của mình. Đại đa số thanh niên - lực lượng lao động chủ lực của các quốc gia - thích sống ở thành phố. Đây là nơi có khả năng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có điều kiện thiết lập hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời tập trung các trung tâm nghiên cứu, trường đại học, hạ tầng logistics, tài chính, giao thông và tiện ích cuộc sống chất lượng cao.

Đó là lý do Paris, London, Singapore, Seoul hay Tokyo đều đồng thời là trung tâm kinh tế của quốc gia mình.

Tôi rất vui mừng khi thấy Hà Nội đang được quy hoạch theo tư duy đó. Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị mà còn là nơi hội tụ nguồn lực chất lượng cao, là trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính, giáo dục, công nghệ và công nghiệp văn hóa của cả nước. Quy hoạch Hà Nội 100 năm không chỉ là quy hoạch của một thành phố mà còn là quy hoạch cho động lực tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

- Theo ông, bài học lớn nhất từ Paris mà Thủ đô Hà Nội có thể tham khảo là gì?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Theo tôi, điều quan trọng nhất không phải là những đại lộ hay các công trình kiến trúc mà là tư duy quy hoạch. Nước Pháp không đặt câu hỏi làm thế nào để Paris đẹp hơn trong vài năm mà cần trở thành thành phố như thế nào trong một thế kỷ tới. Đó là tư duy chiến lược.

Điều đáng học hơn nữa là người Pháp không chỉ quy hoạch không gian mà còn quy hoạch hệ sinh thái phát triển. Ngày nay, vùng Paris có hơn một triệu doanh nghiệp, hàng nghìn doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, hàng trăm trung tâm nghiên cứu, hơn 800.000 sinh viên và là nơi tập trung nhiều tập đoàn đa quốc gia nhất nước Pháp.

Điều đó cho thấy một thành phố hiện đại không cạnh tranh bằng số lượng nhà cao tầng mà bằng khả năng tạo ra tri thức, công nghệ; thu hút nhân tài, dòng vốn chất lượng cao và tạo ra các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu. Đó mới là nền tảng tạo nên sức mạnh kinh tế lâu dài.

Cơ hội lịch sử để Việt Nam thịnh vượng

- Theo ông, sông Hồng có vai trò như thế nào đối với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Paris đã thành công khi biến sông Seine thành trục phát triển của thành phố. Hai bên bờ sông là nơi tập trung những biểu tượng văn hóa, giáo dục, nghiên cứu, thương mại và du lịch của nước Pháp. Dòng sông không chia cắt mà kết nối thành phố. Hà Nội hôm nay cũng đang có cơ hội lịch sử tương tự.

Một thành phố lớn luôn có một dòng sông làm nên bản sắc. Paris có sông Seine, London (Anh) có sông Thames, Seoul (Hàn Quốc) có sông Hàn và Hà Nội có sông Hồng. Tôi tin rằng trong tương lai, sông Hồng cũng sẽ trở thành biểu tượng phát triển mới của Hà Nội.

- Từ Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, ông kỳ vọng điều gì về Hà Nội trong 50 đến 100 năm tới?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Tôi không kỳ vọng Hà Nội trở thành một Paris thứ hai, vì mỗi thành phố phải có bản sắc riêng. Tuy nhiên, tôi kỳ vọng Hà Nội sẽ đạt được điều mà Paris đã làm rất thành công, đó là biến quy hoạch thành sức mạnh phát triển.

Tôi hình dung một Hà Nội được các tập đoàn công nghệ quốc tế lựa chọn đặt trung tâm R&D; các trường đại học nghiên cứu trong khu vực tìm đến hợp tác; các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo coi là điểm đến; các chuyên gia quốc tế lựa chọn sinh sống lâu dài. Sông Hồng sẽ trở thành không gian văn hóa, kinh tế và sáng tạo của Thủ đô. Trong khi đó, khu phố cổ, Hồ Gươm và Hoàng thành Thăng Long vẫn được bảo tồn như linh hồn của thành phố.

Đó sẽ là một Hà Nội vừa hiện đại, vừa gìn giữ được chiều sâu văn hóa, đồng thời là một trung tâm kinh tế tri thức có sức cạnh tranh của châu Á.

Đặc biệt, với định hướng rõ ràng trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, tôi cho rằng đến giữa thế kỷ XXI, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành một trong những trung tâm phát triển quan trọng của Đông Nam Á.

Đó sẽ là nơi các tập đoàn đa quốc gia đặt trung tâm nghiên cứu và điều hành khu vực; các quỹ đầu tư tìm kiếm cơ hội mới; các trường đại học quốc tế mở rộng hợp tác; các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ phát triển; các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới.

Quan trọng hơn, Hà Nội sẽ là nơi hội tụ trí tuệ, công nghệ và khát vọng phát triển của đất nước. Theo tôi, đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất của Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

- Việt Nam đang đặt mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Theo ông, Quy hoạch Thủ đô cần đóng vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa mục tiêu này?

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Tôi cho rằng, muốn đánh giá đúng Quy hoạch Thủ đô thì phải đặt quy hoạch trong bối cảnh phát triển của Việt Nam đến năm 2045. Chúng ta đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao. Muốn đạt được mục tiêu này, Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào các lợi thế truyền thống như lao động chi phí thấp, khai thác tài nguyên hay gia công sản xuất.

Động lực tăng trưởng phải chuyển mạnh sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và các ngành có hàm lượng tri thức cao. Trong quá trình đó, Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính mà cần trở thành trung tâm phát triển tiên phong của nền kinh tế Việt Nam.

Lịch sử phát triển của Paris cho thấy, khi một thành phố tập trung được các trường đại học hàng đầu, viện nghiên cứu, trung tâm tài chính, doanh nghiệp công nghệ và các ngành công nghiệp sáng tạo, thành phố đó sẽ tạo ra sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia. Đó cũng là vai trò mà Hà Nội cần hướng tới trong giai đoạn phát triển mới.

Hà Nội hôm nay cũng có cơ hội lịch sử để trở thành nền tảng cho một Việt Nam phát triển, thịnh vượng và có vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu vào năm 2045 và xa hơn nữa.

Xin cảm ơn ông!

Ông Nguyễn Cảnh Cường: Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ là kế hoạch phát triển đô thị, mà còn là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Hà Nội có cơ hội trở thành nơi hội tụ trí tuệ, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển của đất nước.

Lan Anh - Nguyễn Hòa (thực hiện)