Quy hoạch đô thị: Cần lấy sự thuận tiện của phụ nữ làm thước đo chất lượng sống

Trong mỗi gia đình, gánh nặng chăm sóc con nhỏ, người già hay người ốm đau phần lớn vẫn đè nặng lên vai người phụ nữ. Ảnh minh họa

Công việc chăm sóc cũng là dữ liệu quy hoạch

Thật khó tin khi nói rằng những công việc "không tên" như đưa đón con đi học, chăm sóc cha mẹ già hay chạy đôn chạy đáo tìm trạm y tế lại có thể trở thành dữ liệu cho quy hoạch đô thị. Thế nhưng, khi những vất vả âm thầm ấy được số hóa thành thời gian và khoảng cách trên bản đồ, chúng lập tức trở thành thông tin đắt giá để các nhà làm chính sách ra quyết định phát triển thành phố.

Trong mỗi gia đình, gánh nặng gia đình phần lớn vẫn đè nặng lên vai người phụ nữ. Khi hạ tầng xã hội thiếu thốn hoặc phân bố bất hợp lý, hành trình quán xuyến việc nhà của họ lại càng kéo dài và vất vả thêm.

Bức tranh này đã được minh chứng bằng dữ liệu cụ thể từ Dự án "Dữ liệu vì mục đích bình đẳng: Lồng ghép giới trong quản trị đô thị dựa trên dữ liệu tại thành phố Đà Nẵng" do UN Women phối hợp với Data-Pop Alliance và Hội LHPN thành phố Đà Nẵng thực hiện. Thông qua việc ứng dụng công nghệ bản đồ số (GIS) để khảo sát thực địa tại các phường, xã của Đà Nẵng, dự án chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt về chất lượng sống. Cụ thể, nếu phụ nữ ở các quận nội thành chỉ mất chưa đầy 15 phút để đưa con tới lớp, thì tại các xã vùng ven, chặng đường này kéo dài hơn nhiều do mạng lưới giao thông thưa thớt, cơ sở hạ tầng an sinh và dịch vụ công cộng còn rất thiếu thốn.

Cách tiếp cận ấy gợi ra một hướng tích cực cho bình đẳng giới, thay vì chỉ nhìn công việc chăm sóc như chuyện riêng trong mỗi gia đình, thành phố có thể biến nó thành một dữ liệu cần được tính đến khi quy hoạch. Khi nơi ở, giao thông, trường học, y tế và các dịch vụ chăm sóc được đặt trong cùng một bản đồ, những phần việc vốn rất khó nhìn thấy bắt đầu trở thành thông tin có thể sử dụng cho quyết định phát triển đô thị.

Chuyên gia Trần Thị Thúy Anh, nhóm nghiên cứu UN Women, cho rằng, khi nhu cầu chăm sóc được đưa lên bản đồ, thành phố sẽ nhìn rõ những nơi đang thiếu trường học, trạm y tế để bổ sung. Trải nghiệm thực tế của người dân và cán bộ Hội Phụ nữ cơ sở chính là thước đo chính xác nhất về độ an toàn, tiện lợi của các công trình.

PGS.TS Trịnh Tú Anh, Viện trưởng Viện Đô thị Thông minh và Quản lý

Ở góc độ nghiên cứu, PGS.TS Trịnh Tú Anh, Viện trưởng Viện Đô thị Thông minh và Quản lý, nhấn mạnh tinh thần quy hoạch "suy nghĩ lớn - hành động sát thực tế". Phụ nữ không chỉ là người thụ hưởng, các nữ chuyên gia hoàn toàn có đủ năng lực phân tích và thiết kế để tạo ra những đô thị vận hành tốt hơn cho cộng đồng.

Cân đối phát triển kinh tế với dịch vụ xã hội thiết yếu

Vừa qua, khi Quốc hội cho ý kiến vào Dự thảo Luật Phát triển đô thị, nhiều đại biểu cũng thống nhất quan điểm: Quy hoạch đô thị phải lấy con người làm trung tâm, không thể chỉ chạy theo các chỉ số tăng trưởng kinh tế hay mật độ xây dựng. Tư duy nghị trường này hoàn toàn trùng khớp với cách tiếp cận từ dữ liệu chăm sóc trong nghiên cứu tại Đà Nẵng, nơi hạ tầng đô thị được đo đạc bằng chính sự thuận tiện và khả năng tiếp cận dịch vụ của từng cư dân. 

Nhấn mạnh về an sinh xã hội, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm, Đoàn ĐQBH tỉnh Đồng Tháp, cho rằng: Phát triển đô thị không thể chỉ chạy theo mục tiêu kinh tế, mà phải cân đối với các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, nhà ở. Đại biểu đề xuất phải đánh giá tác động bình đẳng giới khi thực hiện chính sách; lấy sự hài lòng của người dân làm trung tâm và không để việc xã hội hóa làm giảm cơ hội tiếp cận dịch vụ của người yếu thế. Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung cơ sở hỗ trợ trẻ tự kỷ vào hệ thống y tế đô thị. 

Cùng chung quan điểm, Đại biểu Quốc hội Lê Thị Hoài Chung, Đoàn ĐQBH tỉnh Nghệ An, nhấn mạnh: Xây dựng đô thị phải lấy con người làm trung tâm, chú ý xu hướng già hóa dân số, đảm bảo người già, trẻ em và người khuyết tật có không gian sinh hoạt an toàn, thuận tiện.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm, Đoàn ĐQBH tỉnh Đồng Tháp, phát biểu

Từ thực tiễn dữ liệu nghiên cứu và ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Dự thảo Luật Phát triển đô thị cần tập trung ba nhóm giải pháp cốt lõi. Thứ nhất, xem xét đưa dữ liệu chăm sóc vào hồ sơ quy hoạch khu dân cư, lấy bán kính di chuyển 15 phút đến trường học và trạm y tế làm thước đo chuẩn mực. Thứ hai, siết chặt quy định hoàn thành hạ tầng xã hội trước khi cho phép đón dân, xử lý nghiêm các dự án "nợ" nhà trẻ, công viên, đồng thời bảo vệ quyền tiếp cận dịch vụ của người thu nhập thấp. Thứ ba, luật hóa cơ chế tham vấn Hội Phụ nữ và cộng đồng dân cư địa phương ngay từ khâu lập quy hoạch, đảm bảo các công trình được xây dựng đáp ứng đúng nhu cầu thực tế đời sống.

Một thành phố đáng sống bắt đầu từ việc giúp người phụ nữ bớt đi một chặng đường vất vả mỗi ngày. Tích hợp góc nhìn chăm sóc gia đình vào Luật Phát triển đô thị chính là cách tốt nhất để xây dựng những đô thị nhân văn, bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau.

Kim Thanh