Quy định rõ trách nhiệm của mạng xã hội khi 'Giang hồ mạng' gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều 9.8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Đinh điều hành nội dung thảo luận

Đề nghị bổ sung hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các tác phẩm điện ảnh, văn học, nghệ thuật

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) nhấn mạnh, việc ban hành luật sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc và nâng cao hiệu quả công tác này trong bối cảnh xuất hiện nhiều dạng vi phạm pháp luật mới, đặc biệt là các vi phạm trên những không gian, môi trường mới, đòi hỏi cách tiếp cận mới, nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị bổ sung rõ hơn nội dung cảnh báo về các hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả pháp lý đối với những hành vi đó.

Theo đại biểu, trên thực tế, một số người không rõ hành vi mình thực hiện có vi phạm pháp luật hay không, cũng như hậu quả pháp lý đối với hành vi đó như thế nào, nên đã dẫn đến vi phạm pháp luật.

Về hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật tại Điều 11, đại biểu cho biết điều luật đã liệt kê 8 hình thức, nhưng đề nghị bổ sung hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các tác phẩm điện ảnh, văn học, nghệ thuật.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên cho rằng, thời gian qua có nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật, điện ảnh hoặc các clip được cán bộ cơ sở xây dựng công phu, mang lại hiệu quả trong tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân. Tuy nhiên, hình thức này chưa được quy định trong luật.

“Chính vì vậy, nếu quy định đây là một hình thức thì rõ ràng sẽ có cơ sở pháp lý để động viên, khuyến khích và thực hiện chế độ, chính sách tốt hơn cho cán bộ cơ sở trong quá trình thực hiện nhiệm vụ”, đại biểu nói.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên cũng đề cập tình trạng xảy ra một loạt vi phạm trên mạng xã hội, trong đó một số đối tượng được cho là “giang hồ mạng”, người có ảnh hưởng sử dụng nền tảng số, mạng xã hội để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng lời nói tục tĩu, vi phạm thuần phong, mỹ tục, đưa thông tin sai lệch, thông tin chưa được kiểm chứng, ảnh hưởng đến trật tự xã hội, tư tưởng và thói quen của người tiếp cận.

Mặc dù cơ quan chức năng đã nhanh chóng xử lý, bắt giữ một số đối tượng, đồng thời phối hợp với các nền tảng số, mạng xã hội gỡ bỏ những thông tin vi phạm, đại biểu cho rằng cần đặt ra vấn đề về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân và người sử dụng.

Theo đó, đại biểu đề nghị cần có quy định rõ về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông và các ứng dụng AI trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam.

“Các nền tảng số, mạng xã hội này hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, phải thực hiện theo đúng quy định pháp luật Việt Nam và có trách nhiệm xã hội với công dân Việt Nam. Bởi vì họ hưởng lợi từ không gian sinh tồn của người Việt Nam thì phải có trách nhiệm xã hội đối với công dân Việt Nam, đặc biệt là trong vấn đề tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật”, đại biểu Nguyễn Trung Kiên nêu.

Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm này, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về hình thức, nội dung chi tiết.

Theo đó, đối với mạng xã hội, nền tảng số, khi người dùng trên lãnh thổ Việt Nam mở ứng dụng có thể xuất hiện ngay cảnh báo về vi phạm pháp luật. Đại biểu dẫn ví dụ, thay vì quảng cáo xuất hiện khi người dùng mở ứng dụng, có thể hiển thị ngay dòng cảnh báo vi phạm pháp luật nếu sử dụng không đúng mục đích hoặc có những hành vi trên mạng xã hội.

Một hình thức khác là sử dụng phụ đề, dòng chữ chạy trên nền tảng số. Theo đại biểu, cách làm này cảnh báo với người tiếp cận, người dùng rất hiệu quả, qua đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của quần chúng nhân dân.

Cái gốc bền vững để giữ kỷ cương xã hội vẫn là đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn ĐBQH Thành phố Hà Nội) nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm chuyển đổi phương thức từ chủ yếu cung cấp thông tin sang xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Góp ý Điều 7 về việc bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng đây là quy định cần thiết, có cơ sở pháp lý chặt chẽ và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo đại biểu, pháp luật không thể bao quát hết mọi khía cạnh của đời sống xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và nhiều đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ khi góp ý dự án luật này đã khẳng định pháp luật chỉ khái quát hóa một số vấn đề của cuộc sống. Cái gốc bền vững để giữ kỷ cương xã hội vẫn là đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp.

Mục tiêu của giáo dục pháp luật không chỉ làm rõ nội hàm của các quy định pháp luật mà quan trọng hơn là làm sao để việc tuân thủ pháp luật trở thành hành vi tự giác, tự thân.

Hơn nữa, địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, gần dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hằng ngày. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, sẽ khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng mô hình này đáp ứng nhu cầu khách quan của cơ sở và đã được kiểm chứng trên thực tế. Số liệu báo cáo của Bộ Tư pháp cho thấy, dù luật hiện hành không quy định bắt buộc thành lập hội đồng ở cấp xã, nhưng tính đến ngày 31.7.2026, cả nước đã có 1.318/3.321 đơn vị cấp xã chủ động thành lập và duy trì mô hình này, đạt tỷ lệ gần 40%.

Theo đại biểu, đây không chỉ là những con số đơn thuần. Thực tế cho thấy, địa phương nào chủ động vận hành hội đồng cấp xã thì công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đạt kết quả rõ rệt nhờ cơ chế điều phối liên ngành thuận lợi, huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị cơ sở.

Ngược lại, tại những địa phương không thành lập hội đồng, công tác này thường bị khoán trắng cho cán bộ tư pháp xã, dẫn đến tình trạng tuyên truyền mang tính hình thức, không thực chất và thiếu hiệu quả.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cũng cho rằng quy định bắt buộc thành lập hội đồng ở cấp xã không làm phát sinh biên chế hay phình bộ máy. Hội đồng đóng vai trò là cơ chế phối hợp liên ngành, nhằm phân công rõ trách nhiệm, định hướng triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, tránh chồng chéo công việc.

Tuy nhiên, để hội đồng hoạt động hiệu quả, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng cần thay đổi tư duy làm việc, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, giảm thiểu công việc sự vụ cho công chức tư pháp cấp xã để tập trung thực hiện tốt vai trò nòng cốt là phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân.

Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị Quốc hội đồng ý quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã trong luật này theo hướng: Hội đồng là tổ chức phối hợp liên ngành, có chức năng tư vấn cho Chính phủ, UBND các cấp trong việc điều phối, định hướng triển khai các nhiệm vụ trọng tâm về phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách.

Hội đồng được thành lập ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã; Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng, các thành viên gồm đại diện công an, quân sự, tư pháp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã. Hội đồng hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, không làm phát sinh biên chế, bộ máy chuyên trách.

Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết nhiệm vụ, quyền hạn, thành phần và hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã.

Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp cấp xã là giải pháp thực tế, không những đưa pháp luật gắn với đạo đức, văn hóa của từng thôn, xóm, bản, làng mà còn không làm phát sinh thêm ngân sách và biên chế.

XUÂN TRƯỜNG; ảnh: TRẦN HUẤN