Quốc hội Hungary chuẩn bị cho việc bãi nhiệm Tổng thống

Theo Tạp chí Modern Diplomacy, cuộc bỏ phiếu diễn ra chỉ vài tháng sau khi đảng Tisza của Thủ tướng Peter Magyar giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử tháng 4 với 2/3 số ghế tại Quốc hội, qua đó chấm dứt 16 năm cầm quyền của ông Viktor Orban và giành đủ đa số cần thiết để sửa đổi Hiến pháp.

Chính phủ của Thủ tướng Magyar cho rằng, nhiều cơ quan chủ chốt của Hungary vẫn chịu ảnh hưởng của các nhân sự được bổ nhiệm dưới thời ông Orban, đồng thời cam kết cải tổ những gì mà họ gọi là các “cấu trúc quyền lực ăn sâu” trong bộ máy nhà nước.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Tamas Sulyok trở thành một trong những mục tiêu chính của chương trình cải cách.

Dù Tổng thống Hungary chủ yếu đảm nhiệm vai trò mang tính nghi lễ, với các quyền như trì hoãn ban hành luật hoặc đề nghị Tòa án Hiến pháp xem xét tính hợp hiến của các văn bản pháp luật, đây vẫn là một vị trí có ý nghĩa chính trị và biểu tượng quan trọng.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Facebook ngày 11/7, Thủ tướng Magyar khẳng định Quốc hội sẽ thông qua sửa đổi Hiến pháp trong ngày 14/7. Ông cũng cảnh báo nếu Tổng thống Sulyok không ký ban hành văn bản trong vòng 5 ngày, chính phủ sẽ khởi động thủ tục luận tội.

Về phần mình, Tổng thống Sulyok, người từng có 10 năm làm thẩm phán Tòa án Hiến pháp trước khi được bầu làm Tổng thống năm 2024, bác bỏ cáo buộc cho rằng ông hành động vì lợi ích của bất kỳ lực lượng chính trị nào.

Ông đã đề nghị Ủy ban Venice, cơ quan tư vấn về hiến pháp thuộc Hội đồng châu Âu, đưa ra ý kiến về việc sửa đổi Hiến pháp có phù hợp với các tiêu chuẩn dân chủ hay không. Đến nay, Ủy ban Venice chưa công bố quan điểm chính thức về đề nghị này.

Việc bãi nhiệm Tổng thống Sulyok là một phần trong chương trình cải cách thể chế rộng hơn mà chính phủ mới ở Hungary cam kết thực hiện. Tuần trước, nhà chức trách đã tạm dừng các bản tin thời sự trên hệ thống truyền hình và phát thanh công cộng nhằm phục vụ kế hoạch tái cơ cấu truyền thông nhà nước, với mục tiêu tăng cường tính độc lập về biên tập.

Thủ tướng Magyar cũng thông báo sẽ khởi động tiến trình cải cách Hiến pháp toàn diện vào cuối năm nay. Theo dự luật, ngoài việc chấm dứt ngay nhiệm kỳ của Tổng thống Sulyok với lý do "đánh mất nghiêm trọng lòng tin của xã hội", sửa đổi Hiến pháp còn quy định giới hạn tổng thời gian hoạt động của Quốc hội ở mức tối đa 12 năm.

Sau khi chức vụ Tổng thống bị khuyết, Quốc hội sẽ bầu người kế nhiệm để đảm nhiệm cương vị này cho đến khi Hiến pháp mới có hiệu lực hoặc tối đa 5 năm. Chính phủ Hungary cho rằng các sửa đổi này nhằm khôi phục nền dân chủ hiến định sau nhiều năm bộ máy nhà nước được điều chỉnh dưới thời chính quyền của cựu Thủ tướng Orban.

Trong khi đó, đảng Fidesz của ông Orban đã tổ chức biểu tình ủng hộ Tổng thống Sulyok hôm 9/7, dù bản thân cựu Thủ tướng không tham dự. Dự kiến, cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội sẽ tiếp tục làm gia tăng chia rẽ chính trị trong bối cảnh Hungary bước vào giai đoạn cải cách hiến pháp sâu rộng.

Theo Modern Diplomacy, việc thay thế Tổng thống Sulyok không chỉ đơn thuần là thay đổi người đứng đầu nhà nước mang tính nghi lễ, mà còn phản ánh quyết tâm của Thủ tướng Magyar trong việc tái định hình hệ thống quyền lực được hình thành dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orban.

Những người ủng hộ cho rằng các cải cách là cần thiết nhằm khôi phục cơ chế kiểm soát và đối trọng trong hệ thống chính trị sau nhiều năm quyền lực tập trung vào nhánh hành pháp. Tuy nhiên, các ý kiến chỉ trích cảnh báo việc sử dụng sửa đổi Hiến pháp để thay thế các quan chức được bổ nhiệm dưới chính quyền tiền nhiệm có thể tạo ra tiền lệ để các chính phủ tương lai áp dụng biện pháp tương tự.

Với ưu thế đa số áp đảo tại Quốc hội, chính phủ của Thủ tướng Magyar có đủ cơ sở pháp lý để thúc đẩy chương trình cải cách thể chế quy mô lớn.

Tuy nhiên, theo Modern Diplomacy, thách thức lớn nhất đối với Budapest sẽ là thuyết phục dư luận trong nước cũng như các đối tác châu Âu rằng những thay đổi này nhằm củng cố nền dân chủ và cơ chế kiểm soát quyền lực, thay vì chỉ thay thế một mô hình quyền lực tập trung bằng một mô hình khác.

Bảo Minh