Quảng Trị ' vươn Đông - tỏa Tây' và sứ mệnh mở cửa ngõ kinh tế mới tiểu vùng sông Mêkông

Tỉnh Quảng Trị không còn đơn thuần đầu tư vào các công trình giao thông riêng lẻ, mà tập trung thiết lập một mô hình kinh tế tuần hoàn và khép kín, kéo dài từ nguồn hàng, hạ tầng logistics, sản xuất công nghiệp, hệ thống cảng biển, cửa khẩu cho đến thị trường tiêu thụ quốc tế.

Trong dòng chảy phát triển, vị trí địa lý chỉ thực sự trở thành lợi thế khi được kết nối bằng hạ tầng, tổ chức thành không gian kinh tế và chuyển hóa thành những dòng hàng hóa, dòng vốn và chuỗi giá trị. Trước đây, Quảng Trị thường bị gắn với góc nhìn truyền thống của một địa phương nằm ở "vùng sâu, vùng xa" hay điểm cuối của dải đất miền Trung chịu nhiều thiên tai nắng gió. Thế nhưng, khi đặt Quảng Trị trên bản đồ địa kinh tế mở rộng – kết nối các quốc gia và khu vực kinh tế lớn trên thế giới với không gian lục địa Đông Nam Á – vị thế này hoàn toàn bị đảo ngược. Đứng trước bờ Biển Đông, Quảng Trị hiện nằm ngay ở điểm nối chiến lược giữa đại dương – kinh tế toàn cầu với phần lục địa Đông Nam Á, mang trên mình sứ mệnh của một cửa ngõ hướng biển năng động bậc nhất Tiểu vùng Mêkông mở rộng (GMS). Sự mở rộng không gian phát triển này mang lại cơ hội đặc biệt để Quảng Trị trở thành cửa ngõ kinh tế mới của cả tiểu vùng.

Một góc nhìn từ trên cao về Cửa khẩu Lao Bảo – mắt xích quan trọng trong chiến lược "Tỏa Tây" của Quảng Trị. Nơi đây không chỉ là điểm thông quan mà đang chuyển mình thành một trung tâm logistics, dịch vụ, biến hành lang giao thông thông thường thành hành lang tạo giá trị cho vùng.

Mắt xích địa kinh tế kết nối lục địa và đại dương

Thông điệp “Vươn Đông – Tỏa Tây” không chỉ thể hiện khát vọng phát triển của Quảng Trị mà còn phản ánh cách nhìn mới về vị thế địa kinh tế của tỉnh: vươn ra biển để kết nối với thế giới, đồng thời tỏa về phía Tây để mở rộng không gian thị trường, liên kết sâu sắc hơn với Lào, Thái Lan, Campuchia và khu vực Tiểu vùng Mê Kông.

Nhìn trên bản đồ hàng hải quốc tế, Biển Đông là tuyến thương mại huyết mạch trung chuyển hàng ngàn tỷ USD hàng hóa mỗi năm. Trên hành trình đó, hệ thống cảng biển nước sâu Mỹ Thủy cùng Cảng Hòn La trong không gian địa kinh tế Quảng Trị sở hữu ưu thế tự nhiên vượt trội với chiều dài bờ biển liên tục hơn 190 km. Dòng chảy thương mại từ Biển Đông khi cập bến các cảng biển này sẽ nhanh chóng đi vào đất liền, kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế - xã hội năng động của tỉnh như Đông Hà, Đồng Hới. Từ các hạt nhân phát triển này, hàng hóa vượt qua hệ thống các Cửa khẩu quốc tế chiến lược gồm Lao Bảo, La Lay và Cha Lo – nơi mỗi ngày xử lý hàng ngàn lượt phương tiện vận tải quá cảnh.

Con đường giao thương tiếp tục đi sâu vào lãnh thổ Lào qua các tỉnh Vientiane, Savannakhet, Salavan, Champasak, rồi tiến thẳng tới khu vực Đông Bắc Thái Lan – vùng đất phát triển nông nghiệp và công nghiệp chế biến năng động với hơn 22 triệu dân – trước khi vươn tới Phnom Penh (Campuchia) và tỏa đi khắp Tiểu vùng Mêkông. Thông qua hai trục động lực chiến lược là Hành lang Kinh tế Đông - Tây (EWEC) dài 1.450 km và Hành lang Kinh tế Đông - Tây mở rộng (PARA-EWEC), Quảng Trị tạo ra đường ra biển ngắn nhất cho vùng nội địa. Theo ông Lê Đức Tiến, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, so với các tuyến vận tải truyền thống qua cảng phía Nam Thái Lan hay Myanmar, tuyến qua Quảng Trị giúp rút ngắn quãng đường di chuyển từ 300 đến 500 km, giảm từ 3 đến 5 ngày vận tải và tiết kiệm tới 30% chi phí logistics cho các tập đoàn xuất nhập khẩu trong khu vực.

"Vươn Đông" – Kiến tạo cực tăng trưởng hướng biển

Để chuyển hóa tiềm năng địa lý thành sức mạnh kinh tế, Quảng Trị định hình chiến lược dài hạn mang tên “Vươn Đông – Tỏa Tây”. Trong đó, "Vươn Đông" là hướng phát triển chủ đạo, lấy tuyến kinh tế vùng biển làm trung tâm tăng trưởng để xây dựng một không gian kinh tế biển hiện đại, nơi cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp, logistics, năng lượng, đô thị và dịch vụ được liên kết chặt chẽ trong một hệ sinh thái.

Cửa ngõ hướng biển năng động: Toàn cảnh công trường thi công và hạ tầng Cảng Mỹ Thủy, mắt xích chiến lược tạo ra đường ra biển ngắn nhất, tiết kiệm chi phí logistics cho vùng nội địa Đông Nam Á và Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS).

Trọng tâm của chiến lược "Vươn Đông" là phát triển các Khu kinh tế vùng đồng bằng ven biển, đặc biệt là Khu Kinh tế Đông Nam Quảng Trị và Khu Kinh tế Hòn La với quy mô rộng lớn hơn 33.700 ha, kết nối với các trung tâm du lịch – dịch vụ như Cửa Việt, Cửa Tùng, Đồng Hới... thành một tuyến trung tâm công nghiệp, năng lượng sạch, dịch vụ logistics và thương mại biển hiện đại. Trong đó, cảng nước sâu Mỹ Thủy và cảng Hòn La đóng vai trò là "trái tim" thu hút các tàu container tải trọng lớn, kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế.

Hơn thế nữa, Quảng Trị có cơ hội kết hợp lợi thế kinh tế biển với tiềm năng phát triển năng lượng, công nghiệp sử dụng năng lượng, công nghiệp phụ trợ và logistics để tạo ra những chuỗi giá trị mới quy mô hàng tỷ USD. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam (Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại) nhận định rằng việc Quảng Trị chọn "Vươn Đông" làm hướng phát triển chủ đạo là bước chuyển tư duy địa kinh tế hoàn toàn chính xác. Cực tăng trưởng phía Đông gắn với Cảng nước sâu Mỹ Thủy không chỉ giải bài toán phát triển nội tỉnh, mà đang tạo ra một cửa ngõ xuất nhập khẩu có năng lực cạnh tranh vô cùng lớn cho toàn bộ khu vực Nam Lào và Đông Bắc Thái Lan – những vùng nội địa đang rất khát một đường ra biển ngắn nhất.

"Tỏa Tây" – Lan tỏa động lực ra vùng nội địa Đông Nam Á

Nếu "Vươn Đông" mở ra cánh cửa hướng biển để tích lũy nguồn lực thì "Tỏa Tây" tạo nên chiều sâu không gian kinh tế xuyên biên giới, lan tỏa động lực tăng trưởng từ vùng biển lên khu vực miền núi, biên giới và mở rộng sang các quốc gia Đông Nam Á lục địa.

Quảng Trị đặt mục tiêu chuyển từ vai trò là một "điểm đi qua" đơn thuần trên Hành lang Kinh tế Đông - Tây thành “điểm đến của dòng hàng hóa, dòng vốn và hoạt động sản xuất – dịch vụ”. Điều đó có nghĩa là các hành lang giao thông phải gắn với những không gian kinh tế cụ thể: cửa khẩu gắn với thương mại và logistics; tuyến đường gắn với các trung tâm sản xuất; cảng biển gắn với nguồn hàng; khu công nghiệp gắn với chuỗi cung ứng và thị trường.

Chiến lược "Tỏa Tây" tích hợp các phương thức vận tải và dịch vụ logistics đa dạng để đưa kinh tế biển lan tỏa mạnh mẽ. Động lực từ phía Đông theo các tuyến Quốc lộ 9, Quốc lộ 15D, Quốc lộ 12A truyền dẫn lên phía Tây, biến các vùng miền núi như Lao Bảo, Khe Sanh, Dân Hóa thành các trung tâm trung chuyển và dịch vụ phụ trợ năng động. Tại đây, 3 Khu Kinh tế cửa khẩu: thương mại đặc biệt Lao Bảo, La Lay và Cha Lo gắn với 3 cửa khẩu quốc tế đóng vai trò là những hạt nhân kết nối.

Sự tỏa Tây này giúp hình thành chuỗi giá trị liên kết hai chiều chặt chẽ: nguồn nguyên liệu, nông sản, khoáng sản phong phú từ Lào, Thái Lan, Campuchia theo cửa khẩu đổ về các nhà máy chế biến tại vùng ven biển Quảng Trị rồi xuất khẩu ra thế giới qua Cảng Mỹ Thủy; ngược lại, hàng hóa, máy móc, công nghệ nhập khẩu từ đại dương sẽ theo các hành lang ngang tỏa đi cung ứng ngược lại cho toàn bộ lục địa Đông Nam Á.

Tàu cập Cảng nước sâu Mỹ Thủy để nhận hàng, đánh dấu bước chuyển mình hiện thực hóa khát vọng "Vươn Đông", mở ra dòng chảy thương mại xuyên biên giới từ Quảng Trị ra Biển Đông và thị trường quốc tế.

Từ hành lang giao thông đến hành lang tạo giá trị

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Quảng Trị thực hiện cuộc chuyển đổi tư duy quan trọng: hành lang kinh tế không đơn thuần là tuyến đường nối điểm A đến điểm B, mà giá trị thực sự nằm ở khả năng hình thành các hoạt động kinh tế dọc theo tuyến để tạo ra 5 dòng chảy lớn: dòng hàng hóa, dòng vốn, dòng công nghệ, dòng lao động và dòng dịch vụ.

Dự án Quốc lộ 15D đang được khẩn trương thi công, nối cao tốc Cam Lộ – La Sơn trực tiếp về Cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, tạo nên trục giao thông huyết mạch rút ngắn khoảng cách từ cửa khẩu biên giới ra biển Đông.

Đặc biệt, logistics không thể phát triển độc lập với công nghiệp. Thiếu nguồn hàng ổn định thì logistics khó hình thành quy mô lớn; ngược lại, thiếu hệ thống logistics hiệu quả thì doanh nghiệp công nghiệp khó lòng giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Do đó, chiến lược logistics của Quảng Trị phải gắn chặt với công nghiệp, năng lượng, nông nghiệp chế biến và thương mại xuyên biên giới để tạo thành một hệ sinh thái cộng hưởng: "Công nghiệp tạo nguồn hàng, Logistics tạo dòng chảy, Cảng biển mở ra thị trường, Cửa khẩu mở rộng không gian kinh tế".

Kiến tạo cửa ngõ kinh tế mới và vai trò của nhà đầu tư

Tiểu vùng Mê Kông mở rộng là không gian kinh tế đầy năng động với nhu cầu tiếp cận biển rất lớn đối với các quốc gia nằm sâu trong lục địa. Quảng Trị đang từng bước xây dựng vai trò cửa ngõ hướng biển quan trọng của khu vực thông qua việc phát triển một hệ thống liên kết đồng bộ từ hạ tầng giao thông xuyên vùng, các khu kinh tế cửa khẩu, trung tâm logistics, kho bãi, dịch vụ phân phối cho đến dịch vụ tài chính, thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp. Đây là bước chuyển từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian kinh tế và chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, khát vọng này không thể chỉ dựa vào nguồn lực Nhà nước mà cần sự đồng hành của các nhà đầu tư chiến lược. Quảng Trị đang nỗ lực cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật để mời gọi doanh nghiệp tham gia vào hệ sinh thái kinh tế đang hình thành. Nhà đầu tư có thể tìm thấy cơ hội ở nhiều lĩnh vực đa dạng từ hạ tầng logistics, kho ngoại quan, logistics lạnh, công nghiệp chế biến xuất khẩu cho đến dịch vụ cảng biển và chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Quảng Trị hướng tới sự liên kết giữa các dự án để tạo thành chuỗi giá trị có sức lan tỏa rộng khắp.

Quảng Trị đang đứng trước thời điểm lịch sử vô cùng thuận lợi khi hạ tầng, quy hoạch và tư duy phát triển cùng gặp nhau để biến vị trí địa lý thành động lực phát triển thực tế. Chiến lược "Vươn Đông – Tỏa Tây" chính là sự kết tinh giữa tư duy phát triển hiện đại và lợi thế tự nhiên sẵn có của tỉnh. Như ông Hoàng Nam, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị khẳng định, tỉnh không coi biên giới hay bờ biển là những mốc giới địa lý chia cắt, mà xem đó là không gian mở để kết nối dòng chảy kinh tế, chủ động dỡ bỏ rào cản về hạ tầng và thể chế để trở thành điểm kết nối huyết mạch, khẳng định mạnh mẽ thông điệp: Quảng Trị chính là điểm nối giữa đại dương và lục địa Đông Nam Á.

Võ Linh