Quảng Trị: Lan tỏa sức sống di sản Bài chòi

Liên hoan các tổ, nhóm, câu lạc bộ Bài chòi tỉnh Quảng Trị lần thứ I quy tụ gần 180 nghệ nhân của 10 câu lạc bộ Bài chòi đến từ nhiều địa phương trong tỉnh

Nơi nghệ nhân gặp gỡ, trao truyền

Không khí rộn ràng của Liên hoan các tổ, nhóm, câu lạc bộ Bài chòi tỉnh Quảng Trị lần thứ I khiến nhiều người có cảm giác như trở lại những mùa hội làng năm nào. Người hô thai cất giọng mộc mạc, người chơi chăm chú lắng nghe, còn khán giả liên tục vỗ tay mỗi khi một câu thai hóm hỉnh được cất lên. Những tiếng cười nối tiếp nhau làm khoảng sân nhỏ trở nên ấm áp và gần gũi.

Điều hấp dẫn của Bài chòi không nằm ở sự cầu kỳ của sân khấu mà ở cách loại hình nghệ thuật này kéo mọi người xích lại gần nhau. Trong từng câu thai là chuyện quê hương, chuyện ứng xử, tình làng nghĩa xóm và cả những đổi thay của cuộc sống hôm nay. Người nghe vừa giải trí, vừa tìm thấy những điều quen thuộc trong chính đời sống của mình.

Liên hoan trước hết là ngày hội của những người yêu Bài chòi, nơi các nghệ nhân gặp gỡ, trao truyền và khơi dậy niềm đam mê của thế hệ trẻ đối với di sản.

Ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Quảng Trị.

Ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Quảng Trị cho biết, Bài chòi từ lâu đã trở thành thanh âm quen thuộc trên dải đất miền Trung. Những câu thai mộc mạc không chỉ mang đến niềm vui mà còn gửi gắm đạo lý làm người, tình yêu quê hương và khát vọng về cuộc sống tốt đẹp. Sau khi tỉnh Quảng Trị mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất Quảng Bình và Quảng Trị, không gian văn hóa Bài chòi càng thêm phong phú với nhiều sắc thái diễn xướng của vùng Bình - Trị - Thiên, tạo nền tảng để tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị di sản trong đời sống hôm nay.

Theo ông Mai Xuân Thành, liên hoan không hướng đến việc tìm ra đơn vị xuất sắc nhất, mà trước hết là dịp để những người yêu Bài chòi gặp gỡ, giao lưu, học hỏi và cùng vun đắp tình yêu đối với loại hình nghệ thuật đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ngồi theo dõi gần trọn chương trình, bà Nguyễn Thị Hồng (phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị) chia sẻ: "Tôi mê Bài chòi từ nhỏ. Ngày trước cứ nghe có hội là cả xóm kéo nhau đi. Đã nhiều năm mới được sống lại bầu không khí Bài chòi đông vui như vậy. Hôm nay thấy nhiều bạn trẻ cũng ngồi xem chăm chú, tôi mừng lắm. Mong tỉnh sẽ tổ chức nhiều liên hoan hơn để lớp trẻ hiểu và yêu di sản của quê mình".

Một tiết mục biểu diễn nghệ thuật Bài chòi được thể hiện tại liên hoan

Để di sản sống cùng hôm nay

Đi hết các phần trình diễn, điều dễ nhận thấy là mỗi nghệ nhân đều mang theo cách hô thai riêng. Có người cất giọng khỏe khoắn, dí dỏm, có người chậm rãi, đằm hơn nhưng vẫn cuốn hút người nghe. Dù khác nhau ở cách thể hiện, họ đều gặp nhau ở tình yêu dành cho Bài chòi và mong muốn gìn giữ loại hình nghệ thuật đã gắn bó với quê hương từ bao đời.

Ban Giám khảo đánh giá cao nhiều đơn vị đã biết khai thác các làn điệu dân ca Bình - Trị - Thiên, hò khoan, hò vè, hát ru để làm phong phú lời thai, đồng thời ghi nhận sự xuất hiện của lớp nghệ nhân trẻ bên cạnh những người đã gắn bó nhiều năm với Bài chòi. Đó là tín hiệu cho thấy việc trao truyền di sản đang được tiếp nối trong cộng đồng.

Nhiều nghệ nhân tham dự liên hoan này cho rằng việc bảo tồn Bài chòi không thể chỉ trông chờ vào các dịp lễ hội. "Chúng tôi mong có thêm nhiều sân chơi để anh em nghệ nhân gặp nhau, trao đổi cách hô thai, học những làn điệu mới và truyền lại cho lớp trẻ. Nếu mỗi địa phương đều duy trì được câu lạc bộ, thường xuyên tổ chức giao lưu, hội thi thì Bài chòi sẽ có thêm sức sống", một nghệ nhân chia sẻ.

Ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở VHTTDL trao giải thưởng cho các đội đoạt giải tại hội thi

Các nghệ nhân cũng mong muốn ngoài việc duy trì các câu lạc bộ, ngành văn hóa và địa phương có thể mở thêm những lớp truyền dạy, đưa Bài chòi vào hoạt động trải nghiệm trong trường học, trung tâm văn hóa cơ sở, để ngày càng có nhiều người trẻ tiếp cận di sản bằng chính sự hào hứng của những ván chơi.

Đó cũng là giá trị bền vững nhất mà liên hoan mang lại: Giữ cho tiếng hô thai tiếp tục vang lên trong đời sống, chứ không chỉ dừng lại trên sân khấu của một kỳ hội.

Nghệ thuật Bài chòi được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017. Loại hình nghệ thuật dân gian này kết hợp trò chơi, âm nhạc, thơ ca và diễn xướng, phản ánh đời sống văn hóa của cư dân miền Trung, đồng thời góp phần gắn kết cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Liên hoan các tổ, nhóm, câu lạc bộ Bài chòi tỉnh Quảng Trị lần thứ I là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026, được tổ chức nhằm triển khai Luật Di sản văn hóa, thực hiện Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển văn hóa.

Việc tổ chức liên hoan không chỉ tạo cơ hội để các nghệ nhân, câu lạc bộ gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm mà còn góp phần đưa Bài chòi trở lại gần hơn với đời sống đương đại, khơi dậy tình yêu di sản trong cộng đồng và thế hệ trẻ.

VĨNH QUÝ