Ba hành trình nghệ thuật hướng về bản sắc Việt

Triển lãm “Bằng Lâm - Mai San - Kim Thái” trưng bày giới thiệu khoảng 50 tác phẩm độc đáo.

Triển lãm đặc biệt “Bằng Lâm - Mai San - Kim Thái” đang diễn ra tại Nhà triển lãm Mỹ thuật (16 Ngô Quyền, Hà Nội), giới thiệu khoảng 50 tác phẩm của ba họa sĩ ngoài 80 tuổi. Mỗi người theo đuổi một phong cách riêng, nhưng đều chuyển hóa trải nghiệm sống thành ngôn ngữ hội họa, góp phần lưu giữ ký ức, văn hóa và những giá trị bền vững của con người, đất nước.

Ba phong cách, một mạch nguồn

Theo giới phê bình mỹ thuật, điều làm nên dấu ấn của triển lãm của ba họa sĩ U80 không phải sự tương đồng, mà chính là sự khác biệt trong hành trình sáng tạo. Ba phong cách, ba hệ mỹ cảm và ba miền cảm hứng cùng hiện diện trong một không gian trưng bày, tạo nên bức tranh đa chiều về con người, văn hóa và đất nước Việt Nam.

Nếu Bằng Lâm khắc họa biển đảo và người lính hải quân từ những trải nghiệm thực tế, Mai San dành trọn tình yêu cho thiên nhiên và con người Tây Bắc, thì Kim Thái bền bỉ khám phá vẻ đẹp nội tâm của người phụ nữ qua chất liệu lụa. Khác biệt trong cách biểu đạt, nhưng họ đều lấy trải nghiệm sống và tình yêu quê hương làm nguồn mạch sáng tạo.

Trong ba họa sĩ, Bằng Lâm mang đậm dấu ấn của một nghệ sĩ - chiến sĩ. Từng gắn bó với Trường Sa, ông lấy biển, đảo và người lính hải quân làm nguồn cảm hứng xuyên suốt, tạo nên nhiều tác phẩm như: Bác Hồ với chiến sĩ hải quân, Đọc báo trên đảo, Cây phong ba và người lính đảo, Lính thủy với mặt trời…

Ba họa sĩ Bằng Lâm, Kim Thái, Mai San (từ trái sang).

Tranh của ông không chỉ khắc họa hiện thực mà còn chuyển tải tình yêu quê hương, đất nước và ý thức về chủ quyền biển đảo. Từ lối vẽ hiện thực, Bằng Lâm dần chuyển sang ngôn ngữ tạo hình khái quát, cô đọng, cho thấy sự bền bỉ đổi mới của một họa sĩ luôn làm giàu nghệ thuật từ chính trải nghiệm sống.

Nếu Bằng Lâm lưu giữ ký ức về biển đảo, thì Mai San dành trọn cảm hứng cho miền núi phía Bắc. Sinh ra tại Lào Cai, bà khắc họa thiên nhiên, con người và đời sống đồng bào vùng cao bằng ngôn ngữ hội họa giàu cảm xúc. Từ những ngọn núi, phiên chợ, nếp nhà đến trang phục truyền thống, tranh của bà không chỉ tái hiện vẻ đẹp Tây Bắc mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Không hướng tới sự hùng vĩ hay phô diễn, Mai San chọn vẻ đẹp bình dị của đời sống làm điểm tựa cho sáng tác, qua đó khắc họa bản sắc vùng cao bằng một góc nhìn dung dị và giàu chất thơ.

Khác với hai đồng nghiệp, Kim Thái bền bỉ theo đuổi thế giới hội họa lặng lẽ trên chất liệu lụa. 17 tác phẩm tại triển lãm tiếp tục khai thác những đề tài quen thuộc như chân dung thiếu nữ, tình yêu và tình mẫu tử bằng lối biểu đạt tối giản, giàu cảm xúc.

Trong tranh của bà, người phụ nữ hiện lên với vẻ đẹp của sự dịu dàng, yêu thương và khát vọng sống. Những mảng màu trong trẻo, hình khối cô đọng cùng nhịp điệu mềm mại của lụa tạo nên một dấu ấn nghệ thuật riêng, bền bỉ qua thời gian.

Họa sĩ Kim Thái là vợ cố nhà điêu khắc Lê Công Thành.

Nghệ thuật lưu giữ bản sắc Việt

Giới mỹ thuật đánh giá, triển lãm giống như cuộc gặp gỡ của ba miền ký ức. Đó là ký ức về biển đảo và người lính trong tranh Bằng Lâm; ký ức về không gian văn hóa Tây Bắc của Mai San; và ký ức về con người, về những giá trị gia đình trong tranh Kim Thái. Mỗi người kể một câu chuyện khác nhau, nhưng tất cả đều góp phần phác họa diện mạo văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ hội họa.

Điều tạo nên sức hấp dẫn của triển lãm không nằm ở số lượng tác phẩm hay sự đa dạng về chất liệu, mà ở cách ba họa sĩ chuyển hóa vốn sống thành giá trị nghệ thuật. Ở đó, hội họa không chỉ phản ánh hiện thực mà còn lưu giữ ký ức, bản sắc và nuôi dưỡng những giá trị tinh thần bền vững.

Nhà phê bình Lê Thu Huyền cho rằng, giá trị nghệ thuật không nằm ở sự mới lạ của hình thức mà ở khả năng chuyển hóa trải nghiệm sống thành những giá trị có ý nghĩa lâu dài cũng phần nào lý giải sức thuyết phục của triển lãm này.

Đáng chú ý, triển lãm còn thu hút sự quan tâm của nhiều nghệ sĩ quốc tế. Họa sĩ người Pháp Baptiste Gilloz cho biết, ông đặc biệt ấn tượng với không gian nghệ thuật cũng như các giá trị văn hóa truyền thống được phản ánh trong tranh của ba họa sĩ.

Theo ông, hệ thống hoa văn, họa tiết trên trang phục các dân tộc Việt Nam là nguồn cảm hứng giàu tiềm năng và đáng để tiếp tục nghiên cứu trong sáng tác đương đại.

Ở tuổi ngoài 80, cả Bằng Lâm, Mai San và Kim Thái vẫn miệt mài sáng tác. Điều đọng lại trong tranh không chỉ là kỹ thuật hay bút pháp đã được tôi luyện qua nhiều năm, mà còn là chiều sâu trải nghiệm, của ký ức và sự chiêm nghiệm về cuộc sống. Thời gian không làm cạn nguồn cảm hứng, trái lại trở thành chất liệu để mỗi tác phẩm thêm cô đọng và giàu sức gợi.

Mỗi bức tranh đều kể một câu chuyện về con người, lịch sử, văn hóa và tình yêu quê hương, được bồi đắp từ trải nghiệm của cả một đời cầm cọ. Vì thế, triển lãm không chỉ dừng ở việc giới thiệu tác phẩm, mà còn khẳng định giá trị của nghệ thuật như một cách lưu giữ ký ức, gìn giữ bản sắc và kết nối các thế hệ.

Theo họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Lê Thu Huyền, giá trị của triển lãm không nằm ở sự khác biệt về phong cách, mà ở điểm gặp của ba họa sĩ trong cách chuyển hóa trải nghiệm sống thành nghệ thuật. Tuổi tác không làm cạn nguồn cảm hứng mà trở thành độ lắng của trí tuệ, của văn hóa và của một đời tận hiến cho nghệ thuật, giúp mỗi tác phẩm thêm cô đọng và giàu sức gợi.

Trần Hòa