Quản trị dữ liệu trở thành nền tảng để ngân hàng khai thác hiệu quả AI

AI chỉ phát huy giá trị khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu chất lượng

Từ công cụ hỗ trợ khách hàng, tự động hóa quy trình đến chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận hay quản lý tài sản, AI đang hiện diện ngày càng sâu trong hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, cùng với tốc độ ứng dụng nhanh chóng, yêu cầu về quản trị dữ liệu và kiểm soát rủi ro cũng trở thành vấn đề được đặt lên hàng đầu để bảo đảm AI thực sự tạo ra giá trị và vận hành an toàn.

Đó là nội dung được nhiều đại biểu chia sẻ tại Hội thảo "AI và quản trị dữ liệu trong hoạt động ngân hàng" do Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ phối hợp với Ủy ban Công nghệ và Ủy ban Chính sách thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức ngày 5/8, tại Hà Nội.

Hội thảo "AI và quản trị dữ liệu trong hoạt động ngân hàng".

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, ngành tài chính - ngân hàng toàn cầu đang bước qua một giai đoạn chuyển dịch quan trọng, từ kỷ nguyên số hóa sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, hướng tới mô hình ngân hàng AI (AI-native banking).

Theo ông Đào Minh Tú, AI không còn giới hạn ở chatbot hay tự động hóa các quy trình lặp lại mà đã tham gia trực tiếp vào nhiều hoạt động cốt lõi như tài trợ thương mại, thanh toán xuyên biên giới, quản lý tài sản. Công nghệ này đồng thời góp phần tạo ra khả năng siêu cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng, thúc đẩy tài chính toàn diện thông qua khai thác dữ liệu hành vi để mở rộng khả năng đánh giá rủi ro, giúp nhiều khách hàng tiếp cận nguồn vốn hợp pháp.

Cùng với đó, AI còn hỗ trợ các ngân hàng nâng cao năng suất lao động, hình thành đội ngũ nhân sự có khả năng kết hợp giữa nghiệp vụ ngân hàng và công nghệ để làm chủ dòng chảy dữ liệu.

Tuy nhiên, theo ông Đào Minh Tú, AI và dữ liệu là mối quan hệ hữu cơ không thể tách rời. Chất lượng dữ liệu sẽ quyết định chất lượng hoạt động của AI. Nếu dữ liệu phân mảnh, thiếu nhất quán hoặc không kiểm soát được nguồn gốc, các mô hình AI sẽ kế thừa và khuếch đại những sai lệch sẵn có, làm gia tăng nguy cơ đưa ra các quyết định thiếu chính xác, ảnh hưởng đến quyền lợi khách hàng và làm phát sinh các rủi ro phi tài chính đối với ngân hàng.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo.

Ông cũng dẫn thực tiễn cho thấy, chi phí của một nền tảng quản trị dữ liệu kém hiệu quả là rất lớn, có thể làm tiêu tốn trung bình khoảng 30% tổng thời gian làm việc không tạo ra giá trị của tổ chức. Vì vậy, theo ông, quản trị dữ liệu hiện đã trở thành yếu tố quyết định thành công của quá trình ứng dụng AI, thay vì chỉ là một yêu cầu mang tính tuân thủ.

"Cuộc đua ngân hàng số hiện nay không còn là cuộc đua về thuật toán hay quy mô đầu tư công nghệ, mà là cuộc đua về chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị toàn diện và niềm tin số từ khách hàng", ông Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, bà Trần Thị Thanh Bích, Tổng Biên tập Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ cho rằng, AI đang làm thay đổi căn bản vị thế và phương thức khai thác dữ liệu trong ngành ngân hàng, đưa dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược phục vụ đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức tín dụng.

Theo bà Trần Thị Thanh Bích, cùng với sự phát triển nhanh của AI, các yêu cầu về quản trị AI và quản trị dữ liệu cần tiếp tục được cụ thể hóa. Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo, tạo nền tảng để việc ứng dụng AI trong ngành ngân hàng bước sang giai đoạn phát triển bài bản, an toàn và có định hướng rõ ràng hơn.

Bà cho rằng, trong bối cảnh đó, việc tối ưu hóa giá trị dữ liệu đồng thời kiểm soát tốt các rủi ro phát sinh sẽ giúp ngành ngân hàng tận dụng hiệu quả nguồn lực dữ liệu, phát triển AI trên cơ sở tuân thủ các quy định pháp luật và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Bà Trần Thị Thanh Bích, Tổng Biên tập Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ phát biểu.

Hoàn thiện khung pháp lý để ứng dụng AI an toàn trong ngân hàng

Cùng với việc khẳng định vai trò ngày càng lớn của AI trong hoạt động ngân hàng, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng tập trung vào yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm kiểm soát rủi ro, bảo đảm công nghệ được triển khai an toàn và có trách nhiệm.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước, cuối năm 2025 Quốc hội đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, tiếp đó Chính phủ ban hành Nghị định số 142/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật. Gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg về danh mục hệ thống AI có rủi ro cao, trong đó xác định các hệ thống AI thuộc lĩnh vực ngân hàng nằm trong nhóm cần được quản lý chặt chẽ.

Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo trong ngành Ngân hàng nhằm cụ thể hóa các yêu cầu quản lý khi triển khai AI trong thực tiễn.

Ông Hoàng Minh Tiến cho biết, dự thảo Thông tư gồm 5 chương, 26 điều, tập trung vào ba nhóm nội dung lớn gồm bảo đảm an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai hệ thống AI. Dự thảo quy định bắt buộc đối với các hệ thống AI trực tiếp ra quyết định hoặc hỗ trợ ra quyết định trong hoạt động nghiệp vụ ngân hàng cung cấp dịch vụ cho khách hàng; trong khi các hệ thống phục vụ quản trị nội bộ hoặc triển khai trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được khuyến khích áp dụng.

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là phân loại hệ thống AI theo ba mức rủi ro gồm rủi ro cao, trung bình và thấp. Đối với lĩnh vực ngân hàng, hai nhóm hệ thống AI được xác định thuộc diện rủi ro cao là hệ thống tự động thực hiện giao dịch điện tử và hệ thống tự động quyết định cấp tín dụng.

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước phát biểu.

Theo dự thảo, AI chỉ được phép tự động ra quyết định khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chất lượng mô hình, ngưỡng rủi ro, tiêu chí cảnh báo, quy trình giám sát và khả năng can thiệp của con người. Bộ phận giám sát phải có quyền điều chỉnh hoặc tạm dừng quyết định của AI khi cần thiết, đồng thời phải có cơ chế ngắt khẩn cấp khi phát sinh rủi ro hoặc sự cố nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung nhiều yêu cầu về an ninh mạng và quản trị dữ liệu. Theo đó, các tổ chức tín dụng phải đánh giá các nguy cơ đặc thù của hệ thống AI như đầu độc dữ liệu, đầu độc mô hình, tấn công né tránh, tấn công trích xuất mô hình hay xâm phạm quyền riêng tư dữ liệu. Dữ liệu sử dụng cho AI phải có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng, được quản lý an toàn và tuân thủ quy định của pháp luật về dữ liệu cũng như bảo vệ dữ liệu cá nhân...

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng lợi ích của AI đối với ngành Ngân hàng là không thể phủ nhận, song việc ứng dụng AI cần được triển khai theo lộ trình phù hợp với mức độ trưởng thành của nền tảng dữ liệu và năng lực quản trị của từng tổ chức.

Các ý kiến cũng thống nhất nguyên tắc cốt lõi là công nghệ có thể tự động hóa quá trình phân tích, nhưng trách nhiệm ra quyết định không thể tự động hóa. Con người phải luôn giữ vai trò kiểm soát cuối cùng trong mọi quyết định quan trọng.

Từ thực tiễn triển khai, cộng đồng ngân hàng đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox); hoàn thiện khung quản trị AI theo hướng quản lý dựa trên mức độ rủi ro, chuẩn hóa quản trị dữ liệu và mô hình; đồng thời nâng cao năng lực dữ liệu và AI cho đội ngũ cán bộ, đưa AI trở thành năng lực cốt lõi trong toàn tổ chức. Đây được xem là nền tảng để các tổ chức tín dụng khai thác hiệu quả AI, bảo đảm đổi mới sáng tạo đi đôi với an toàn hệ thống và phát triển bền vững.

Hoàng Lan