Quà tặng từ Hoàng Sa

Cửa biển Sa Kỳ, những ngày đầu tháng 6 đầy nắng. Tàu cá của ngư dân làng Gành Cả, thôn Châu Thuận Biển, xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi sau chuyến biển xa nối đuôi nhau trở về. Trên boong tàu, phấp phới cờ Tổ quốc.

Lộc biển

Ngư dân Nguyễn Bình cùng anh em bạn chài thả neo cho tàu dừng lại và tất bật chuyển cá mực lên bờ bán cho các đại lý thu mua. Đưa chiếc túi vải đựng đồ cá nhân lên cao, anh cười: "Chuyến này cá mực được nhiều nhưng ốc kim chi chỉ được vài con. Ốc kim chi lâu nay đã hiếm, nay lại càng hiếm hơn".

Tôi theo ngư dân Nguyễn Bình về căn nhà ở phía Bắc mũi Ba Làng An - nơi nhiều thế kỷ trước là điểm xuất phát của Đội Hoàng Sa ra giữ đảo. Trong phòng khách, hai chiếc tủ kính xếp vuông góc, trưng bày nhiều loài ốc với đủ sắc màu mà theo lời anh là "quà tặng từ Hoàng Sa".

Nổi bật nhất là những con ốc kim chi màu vàng pha đỏ óng ánh. Anh Bình chỉ tay vào một con ốc đặt ở vị trí trang trọng nhất, nói: "Ở Hoàng Sa có nhiều loại ốc nhưng đẹp và quý nhất là ốc kim chi. Dân Gành Cả gọi đây là ốc thần tài. Tàu nào nhặt được con ốc này thì chuyến biển đó, thậm chí cả năm, thường làm ăn khấm khá".

Của quý thường hiếm. Hơn 30 năm đi bạn, gắn bó với nghề biển, ngư dân Bình cũng chỉ nhặt được vài chục con ốc kim chi. Theo lệ của dân chài, ra khơi đánh bắt được món hải sản nào cũng đều là của chung nhưng ai nhặt được ốc kim chi thì thường được mọi người nhường lại để làm kỷ niệm hoặc tặng người thân.

Gặp ngư dân Nguyễn Thành Linh, anh kể nhiều về quần đảo Hoàng Sa với các đảo Bạch Quy, Hai Trụ Chim Yến, Đá Lồi, Bom Bay, Thuyền Chài, Hải Ly.

Anh say sưa: "Ở các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa, phong cảnh đều rất đẹp. Nước biển trong xanh như ngọc, lấp lánh ánh vàng dưới nắng sớm. Sau bữa sáng trên tàu, thợ lặn mang gương, đeo dây hơi rồi lặn xuống đáy biển. Dưới đó là những rạn san hô nhiều tầng lớp, nơi sinh sống của cá mú, cá gáy biển, mực nang, tôm hùm và vô số loài ốc biển đủ màu sắc. Gặp những con ốc đẹp, chúng tôi cho vào vợt đưa lên tàu mang về làm kỷ niệm".

Còn ngư dân Linh bảo, sau chuyến biển trở về, những con ốc quý sẽ được vùi trong tro bếp khoảng một tuần rồi đem ra biển rửa sạch, lấy phần ruột bên trong; sau đó mang đến các cơ sở thủ công để đánh bóng trước khi đưa vào tủ kính trưng bày.

Theo ngư dân Nguyễn Hữu Sổ, ở quần đảo Hoàng Sa có nhiều gành rạn san hô. Đó là nơi cá, ốc về trú ngụ, sinh sôi. Cánh thợ lặn biết vậy nên luôn có ý thức bảo vệ môi trường biển, không vì đánh bắt mà làm ảnh hưởng đến san hô. "Cứ nhặt nhạnh qua những chuyến biển xa, bây giờ ở Gành Cả, nhà nào cũng giống như bảo tàng ốc biển Hoàng Sa với những con ốc nhiều kích cỡ và đủ sắc màu" - ông Sổ khoe.

Ngư dân Nguyễn Bình với “bảo tàng” ốc biển trong ngôi nhà của mình

Ký ức một đời người

Ngư dân Nguyễn Việt cho biết mỗi chuyến biển ra Hoàng Sa thường kéo dài từ 20-25 ngày. Dù phương tiện hiện đại hơn trước nhưng nghề lặn biển vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chỉ một sơ suất với dây hơi hoặc thay đổi áp suất đột ngột cũng có thể khiến thợ lặn mang thương tật suốt đời. Không ít người đã nằm lại giữa biển khơi sau những cơn bão lớn quét qua Hoàng Sa. Vì thế, trước mỗi chuyến lặn, ngư dân thường làm lễ cúng thần Nam Hải cầu mong bình an.

Nhiều năm qua, ngư dân Gành Cả cũng như nhiều địa phương ven biển miền Trung không ít lần bị tàu nước ngoài xua đuổi, bắt giữ hoặc tịch thu ngư cụ khi hành nghề ở vùng biển Hoàng Sa. Để hỗ trợ nhau, họ thành lập các tổ đoàn kết trên biển, đồng thời duy trì liên lạc với lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển và Kiểm ngư.

Theo thời gian, lớp lớp ngư dân Gành Cả tiếp tục ra khơi. Khi giã từ biển cả, những con ốc biển và nhành san hô trở thành ký ức của một đời người.

Ngư dân Nguyễn Thành Nam từng bị tai nạn do sự cố dây hơi trong một chuyến lặn biển năm 1986 và bị liệt một chân. Không còn đủ sức khỏe để tiếp tục ra khơi, ông tình nguyện trực máy ICOM cộng đồng mà không nhận thù lao. Mỗi mùa mưa bão, ông theo dõi dự báo thời tiết, liên hệ với các đài khí tượng để thông báo hướng đi của bão cho tàu cá ngoài khơi. Khi có tàu gặp nạn, ông lập tức kết nối với Hải quân, Cảnh sát biển và Biên phòng để hỗ trợ cứu hộ.

Trong căn nhà nhỏ của mình, ông Nguyễn Thành Nam vẫn lưu giữ gần 100 vỏ ốc mang về từ Hoàng Sa. Những ngày biển yên, khi làng chài vắng người vì tàu thuyền đang ngoài khơi, ông lại lặng lẽ ngắm từng chiếc vỏ ốc. Ký ức về những chuyến biển năm nào ùa về, nhắc ông nhớ Hoàng Sa - vùng biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Nhiều gia đình ở làng chài Gành Cả cũng làm đẹp căn nhà bằng lộc biển mang về

Ngư dân Nguyễn Bình nói: "Làng Gành Cả có trên 200 hộ dân, chủ yếu sống bằng nghề lặn biển. Theo thời gian, những con ốc, nhành san hô trở thành kỷ vật của đời người. Nó nhắc nhở chúng tôi dù khó khăn thế nào cũng phải vươn khơi bám biển, giữ lấy chủ quyền, bảo vệ kế sinh nhai".

Bài và ảnh: VÕ QUÝ CẦU