PK TikTok' là gì, vì sao có người bất chấp nguy hiểm để đổi lấy quà ảo?

Một người livestream. Ở phía bên kia màn hình là một tài khoản khác. Đồng hồ đếm ngược chạy, người xem liên tục nhấn thích, gửi quà. Bên nào có ít điểm hơn sẽ thua và phải thực hiện một “hình phạt” đã thỏa thuận trước.

Đó là cách một số phiên “PK TikTok” đang diễn ra. Bản thân tính năng thi đấu LIVE không phải điều bất thường. TikTok chính thức cung cấp LIVE Match, cho phép các nhà sáng tạo thi đấu với nhau; người xem có thể ủng hộ bằng lượt thích hoặc Quà tặng, mỗi tương tác đóng góp điểm số vào cuộc đấu.

Hình minh họa (AI)

Vấn đề bắt đầu khi cuộc chơi không còn dừng ở hát, nhảy, kể chuyện hay những thử thách vui vẻ. Để giữ người xem, kích thích tặng quà và tăng tương tác, một số người đặt ra những “kèo phạt” ngày càng cực đoan, thậm chí có thể gây thương tích.

Một vụ việc vừa được Công an TP.HCM xử lý đã cho thấy mặt trái đó.

Hàng chục nghìn người xem một “kèo phạt” nguy hiểm

Ngày 19/8, Công an phường Tân Hưng phối hợp Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TP.HCM làm việc với Dương Hồng P., sinh năm 2003, chủ tài khoản TikTok “Li Minh Hô Quận 7”.

Theo thông tin từ cơ quan công an, tối 10/8, người này tham gia PK với một tài khoản khác. Hai bên thống nhất người nhận được ít quà hơn sẽ phải thực hiện hình phạt. Sau khi thua, chủ tài khoản đã thực hiện hành động liên quan vật sắc nhọn có nguy cơ gây thương tích ngay trên livestream.

Điều đáng chú ý là phiên phát trực tiếp thu hút khoảng 48.000–63.000 người theo dõi. Công an cho biết ngay trong phiên live, chủ tài khoản đã quy đổi quà nhận được và rút tiền về tài khoản cá nhân. Tại cơ quan công an, người này khai mục đích là câu view, tăng tương tác và nhận tiền ủng hộ từ người xem.

Cơ quan chức năng đang tiếp tục làm rõ, lập hồ sơ xử lý theo quy định. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại không nên suy đoán hoặc tự gán một mức phạt cụ thể khi cơ quan có thẩm quyền chưa công bố kết quả xử lý cuối cùng.

Câu chuyện đáng quan tâm hơn một tài khoản TikTok cụ thể là vì sao một người lại sẵn sàng đặt sức khỏe của mình vào một cuộc đấu chỉ kéo dài trên màn hình điện thoại.

“PK TikTok” thực chất là gì?

“PK” là cách cộng đồng mạng thường gọi các phiên thi đấu trực tiếp giữa những người livestream. TikTok gọi tính năng này là LIVE Match.

Theo hướng dẫn chính thức của nền tảng, trong thời gian trận đấu diễn ra, người xem có thể hỗ trợ nhà sáng tạo mình thích bằng cách gửi Quà tặng hoặc nhấn thích. Mỗi Quà tặng hoặc lượt thích tương ứng với một lượng điểm nhất định; cá nhân hoặc đội có tổng điểm cao hơn sẽ chiến thắng.

Như vậy, PK tự thân chỉ là một cơ chế tương tác.

Hai người hoàn toàn có thể thi hát, trả lời câu hỏi, kể chuyện hoặc tạo một thử thách an toàn. Nguy cơ không nằm ở chiếc nút “Match”, mà nằm ở nội dung người tham gia tự tạo xung quanh cuộc đấu.

Đặc biệt, khi chiến thắng được đo bằng quà và lượt tương tác, người livestream có thêm động lực khiến khán giả ở lại lâu hơn và gửi nhiều quà hơn.

Nếu nội dung bình thường không còn đủ sức giữ người xem, một số tài khoản có thể bị cuốn vào cuộc chạy đua tăng độ sốc: hình phạt khó hơn, hành động lạ hơn, kịch tính hơn và cuối cùng là nguy hiểm hơn.

Quà ảo nhưng tiền người xem bỏ ra là thật

Đây là phần nhiều phụ huynh và người xem trẻ tuổi có thể chưa hiểu rõ.

Muốn gửi Quà tặng trong một phiên TikTok LIVE, người xem phải sử dụng Coin (Xu). TikTok hướng dẫn người dùng mua Xu rồi lựa chọn Quà tặng để gửi cho nhà sáng tạo trong phiên trực tiếp.

Ở phía người sáng tạo, TikTok sử dụng hệ thống Diamond để ghi nhận mức độ phổ biến và đóng góp của nội dung LIVE, đồng thời liên quan đến hệ thống phần thưởng LIVE của nền tảng. Cơ chế này không nên được hiểu đơn giản theo kiểu “một món quà bằng chính xác bao nhiêu tiền mặt”, bởi việc tính thưởng và quy đổi chịu điều kiện của nền tảng.

Nhưng về bản chất kinh tế, quà ảo không hoàn toàn “ảo”.

Người xem phải bỏ tiền thật để mua Xu. Quà được gửi đi tạo điểm cho cuộc PK và có thể góp phần tạo doanh thu hoặc phần thưởng cho người livestream. Trong vụ việc tại TP.HCM, cơ quan công an xác định chủ tài khoản đã quy đổi số quà nhận được thành tiền.

Đây chính là mắt xích khiến một số phiên PK dễ bị đẩy quá giới hạn.

Người xem muốn thấy thử thách → thử thách càng sốc càng nhiều tương tác → quà tiếp tục được gửi → người livestream có động lực nâng mức độ kịch tính.

Nếu không có điểm dừng, một vòng lặp giải trí có thể biến thành cuộc đánh đổi sức khỏe để lấy tương tác.

Vì sao người xem cũng góp phần quyết định nội dung?

Trong một phiên LIVE, khán giả không chỉ đứng ngoài quan sát.

Họ nhấn thích, bình luận, chia sẻ, gửi quà và thúc giục người livestream thực hiện “kèo”. Tất cả những hành động này đều tạo thêm tín hiệu tương tác.

Một người livestream có thể nhận thấy rằng mỗi lần chuẩn bị làm điều gây sốc, lượng người xem tăng mạnh và quà được gửi nhiều hơn. Từ đó rất dễ hình thành suy nghĩ: muốn phiên sau đông hơn thì phải làm điều mạnh hơn phiên trước.

Vì vậy, trách nhiệm với nội dung nguy hiểm không chỉ nằm ở việc “đừng bắt chước”.

Đừng thưởng cho nó cũng quan trọng không kém.

Công an TP.HCM đã khuyến cáo người dùng không cổ xúy, chia sẻ hay tặng quà cho nội dung tiêu cực, phản cảm; đồng thời đề nghị phụ huynh quan tâm đến những kênh giải trí trẻ đang theo dõi trên không gian mạng.

Một lượt chia sẻ với lời bình “xem người này làm gì này” đôi khi vẫn góp phần đưa nội dung đến nhiều người hơn, dù người chia sẻ ban đầu không có ý cổ súy.

TikTok có cho phép những thử thách nguy hiểm?

TikTok đặt ra những hạn chế đối với nội dung nguy hiểm.

Trong các chính sách hiện hành, nền tảng không cho phép việc thể hiện hoặc quảng bá các hoạt động, thử thách có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng; các chương trình kiếm tiền của TikTok cũng liệt kê “dangerous activities” trong nhóm nội dung có thể vi phạm Nguyên tắc Cộng đồng.

TikTok hiện cũng yêu cầu người dùng từ 18 tuổi trở lên mới được phát LIVE. Để bật tính năng LIVE Gifts, người sáng tạo cũng phải đáp ứng điều kiện từ 18 tuổi cùng các yêu cầu khác của nền tảng.

Những điều kiện về tuổi không có nghĩa trẻ em hoàn toàn tách khỏi hiện tượng này.

Các em vẫn có thể trở thành người xem, nhìn thấy những đoạn cắt lại từ livestream hoặc tiếp xúc với nội dung được chia sẻ sang nền tảng khác.

Đó là lý do tác động bắt chước được cơ quan công an đặc biệt lưu ý khi cảnh báo các nội dung phản cảm, nguy hiểm xuất hiện trước lượng khán giả lớn.

Pháp luật Việt Nam quản lý livestream thế nào?

Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng đang là một trong những khung pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động mạng xã hội tại Việt Nam. Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/12/2024.

Theo quy định này, chỉ những tài khoản đã được xác thực mới được đăng tải thông tin, bình luận, livestream hoặc chia sẻ thông tin trên mạng xã hội. Trường hợp sử dụng livestream với mục đích thương mại, việc xác thực tài khoản phải thực hiện bằng số định danh cá nhân theo quy định.

Nghị định cũng đặt trách nhiệm lên nhà cung cấp mạng xã hội trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật và xử lý các tài khoản thường xuyên vi phạm. Tài khoản, trang, nhóm hoặc kênh thường xuyên đăng nội dung vi phạm có thể bị khóa tạm thời; trường hợp đáp ứng điều kiện vi phạm nhiều lần theo quy định có thể bị khóa vĩnh viễn khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: không phải cứ tham gia PK hoặc nhận quà trên livestream là vi phạm pháp luật.

Việc xử lý phụ thuộc nội dung cụ thể, hành vi thực tế, hậu quả và quy định pháp luật liên quan. Trong vụ TikToker tại TP.HCM, cơ quan công an mới thông tin đang tiếp tục điều tra, làm rõ và lập hồ sơ xử lý; chưa công bố một quyết định xử phạt cuối cùng.

Một “kèo vui” có thể vượt ranh giới rất nhanh

Ranh giới có thể bắt đầu từ những thứ tưởng chừng vô hại.

Người thua hát một bài.

Sau đó là ăn một món khó ăn.

Phiên tiếp theo phải chịu một thử thách khó chịu hơn.

Khi khán giả đã quen với mức độ đó, người sáng tạo cần một thứ mới hơn để giữ sự chú ý. Chính quá trình leo thang này mới đáng lo.

Một thử thách trên mạng chỉ kéo dài vài chục giây, nhưng thương tích thật không biến mất khi livestream kết thúc.

Đáng nói hơn, khi một tài khoản thực hiện hành động nguy hiểm trước hàng chục nghìn người xem mà vẫn nhận được quà và bình luận cổ vũ, thông điệp truyền đến những người khác có thể rất đơn giản: càng liều, càng dễ nổi tiếng và có tiền.

Đó là điều môi trường nội dung số cần tránh.

Phụ huynh cần nhìn vào “quà ảo”, không chỉ thời gian dùng điện thoại

Cách quản lý trẻ em trên mạng thường dừng ở câu hỏi: “Mỗi ngày con xem TikTok bao lâu?”.

Nhưng với livestream, một câu hỏi khác cũng quan trọng:

Con đang xem gì và có đang bỏ tiền cho nội dung đó hay không?

Theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP, đối với người dùng dưới 16 tuổi, việc đăng ký tài khoản mạng xã hội sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ và người giám hộ có trách nhiệm quản lý, giám sát quá trình sử dụng.

TikTok cũng cung cấp tính năng thông báo giới hạn Quà tặng, giúp người dùng thiết lập một ngưỡng để được cảnh báo về hoạt động gửi quà.

Thay vì chỉ cấm con xem TikTok, phụ huynh có thể chú ý 5 việc: kiểm tra tài khoản thanh toán liên kết; trao đổi về việc quà ảo được mua bằng tiền thật; không cho trẻ cổ vũ thử thách nguy hiểm; hướng dẫn báo cáo nội dung vi phạm; và đặc biệt không chia sẻ lại những đoạn video nguy hiểm chỉ vì tò mò.

Khi gặp livestream nguy hiểm, người xem nên làm gì?

Phản ứng đầu tiên không nên là gửi thêm quà để “xem người này có dám làm thật không”.

Người xem có thể ngừng tương tác và sử dụng công cụ báo cáo nội dung của TikTok. Nền tảng có chức năng cho phép người dùng báo cáo nội dung mà họ cho rằng vi phạm Nguyên tắc Cộng đồng.

Nếu livestream thể hiện một người đang có nguy cơ bị thương nghiêm trọng hoặc có hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người xem có thể lưu thông tin cần thiết và báo cho cơ quan chức năng thay vì tiếp tục phát tán video.

Đặc biệt, không nên tải lại rồi đăng sang Facebook, YouTube hay một tài khoản TikTok khác với lý do “cảnh báo” nhưng vẫn giữ nguyên toàn bộ cảnh nguy hiểm. Điều đó có thể vô tình tiếp tục mang lượt xem tới chính loại nội dung cần hạn chế.

Quà ảo không nên trở thành phần thưởng cho sự liều lĩnh

Livestream mở ra một cách giao tiếp rất trực tiếp giữa người sáng tạo và khán giả. Quà tặng cũng có thể là cách người xem ủng hộ những người làm nội dung hữu ích, biểu diễn nghệ thuật hoặc chia sẻ kiến thức.

Vấn đề không nằm ở bản thân món quà.

Vấn đề xuất hiện khi quà trở thành phần thưởng cho hành vi càng lúc càng nguy hiểm.

Vụ việc Công an TP.HCM đang xử lý là một lời cảnh báo khá rõ. Một phiên livestream có thể kết thúc trong vài phút, nhưng trước hàng chục nghìn người xem, ranh giới giữa trò vui và hành vi gây hại có thể bị xóa rất nhanh.

Người sáng tạo cần chịu trách nhiệm với thứ mình phát trực tiếp; nền tảng phải thực hiện trách nhiệm kiểm soát nội dung theo quy định; còn khán giả có một quyền lực không nhỏ: không gửi tiền, không cổ vũ và không giúp nội dung nguy hiểm lan xa hơn.

Khi lượt xem và quà ảo không còn là phần thưởng, những “kèo phạt” bất chấp sức khỏe cũng mất đi một phần động lực để tồn tại.

Hùng Nguyễn