Phòng ngừa tai nạn ngạt khí biogas ở trang trại chăn nuôi

1. Vì sao khí Metan nguy hiểm?

Khí Metan sinh ra từ quá trình phân hủy hữu cơ chất thải chăn nuôi. Bản chất Metan là một khí không màu, không mùi, không vị và nhẹ hơn không khí.

Về mặt độc chất học, Metan nguyên chất không phải là một chất độc hóa học trực tiếp phá hủy tế bào như một số loại hóa chất khác. Mối nguy hại của nó đến từ 2 cơ chế nguy hiểm:

Thứ nhất là chiếm chỗ Oxy: Khi tích tụ trong không gian kín (hầm chứa, hố phân), Metan sẽ đẩy và chiếm chỗ của Oxy. Khi nồng độ Oxy trong không khí trong hầm giảm xuống dưới 16%, cơ thể sẽ bắt đầu bị ngạt, đau đầu, chóng mặt.

Nếu giảm xuống dưới 10%, nạn nhân sẽ mất phương hướng, tê liệt cơ, ngất xỉu chỉ sau vài hơi thở và tử vong nhanh chóng do não thiếu Oxy.

Thứ hai là hỗn hợp khí độc đi kèm: Thực tế tại các bể lọc phân, Metan hiếm khi đi một mình. Nó thường đi kèm với Carbonic và đặc biệt là Hydro Sulfua có mùi trứng thối, một chất độc thần kinh và hô hấp cực mạnh.

Sự kết hợp này khiến nạn nhân bị tê liệt khứu giác ngay lập tức, ngất lịm trước khi kịp nhận ra nguy hiểm.

Ngoài ra, nếu Metan cháy không hoàn toàn trong môi trường thiếu khí, nó sẽ sinh ra Carbon Monoxide (CO) – loại khí gắn chặt với hồng cầu, ngăn cản máu chở Oxy đến các mô, gây ngộ độc hệ thống rất nhanh.

2. Xử trí ban đầu và những cảnh báo nghiêm ngặt khi cấp cứu

Khi phát hiện có người ngã xuống hố ga hoặc hầm chứa và có biểu hiện ngạt khí, nguyên tắc tối thượng là tuyệt đối không lao xuống cứu ngay nếu không có bảo hộ. Rất nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra khi người sau lao xuống cứu người trước do hoảng loạn và đều tử vong.

Quy trình xử trí đúng bao gồm các bước sau:

Bước 1: Báo động và gọi trợ giúp: Hét to để tìm sự hỗ trợ từ những người xung quanh và gọi ngay cấp cứu 115.

Bước 2: Thông khí khẩn cấp: Sử dụng quạt, máy thổi không khí hoặc tận dụng mọi vật dụng để quạt mạnh không khí sạch vào dưới hố nhằm đẩy bớt khí độc ra bên ngoài.

Bước 3: Tiếp cận an toàn: Chỉ xuống cứu khi có mặt nạ chống độc cách ly (loại có bình Oxy riêng) hoặc có dây đai bảo hiểm buộc chắc chắn vào người và có người ở trên hỗ trợ kéo giúp.

Bước 4: Sơ cứu ngay khi đưa lên bờ: Đưa nạn nhân đến nơi thông thoáng, an toàn. Nếu nạn nhân còn tỉnh: Đặt nằm nghiêng an toàn, nới lỏng quần áo và ủ ấm. Nếu nạn nhân ngừng tuần hoàn (không thở, không mạch): Tiến hành ngay lập tức hồi sức tim phổi (CPR) bằng cách ép tim ngoài lồng ngực phối hợp hà hơi thổi ngạt cho đến khi nhân viên y tế đến. Nếu có bỏng nhiệt hoặc chấn thương do cháy nổ (vì Metan rất dễ bắt lửa), cần xử lý kết hợp bảo vệ đường thở và che phủ vết thương.

3. Biện pháp phòng ngừa:

Để ngăn ngừa triệt để các tai nạn ngạt khí tại các trang trại chăn nuôi, các doanh nghiệp và người lao động cần nghiêm túc thực hiện các nguyên tắc sau:

Rào chắn và biển cảnh báo: Tất cả các khu vực bể lọc, hầm chứa phải có nắp đậy kiên cố, khóa an toàn và có biển cảnh báo nguy hiểm rõ ràng.

Thông khí trước khi làm việc: Trước khi xuống bất kỳ khu vực hầm kín nào để sửa chữa, phải mở toang cửa/nắp hầm và dùng máy quạt thông gió thổi liên tục ít nhất 30 - 60 phút.

Kiểm tra môi trường khí: Sử dụng máy đo nồng độ khí cầm tay để đảm bảo lượng Oxy đạt mức an toàn (>19.5%) và không có khí độc. Tuyệt đối không được xuống theo trực giác.

Trang bị bảo hộ lao động: Người xuống làm việc bắt buộc phải đeo dây đai an toàn có dây cứu sinh nối với người ở trên bờ, đeo mặt nạ có ống dẫn khí sạch hoặc bình dưỡng khí.

Luôn có người giám sát: Tuyệt đối không làm việc một mình tại không gian kín. Luôn phải có ít nhất 1 người đứng trên bờ để giám sát, giữ liên lạc và sẵn sàng kéo người dưới hầm lên khi có sự cố.

Tai nạn ngạt khí trong chăn nuôi hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu chúng ta tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn lao động. Đừng chủ quan đánh đổi sinh mạng của mình và đồng nghiệp chỉ vì một phút lơ là.

BS. NGUYỄN THÀNH ÚC