Phó Thủ tướng: FTA Index không phải để tạo thêm một bảng xếp hạng

Chiều 18/8, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương (FTA Index 2025).

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương (FTA Index 2025) - Ảnh: chinhphu.vn.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, sau gần 4 thập kỷ đổi mới và hơn 2 thập kỷ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã xây dựng mạng lưới 17 FTA đang thực thi, chiếm hơn 80% GDP toàn cầu. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao vị thế của Việt Nam.

Tuy nhiên, môi trường thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng với cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như chất lượng điều hành của các cơ quan quản lý.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, lợi thế từ các FTA sẽ không tự chuyển hóa thành tăng trưởng nếu thiếu năng lực tổ chức thực hiện và sự phối hợp hiệu quả giữa Trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Năm 2024, Bộ Công Thương lần đầu phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng, công bố FTA Index trên phạm vi toàn quốc. Qua năm đầu triển khai, bộ chỉ số đã trở thành công cụ đánh giá kết quả thực thi FTA, đồng thời thúc đẩy các địa phương rà soát chương trình hành động, tăng cường đối thoại và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các cam kết thương mại.

FTA Index 2025 tiếp tục được hoàn thiện về phương pháp đánh giá, phạm vi khảo sát và chất lượng dữ liệu. Đến ngày 30/12/2025, khảo sát ghi nhận ý kiến của 4.266 doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại 34 tỉnh, thành phố.

Kết quả cho thấy nhận thức của doanh nghiệp về FTA đã được cải thiện. Tỷ lệ doanh nghiệp chưa biết đến các FTA thế hệ mới giảm xuống dưới 10%. Chất lượng hỗ trợ cũng có chuyển biến khi tỷ lệ doanh nghiệp được hướng dẫn thường xuyên về quy tắc xuất xứ tăng 15,9%, trong khi mức tăng đối với biểu thuế ưu đãi là 16% so với năm 2024.

Bộ Công Thương đánh giá mặt bằng thực thi FTA tại các địa phương năm 2025 đã được nâng lên, đặc biệt không còn địa phương nào thuộc nhóm yếu. Dù vậy, khoảng cách giữa các địa phương vẫn còn khá rõ.

Phó Thủ tướng Thường trực cùng các đại biểu thực hiện nghi thức khai trương Trang thông tin điện tử Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các FTA tại các địa phương - Ảnh: chinhphu.vn.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn mới không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà còn phải tạo động lực cải cách, hoàn thiện thể chế và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Theo Phó thủ tướng, FTA Index cần được nhìn nhận như một công cụ quan trọng để quản trị hội nhập. Thông qua phản ánh của doanh nghiệp và kết quả tổ chức thực hiện tại địa phương, bộ chỉ số phải chỉ rõ nơi làm tốt, nơi còn hạn chế và xác định điểm nghẽn nằm ở thể chế, thủ tục, thông tin, hạ tầng, nguồn nhân lực hay sự phối hợp giữa các cơ quan. Quan trọng hơn, mỗi phát hiện phải gắn với giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn khắc phục cụ thể.

Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương coi thực thi FTA là một bộ phận của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, gắn với trách nhiệm người đứng đầu và xây dựng chương trình hành động sau khi công bố FTA Index. Việc thực thi FTA cũng cần gắn với thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với các bộ, ngành Trung ương, Phó thủ tướng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường chia sẻ dữ liệu và xây dựng hệ thống thông tin FTA đồng bộ, dễ tiếp cận. Trong đó, cần từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu cam kết, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường và cảnh báo rủi ro.

Phó thủ tướng cũng đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục đàm phán, ký kết các FTA thế hệ mới, trong đó có đàm phán với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), đồng thời hoàn thiện FTA Index theo hướng ổn định, minh bạch và có khả năng so sánh.

Về phía doanh nghiệp, Phó thủ tướng cho rằng đây phải là chủ thể của quá trình tận dụng FTA. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao quản trị, xây dựng thương hiệu, đáp ứng các tiêu chuẩn về xanh, lao động, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, Phó thủ tướng nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của FTA Index không phải tạo thêm một bảng xếp hạng chuyên ngành mà hướng tới nâng cao chất lượng quản trị, năng lực thực thi và khả năng phát triển, hội nhập của các địa phương. Mỗi chỉ số phải dẫn tới một hành động cụ thể; mỗi cam kết quốc tế phải được chuyển hóa thành nguồn lực, động lực phát triển của địa phương, đất nước; mỗi cơ hội thị trường phải góp phần tạo thêm những doanh nghiệp mạnh, việc làm tốt, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh bền vững cho nền kinh tế.

Ngọc Diễm