Chuyên gia DNSE: Không thể lấy tư duy 'bắt đáy, đua lệnh' để tiếp 'đại bàng'

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới với quy mô lớn hơn và sự hiện diện ngày càng rõ của dòng vốn tổ chức. Khi cuộc chơi thay đổi, cách nhà đầu tư cá nhân cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi trong hành trình tìm kiếm lợi nhuận.

Lợi thế trong giai đoạn mới có thể sẽ không còn nằm nhiều ở khả năng chạy theo tin tức hay nắm bắt những dòng tiền ngắn hạn mà chuyển dần sang năng lực phân tích doanh nghiệp và nhận diện những xu hướng có sức kéo dài.

Theo ông Nguyễn Anh Quân, chuyên gia Nghiên cứu và tư vấn đầu tư, CTCP Chứng khoán DNSE, khi thị trường phát triển và tính minh bạch được nâng lên, nhà đầu tư cá nhân cần chuyển từ tư duy "đầu cơ theo dòng tiền ngắn hạn" sang "đầu tư dựa trên giá trị cốt lõi".

Không còn dễ kiếm tiền chỉ bằng "sóng" ngắn hạn

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh quy mô thị trường đã lớn hơn đáng kể so với vài năm trước.

Theo số liệu từ UBCKNN, đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa toàn thị trường tiếp tục tăng lên hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 82,3% GDP năm 2025.

Thanh khoản bình quân đạt gần 29.300 tỷ đồng/phiên. Số tài khoản chứng khoán đến cuối tháng 5 đạt 13,16 triệu, tương đương khoảng 13% dân số.

Ông Quân cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần xây dựng danh mục đa dạng, phân bổ vốn hợp lý. Ảnh: NVCC

Những con số này cho thấy thị trường chứng khoán đang trở thành một cấu phần ngày càng lớn của hệ thống tài chính. Khi quy mô thị trường mở rộng, cách vận hành cũng dần thay đổi và yêu cầu đối với người tham gia thị trường vì thế cao hơn.

Theo ông Nguyễn Anh Quân, sự gia tăng của các định chế tài chính lớn cùng với yêu cầu pháp lý và minh bạch cao hơn sẽ thu hẹp không gian cho hoạt động đầu tư dựa trên tin đồn, hội nhóm hay các "room phím hàng".

Nhà đầu tư cá nhân vì thế cần quay về những câu hỏi căn bản: doanh nghiệp kiếm tiền bằng cách nào, lợi thế cạnh tranh nằm ở đâu, dòng tiền có thực chất hay không, mức độ đòn bẩy ra sao và tăng trưởng lợi nhuận có thể duy trì trong bao lâu.

Điều này càng trở nên quan trọng khi dòng vốn tổ chức ngày càng có vai trò lớn hơn. Khác với dòng tiền đầu cơ thường phản ứng nhanh trước những thông tin ngắn hạn, các quỹ đầu tư phải đánh giá doanh nghiệp dựa trên quy mô vốn hóa, thanh khoản, chất lượng quản trị, khả năng tăng trưởng và mức định giá.

Khi đó, sự phân hóa trên thị trường có thể mạnh hơn. Một thị trường tăng trưởng không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều tăng cùng nhau. Dòng tiền lớn thường có xu hướng tìm đến những doanh nghiệp đủ lớn, đủ thanh khoản và có nền tảng cơ bản đủ tốt.

Đây cũng là lý do ông Quân cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần xây dựng danh mục đa dạng, phân bổ vốn hợp lý và kiên trì với chu kỳ tăng trưởng của doanh nghiệp thay vì liên tục thay đổi cổ phiếu theo những biến động ngắn hạn.

"Đích đến" của dòng vốn lớn?

Khi thị trường mở rộng và dòng vốn tổ chức có thêm dư địa tham gia, câu hỏi đặt ra là dòng tiền lớn sẽ tìm đến những doanh nghiệp nào?

Theo vị chuyên gia của DNSE, trước hết đó là các doanh nghiệp có vị thế đầu ngành và rào cản gia nhập cao. Lợi thế về quy mô, thương hiệu, mạng lưới phân phối hay chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp giữ thị phần và biên lợi nhuận tốt hơn.

Vi dụ với ngành sản xuất, những doanh nghiệp có quy mô lớn và chuỗi giá trị tương đối khép kín còn có khả năng kiểm soát tốt hơn chi phí, nguyên liệu và đầu ra khi cạnh tranh gia tăng.

Bên cạnh vị thế, nền tảng tài chính và quản trị cũng ngày càng quan trọng. Doanh nghiệp có đòn bẩy hợp lý, dòng tiền tốt, bảng cân đối lành mạnh và quản trị minh bạch sẽ thuận lợi hơn trong việc thu hút vốn tổ chức.

Yếu tố này càng đáng chú ý khi thị trường Việt Nam hội nhập sâu hơn với thị trường vốn quốc tế, kéo theo những tiêu chuẩn cao hơn về quản trị và công bố thông tin. Đây cũng là những mục tiêu được Chính phủ đặt ra trong Đề án nâng hạng thị trường mới đây.

Cuối cùng là khả năng duy trì tăng trưởng trong dài hạn. Doanh nghiệp cần có động lực tăng trưởng rõ ràng, từ mở rộng thị trường, tăng công suất, chuyển đổi số đến cải thiện hiệu quả sử dụng vốn hoặc hưởng lợi từ các xu hướng kinh tế dài hạn.

Ông Quân lấy ví dụ ở ngành ngân hàng, nơi những ngân hàng có CASA cao, khả năng chuyển đổi số mạnh và nền tảng khách hàng lớn có thể kiểm soát tốt hơn chi phí vốn và mở rộng dịch vụ.

Theo đó, những doanh nghiệp hội tụ vị thế cạnh tranh, nền tảng tài chính lành mạnh và triển vọng tăng trưởng rõ ràng sẽ có nhiều khả năng trở thành điểm đến của dòng vốn tổ chức khi thị trường tiếp tục mở rộng.

Chào đón cánh cửa nâng hạng

Câu chuyện nâng hạng thị trường đáng chú ý trước hết ở sự thay đổi về chất của dòng vốn. Khi Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số toàn cầu, thị trường sẽ có thêm cơ hội tiếp cận với các quỹ đầu tư quốc tế, qua đó mở rộng sự hiện diện của dòng vốn tổ chức.

Theo ước tính, quá trình nâng hạng có thể mang lại khoảng 6 tỷ USD dòng vốn quốc tế, trong đó dòng vốn thụ động khoảng 1,5 tỷ USD trong năm đầu tiên. Dòng vốn chủ động có thể lớn hơn nếu các nhà đầu tư quốc tế tiếp tục gia tăng tỷ trọng Việt Nam.

Cơ chế nằm ở việc các cổ phiếu Việt Nam được đưa vào những chỉ số mà các quỹ quốc tế sử dụng làm cơ sở phân bổ vốn.

Theo UBCKNN, FTSE All-World Index bao phủ khoảng 4.200 cổ phiếu vốn hóa lớn và trung bình tại hơn 45 thị trường, đại diện cho khoảng 90-95% vốn hóa có thể đầu tư toàn cầu. Khi Việt Nam xuất hiện trong các bộ chỉ số này, việc tiếp cận và phân bổ vốn vào thị trường sẽ thuận tiện hơn.

Theo ông Quân, nâng hạng vì vậy không phải một sự kiện diễn ra trong một ngày mà là quá trình đưa thị trường Việt Nam vào một hệ sinh thái đầu tư toàn cầu lớn hơn. Giá trị của quá trình này cũng nằm ở việc thay đổi cấu trúc và chất lượng dòng vốn trên thị trường.

Tuy nhiên, nâng hạng mới mở rộng "cánh cửa" cho dòng vốn quốc tế. Dòng vốn thụ động chủ yếu đến theo các đợt tái cơ cấu chỉ số trong khi dòng vốn chủ động còn phụ thuộc vào định giá, triển vọng lợi nhuận, tỷ giá, lãi suất và khả năng tiếp cận từng cổ phiếu. Vì vậy, doanh nghiệp vẫn phải đủ hấp dẫn để dòng tiền ở lại.

Điều này có thể kéo theo sự thay đổi trong cách thị trường định giá doanh nghiệp. Khi tỷ trọng vốn tổ chức tăng lên, các tiêu chí như quy mô, thanh khoản, chất lượng quản trị, chất lượng lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng sẽ được chú trọng hơn.

Với nhà đầu tư cá nhân, thay vì cố chạy trước dòng tiền tổ chức, cách tiếp cận phù hợp hơn là tìm những doanh nghiệp có đủ nền tảng để trở thành điểm đến của dòng vốn lớn.

Dòng vốn chủ động có thể lớn hơn nếu các nhà đầu tư quốc tế tiếp tục gia tăng tỷ trọng Việt Nam. Ảnh: HA

Ông Quân nhấn mạnh trọng tâm nên chuyển từ việc "cổ phiếu nào sắp tăng" sang câu hỏi "doanh nghiệp nào thực sự có khả năng tăng trưởng và tạo giá trị trong chu kỳ mới".

Nếu nhìn vào các nhóm ngành, ngân hàng là một trong những nhóm có vị thế thuận lợi nhất. Theo ông Quân, nhóm này có vốn hóa lớn, thanh khoản cao và giữ vai trò trung tâm trong nền kinh tế, qua đó đáp ứng tốt yêu cầu về quy mô của các quỹ đầu tư lớn.

Trên HOSE, đến cuối tháng 6/2026 có 54 doanh nghiệp vốn hóa trên 1 tỷ USD và 4 doanh nghiệp vốn hóa trên 10 tỷ USD, trong đó có Vietcombank và BIDV.

Chứng khoán là nhóm hưởng lợi theo một cơ chế khác. Khi dòng vốn tổ chức và nhà đầu tư quốc tế gia tăng, thanh khoản thị trường có thể cải thiện, tạo dư địa tăng trưởng cho các công ty chứng khoán thông qua môi giới, cho vay ký quỹ và dịch vụ ngân hàng đầu tư.

Cùng với đó, thị trường có tỷ trọng tổ chức cao hơn sẽ kéo theo nhu cầu lớn hơn về sản phẩm và công cụ đầu tư chuyên nghiệp.

Ngoài hai nhóm trên, các cổ phiếu vốn hóa lớn thuộc sản xuất cơ bản, bất động sản khu công nghiệp và tiêu dùng cũng có thể thu hút dòng vốn nếu đáp ứng các yêu cầu về vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và triển vọng tăng trưởng.

Sau cùng, tác động lớn nhất của nâng hạng có thể nằm ở việc thị trường ngày càng phân bổ vốn dựa trên chất lượng doanh nghiệp.

Khi dòng tiền lớn có thêm nhiều lựa chọn, những doanh nghiệp có nền tảng tốt và triển vọng tăng trưởng rõ ràng sẽ có nhiều cơ hội trở thành "đích đến" của dòng vốn dài hạn.

Nam Hải