Philippines bây giờ mới xuất phát trong cuộc đua EV tại Đông Nam Á

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr công bố kế hoạch khuyến khích các nhà sản xuất xe điện xây dựng nhà máy và nâng cao sản lượng tại Philippines

Vào ngày 29/7, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã ký sắc lệnh ban hành Chiến lược Khuyến khích Xe điện (Electric Vehicle Incentive Strategy - EVIS), gói ưu đãi tài khóa trị giá 60 tỷ peso (khoảng 1 tỷ USD) nhằm khuyến khích các nhà sản xuất xe điện xây dựng nhà máy mới và đạt các mục tiêu sản xuất cao hơn tại Philippines.

Chính phủ nước này kỳ vọng chương trình sẽ giúp Philippines nâng cao vị thế cạnh tranh trước những cường quốc sản xuất công nghiệp trong khu vực như Thái Lan, Việt Nam và Indonesia.

Chính sách mới được ban hành đúng thời điểm thị trường xe điện ASEAN được dự báo bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh. Theo công ty nghiên cứu thị trường Mordor Intelligence, quy mô thị trường xe điện trong khu vực sẽ tăng từ 4,6 tỷ USD vào năm 2025 lên 23,6 tỷ USD vào năm 2031.

Tuy nhiên, điều mà các nhà đầu tư quan tâm không chỉ là quy mô của các ưu đãi mà còn là mức độ nhất quán trong quá trình triển khai chính sách.

Ông Jerreson Cabalde, Giám đốc tư vấn của đơn vị tư vấn hạ tầng xe điện Zeee Green cho rằng vấn đề hiện nay không còn là liệu thị trường xe điện Philippines có tăng trưởng hay không, mà là quốc gia này có thể xây dựng hạ tầng đủ nhanh, đúng địa điểm và theo mô hình kinh doanh bền vững về mặt thương mại hay không.

Trong chương trình EVIS mà chính phủ Philippines ban hành, tối đa bốn mẫu xe điện sẽ được hưởng mức hỗ trợ tài khóa lên tới 15 tỷ peso cho mỗi mẫu xe dưới hình thức chứng nhận khấu trừ thuế, giúp doanh nghiệp bù đắp các khoản thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế nhập khẩu.

Để đủ điều kiện nhận ưu đãi, doanh nghiệp phải đầu tư tối thiểu 5 tỷ peso hoặc cam kết sản xuất 10.000 xe mỗi năm tại Philippines trong vòng ba năm.

Mục tiêu đặt ra là rất lớn. Trong bối cảnh thị trường xe điện được dự báo sẽ tăng gấp năm lần vào năm 2031, Manila kỳ vọng các ưu đãi thuế có mục tiêu này sẽ giúp thu hẹp khoảng cách phát triển công nghiệp so với các quốc gia đi trước trong khu vực.

Tuy nhiên, với hệ sinh thái sản xuất còn mong manh, mức độ sẵn sàng của ngành công nghiệp còn thấp và đến nay mới chỉ có một doanh nghiệp cam kết lắp ráp xe điện trong nước, câu hỏi đặt ra là liệu Philippines có thể vượt qua vai trò chỉ là một thị trường tiêu thụ xe điện để trở thành một trung tâm sản xuất đáng tin cậy hay không.

Chia sẻ trên The Business Times, nhiều chuyên gia trong ngành thắc mắc liệu chiến lược của chính phủ Philippines có đủ sức mạnh tài chính để bắt kịp các trung tâm sản xuất xe điện hàng đầu trong khu vực hay không. Bởi họ cho rằng sự hỗ trợ của chính phủ có thể quá ít và quá muộn. Đến nay, chỉ có hãng xe Nhật Bản Mitsubishi Motors Philippines công khai bày tỏ ý định đăng ký tham gia chương trình EVIS sau khi công bố kế hoạch đầu tư 7 tỷ peso để lắp ráp xe hybrid tại nhà máy ở Santa Rosa, tỉnh Laguna - trung tâm công nghiệp lớn nằm phía nam vùng đô thị Manila và được xem là thủ phủ sản xuất ô tô của Philippines. Dự án dự kiến đi vào hoạt động vào giữa năm 2028.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp khác vẫn tỏ ra khá hờ hững. Hãng xe điện Trung Quốc BYD, hiện chiếm khoảng 70% thị phần xe điện tại Philippines thông qua đối tác ACMobility thuộc Tập đoàn Ayala, cho biết không có kế hoạch lắp ráp xe tại địa phương theo chương trình EVIS.

Ông Bob Palanca, Tổng Giám đốc BYD Cars Philippines, khẳng định: "Ở thời điểm hiện tại, điều đó không nằm trong định hướng phát triển của chúng tôi”.

Tương tự, Toyota Motor Philippines, hãng ô tô có doanh số lớn nhất tại nước này, cũng giữ lập trường thận trọng. Dù để ngỏ khả năng tham gia EVIS, Toyota cho biết quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào mức ưu đãi cụ thể của chương trình cũng như hiệu quả kinh tế của chuỗi cung ứng nội địa.

THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA CÒN NHIỀU ĐIỂM YẾU

Nền tảng công nghiệp của Philippines từ lâu đã gặp khó khăn trong việc cạnh tranh về chi phí và quy mô sản xuất. Ngay cả trước khi ngành ô tô chuyển dịch sang xe điện, Philippines đã phải đối mặt với tình trạng tắc nghẽn trong chuỗi cung ứng, khiến năng lực sản xuất xe trong nước bị hạn chế.

Theo một báo cáo chính sách năm 2023 của Bộ Năng lượng Philippines, hệ sinh thái sản xuất linh kiện và phụ tùng chưa phát triển, kết hợp với sản lượng thấp, có thể khiến xe điện sản xuất trong nước có giá thành cao hơn đáng kể so với các mẫu xe nhập khẩu.

Một số doanh nghiệp như Yazaki-Torres Manufacturing và Asian Transmission hiện đang sản xuất linh kiện, phụ tùng tại Philippines. Nhưng hoạt động sản xuất toàn bộ xe vẫn chủ yếu được chuyển giao cho các trung tâm ở nước ngoài, nơi có năng lực sản xuất và thị phần lớn hơn.

Trong khi đó, các nhà sản xuất tại Thái Lan, quốc gia được mệnh danh là "Detroit của châu Á”, có thể sản xuất xe với tỷ lệ linh kiện nội địa chiếm từ 80% đến 90%. Nhờ không quá phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu, các doanh nghiệp tại Thái Lan có thể giảm tới 2.000 USD chi phí sản xuất cho mỗi chiếc xe hoàn chỉnh, theo chia sẻ từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Philippines.

Bên cạnh những hạn chế về chuỗi cung ứng, Philippines còn chịu bất lợi từ chi phí năng lượng cao. Giá điện công nghiệp tại nước này thuộc nhóm cao nhất châu Á, ở mức gần 15 peso/kWh. Trong khi đó, Việt Nam và Indonesia đang cung cấp điện công nghiệp được hỗ trợ với mức giá chỉ khoảng một nửa.

Những điểm yếu trong nước càng trở nên rõ rệt khi so sánh với các quốc gia láng giềng vốn đã xây dựng hệ sinh thái ô tô từ nhiều thập kỷ trước và hiện đạt mức độ phát triển cao hơn.

Báo cáo đánh giá độ sẵn sàng của các quốc gia ASEAN trong lĩnh vực xe điện của PwC dựa trên các tiêu chí: Chính sách ưu đãi của chính phủ, Hạ tầng, Nguồn cung, Nhu cầu

Thái Lan hiện sở hữu nhiều dây chuyền lắp ráp dành riêng cho xe điện hoặc có khả năng sản xuất xe điện, với các thương hiệu Trung Quốc đóng vai trò dẫn dắt về đầu tư và sản lượng. Riêng trong năm 2025, Thái Lan sản xuất 70.914 xe điện chạy pin, tăng hơn 6 lần so với cùng kỳ năm trước.

Indonesia tận dụng lợi thế từ nguồn trữ lượng nickel khổng lồ để thu hút 346 triệu USD cam kết đầu tư vào hoạt động lắp ráp và chuỗi cung ứng nội địa, đồng thời duy trì công suất sản xuất hơn 150.000 xe điện mỗi năm.

Trong khi đó, Việt Nam hiện sản xuất khoảng 200.000 xe điện mỗi năm thông qua thương hiệu nội địa VinFast.

Trái ngược với các quốc gia trong khu vực, Philippines vẫn phụ thuộc lớn vào các mẫu xe nhập khẩu nguyên chiếc. Trong báo cáo Asean-6 eReadiness 2025 của PwC, đánh giá tốc độ và quy mô phát triển xe điện tại các thị trường trọng điểm Đông Nam Á, Philippines đạt điểm thấp nhất trong nhóm được khảo sát. Quốc gia này đặc biệt yếu ở hai tiêu chí quan trọng là chuỗi cung ứng (1,8 điểm) và mức độ sẵn sàng về hạ tầng (1,1 điểm).

TÌM KIẾM HƯỚNG ĐI RIÊNG

Một số chuyên gia cho rằng chiến lược phù hợp nhất với Philippines không phải là cố gắng sao chép mô hình của các đối thủ trong khu vực, mà cần xác định một vai trò riêng trong chuỗi giá trị xe điện toàn cầu.

Ông Akshay Prasad, chuyên gia cấp cao tại công ty tư vấn quản lý Arthur D Little Đông Nam Á tin rằng Philippines có thể xây dựng vị thế như một trung tâm khu vực về lắp ráp xe điện thương mại và xe điện hạng nhẹ, đồng thời tận dụng lợi thế là một trong những quốc gia sản xuất nickel lớn nhất thế giới.

Theo ông Prasad, Philippines có thể trở thành trung tâm chế biến trung nguồn trong chuỗi giá trị từ nickel đến pin xe điện, qua đó thu hút khoảng 1 - 2 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các nhà máy sản xuất vật liệu cực âm cho pin.

Những dấu hiệu đầu tiên của quá trình chuyển đổi này đã bắt đầu xuất hiện. Nhà máy pin xe điện đầu tiên của Philippines do công ty Australia StB Giga Factory xây dựng gần đây đã đi vào hoạt động tại New Clark City, tỉnh Tarlac - khu đô thị thông minh và trung tâm sản xuất công nghệ cao do nhà nước phát triển, nằm cách Manila khoảng 100 km về phía bắc. Nhà máy đặt mục tiêu đạt công suất sản xuất 2 gigawatt giờ mỗi năm vào năm 2030.

Trong khi năng lực sản xuất trong nước mới chỉ đang từng bước phát triển, nhu cầu xe điện tại thị trường Philippines lại tăng nhanh hơn nhiều dự báo, phần lớn do chi phí nhiên liệu toàn cầu tăng cao.

Trong nửa đầu năm 2026, doanh số xe điện tại Philippines tăng 132,7% so với cùng kỳ, đạt 31.381 chiếc, trong khi doanh số xe sử dụng động cơ đốt trong truyền thống giảm 11,4%.

Ông Enrique Severino, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Cộng đồng Xe điện Philippines lưu ý, chi phí sử dụng xe điện đang tạo ra lợi thế rõ rệt. "Theo kinh nghiệm của cá nhân tôi, xét về tổng chi phí sở hữu, tôi chỉ phải chi hơn 1 - 2 peso cho mỗi km di chuyển bằng xe điện, trong khi xe động cơ đốt trong tiêu tốn khoảng 7 - 8 peso/km”, ông nói.

Tuy nhiên, giá nhiên liệu tăng và chi phí vận hành thấp vẫn chưa đủ để xóa bỏ hoàn toàn các rào cản trong quá trình phổ cập xe điện.

Ông Abhishek Sinha, nhà sáng lập công ty tư vấn di chuyển điện WeBeliev nhận định, việc chuyển đổi bắt buộc sang phương tiện năng lượng mới có thể tạo ra gánh nặng không cân xứng đối với nhóm người tiêu dùng thu nhập thấp và trung bình, vốn đang chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. "Người tiêu dùng hiểu được tiềm năng tiết kiệm chi phí, nhưng họ vẫn hoài nghi vì ba vấn đề lớn nhất vẫn tồn tại, đó là hạ tầng sạc, khả năng sửa chữa dễ dàng - đặc biệt đối với pin; và giá trị bán lại của xe”, ông Sinha kết luận.

Duy Anh