Phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp: Từ nội bộ đến lan tỏa cộng đồng

Từ khảo sát thực địa và kinh nghiệm đồng hành với các doanh nghiệp, có thể xác định được ba rào cản cốt lõi khi xây dựng văn hóa đọc trong doanh nghiệp: Thứ nhất là rào cản thời gian: "bận quá, không có thời gian đọc"; Thứ hai là rào cản định hướng: "không biết đọc sách gì, đọc thế nào cho hiệu quả"; Thứ ba là rào cản môi trường: "xung quanh không ai đọc, đọc không có chỗ chia sẻ". Từ đó, một số giải pháp cụ thể:

Tủ sách doanh nghiệp - Không gian vật lý cho tri thức

Muốn thay đổi hành vi thì phải thay đổi môi trường trước. Bước khởi đầu thiết thực nhất là xây dựng Tủ Sách Doanh Nghiệp ngay tại văn phòng - khu vực có kệ sách phân loại theo nhóm chủ đề phục vụ sát thực tế công việc chuyên môn và các chủ đề khác nhau.

Ở Viện Đào Tạo Bách Khoa thì tủ sách, kệ sách được thiết kế ở khắp các nơi, trở thành một phần không thể thiếu trong văn phòng. Sách gồm nhiều chủ đề khác nhau. Không gian vật lý này gửi đi thông điệp văn hóa ngầm nhưng mạnh mẽ: Ở đây, việc đọc sách được trân trọng.

Kinh nghiệm thực tế: Công ty cần có khu vực đọc sách riêng; các kệ sách đứng và các kệ sách kết hợp để vật dụng cá nhân của nhân viên. Sách ở khắp nơi khiến cho việc tiếp xúc với sách trở nên dễ dàng hơn, tạo điều kiện phát triển văn hóa đọc.

Phòng Đọc sách

Cam kết từ lãnh đạo - Điều kiện không thể thay thế

Không có sự thay đổi văn hóa nào bền vững nếu lãnh đạo không đi đầu. Văn hóa tổ chức phản chiếu hành vi của người lãnh đạo - đây là quy luật không có ngoại lệ. Lãnh đạo cần cam kết công khai: đọc ít nhất 1–2 cuốn sách mỗi tháng và chia sẻ điều học được cho các nhân sự để giúp hiệu quả hơn trong công việc. Sự nhất quán theo thời gian - dù chỉ là 5 phút cũng sẽ tạo ra hiệu ứng cộng dồn mạnh mẽ: khi sếp đọc sách và nói về sách, không ai còn cảm thấy việc đọc là lãng phí thời gian hay không thiết thực.

Sự ghi nhận, khuyến khích đọc sách - Nuôi dưỡng động lực dài hạn

Để duy trì động lực mà không tạo áp lực cưỡng ép, doanh nghiệp cần thiết kế cơ chế ghi nhận nhẹ nhàng nhưng có ý nghĩa: Lời ghi nhận động viên từ lãnh đạo, quản lý và phòng ban. Người ta có thể bắt đầu đọc vì tò mò. Nhưng người ta duy trì đọc vì được nhìn nhận. Một lời khen từ người lãnh đạo khi nhân viên chia sẻ điều học được từ sách có giá trị hơn cả một buổi training dài. Một phần thưởng nhỏ cho người áp dụng kiến thức từ sách vào công việc thực tế - không tốn nhiều, nhưng gửi đi một thông điệp rõ ràng: "Ở đây, học tập được trân trọng". Khi sự ghi nhận xuất hiện đều đặn - đọc sách không còn là việc của cá nhân. Nó trở thành niềm tự hào chung của cả tổ chức.

Trong thời đại mà thông tin bùng nổ nhưng sự hiểu biết sâu sắc ngày càng hiếm, doanh nghiệp nào xây dựng được đội ngũ đọc nhiều, suy nghĩ kỹ và học hỏi liên tục sẽ có lợi thế cạnh tranh bền vững nhất - không thể sao chép, không thể mua, không thể bắt chước qua đêm. Và khi các doanh nghiệp cùng nhau xây dựng một cộng đồng học tập, lợi thế ấy không chỉ thuộc về một tổ chức mà trở thành sức mạnh của cả nền kinh tế.

(*) Nhà sáng lập và Cố vấn hệ thống trường Xanh Tuệ Đức

Trần Việt Quân (*)