Phát triển du lịch xanh: Gỡ 'nút thắt' để Hà Nội bứt phá

Còn “điểm nghẽn” trên hành trình xanh hóa du lịch

Phát triển du lịch xanh luôn đặt ra bài toán cân bằng giữa bảo tồn và khai thác. Đây cũng là thách thức mà Hà Nội đang đối mặt khi nhiều tiềm năng chưa được khai thác tương xứng.

Du khách trải nghiệm tại Khu du lịch Long Việt (xã Yên Bài). Ảnh: Hoàng Quyên

Tại xã Yên Bài, nơi có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và hệ thống di tích lịch sử – văn hóa, tiềm năng phát triển du lịch là rất lớn. Những năm gần đây, nhiều mô hình du lịch nông nghiệp, trải nghiệm sinh thái đã bắt đầu hình thành. Du khách có thể tham gia làm nông, hái chè, nghỉ dưỡng giữa không gian thiên nhiên đặc trưng của vùng bán sơn địa. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch tại đây vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng vốn có. Một trong những nguyên nhân là thiếu quy hoạch mang tính tổng thể.

Chủ tịch UBND Xã Yên Bài Nguyễn Văn Tùng cũng thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động du lịch ở địa phương vẫn manh mún, tự phát. Sự liên kết giữa các điểm đến, sản phẩm và tuyến du lịch chưa rõ nét khiến trải nghiệm của du khách chưa trọn vẹn. Hạ tầng giao thông và dịch vụ còn hạn chế tiếp tục là rào cản lớn đối với phát triển bền vững.

Tại làng cổ Đường Lâm, câu chuyện du lịch xanh lại gắn với bài toán bảo tồn di sản. Dù đã có nhiều nỗ lực gìn giữ kiến trúc làng cổ, thực tế vẫn tồn tại tình trạng người dân tự ý cải tạo nhà ở theo nhu cầu riêng, làm phá vỡ sự đồng bộ cảnh quan. Mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển trở thành thách thức điển hình khi lợi ích kinh tế trước mắt đôi khi lấn át giá trị lâu dài của di sản.

Các mô hình, dịch vụ tour xe đạp thân thiện với môi trường vẫn chưa thu hút nhiều du khách. Ảnh: Phạm Hùng

Không chỉ ở khu vực ngoại thành, các mô hình du lịch xanh tại nội đô cũng gặp khó khăn. Theo bà Lê Ngọc Nhã Uyên (Công ty Nomia Travel), dịch vụ tour xe đạp – một sản phẩm thân thiện môi trường, vẫn chưa thu hút được đông đảo du khách. Nguyên nhân đến từ hạ tầng giao thông thiếu làn đường riêng cho xe đạp, thói quen di chuyển của người dân chưa thay đổi, cùng với việc các sản phẩm còn thiếu kết nối.

Những điểm nghẽn này phản ánh một thực tế, du lịch xanh không đơn thuần là xây dựng sản phẩm mới mà đòi hỏi thay đổi toàn diện từ hạ tầng, cơ chế quản lý đến hành vi của cộng đồng.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) nhận định, Hà Nội có tiềm năng lớn để phát triển du lịch xanh, thậm chí nằm trong nhóm địa phương hàng đầu nếu so sánh với các điểm đến như Hội An, Đà Lạt hay các thành phố trong khu vực như Bangkok, Chiang Mai (Thái Lan). Thành phố Hà Nội, nơi hội tụ “lợi thế kép” giữa tài nguyên tự nhiên và văn hóa. Tuy nhiên, Thủ đô vẫn chưa có mô hình du lịch xanh tiêu biểu đủ sức dẫn dắt. Dù đã xuất hiện một số mô hình gắn với cộng đồng, làng nghề, song chưa có sản phẩm thực sự nổi bật để tạo hiệu ứng lan tỏa. Điều này khiến vai trò tiên phong của Thủ đô trong phát triển du lịch xanh chưa được thể hiện rõ nét.

Thực tế cho thấy, phát triển du lịch xanh là hành trình phức tạp, liên quan đến lợi ích kinh tế, chi phí đầu tư và thay đổi thói quen. Khi những yếu tố này được giải quyết đồng bộ, các mô hình xanh mới phát huy hết tiềm năng.

Khơi thông nhận thức, tạo đà cho du lịch xanh

Để du lịch xanh thực sự trở thành động lực phát triển, việc tháo gỡ các “nút thắt” hiện nay cần được tiếp cận từ nhiều phía, trong đó nhận thức được xem là yếu tố then chốt.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) và Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu chia sẻ về du lịch xanh tại Chương trình thời sự ngày 19-4. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam), chi phí là một rào cản đáng kể, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy vậy, vấn đề cốt lõi không nằm ở nguồn lực tài chính mà ở sự hiểu biết về du lịch xanh. Nhiều doanh nghiệp vẫn lúng túng do thiếu thông tin thị trường, thiếu hướng dẫn kỹ thuật và chưa nhìn thấy giá trị dài hạn của đầu tư xanh.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, cần thay đổi cách nhìn nhận, rằng đầu tư xanh là chiến lược tạo lợi thế cạnh tranh, không phải chi phí đơn thuần. Khi nhận thức được điều này, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong quá trình chuyển đổi. Quan trọng hơn, việc triển khai không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Doanh nghiệp có thể thực hiện từ các giải pháp đơn giản như tiết kiệm điện, nước, giảm thiểu rác thải nhựa, phân loại rác tại nguồn, hay xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng, làng nghề và nông nghiệp. Những bước đi này vừa phù hợp với điều kiện thực tế, vừa tạo nền tảng cho các đầu tư sâu hơn trong tương lai.

Làng cổ Đường Lâm thu hút du khách. Ảnh Phạm Hùng

Về phía cơ quan quản lý, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, quy hoạch phát triển Thủ đô đã xác định rõ định hướng du lịch xanh gắn với mô hình không gian đa cực, đa trung tâm. Các khu vực như Ba Vì, Hương Sơn, Sóc Sơn sẽ được kết nối với hệ thống di sản và hành lang xanh, tạo nên mạng lưới du lịch bền vững.

Bên cạnh đó, việc phát triển 6 cụm du lịch, 5 hành lang và các tuyến du lịch theo cấp độ khác nhau sẽ góp phần phân bổ lại dòng khách, giảm áp lực cho khu vực trung tâm. Đây là hướng đi quan trọng nhằm giải quyết tình trạng quá tải và nâng cao trải nghiệm du khách.

Đối với các vấn đề môi trường, thành phố đang hướng tới thúc đẩy kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn trong du lịch. Các cơ sở lưu trú và điểm đến được khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu rác thải. Đồng thời, hệ thống thu gom, xử lý rác thải tại các khu du lịch cần được hoàn thiện để đảm bảo tiêu chí bền vững.

Ứng dụng công nghệ cũng được xem là giải pháp hiệu quả trong quản lý du lịch. Việc triển khai vé điện tử, phân luồng khách, sử dụng camera thông minh giúp kiểm soát lượng khách tại các điểm đến, hạn chế tình trạng quá tải.

Ngoài ra, phát triển sản phẩm mới để giãn tải cũng là hướng đi cần thiết. Các tuyến du lịch theo trục đường kết nối vùng ven, làng nghề và không gian văn hóa sẽ mở ra thêm lựa chọn cho du khách, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng của từng khu vực.

Song song với các giải pháp về hạ tầng và công nghệ, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, cần đẩy mạnh các chương trình tập huấn, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và cộng đồng. Đội ngũ cán bộ quản lý cũng cần được trang bị kiến thức chuyên sâu để có thể đồng hành cùng quá trình chuyển đổi.

Khi nhận thức được nâng cao, chính sách được triển khai đồng bộ và các mô hình hiệu quả được hình thành, những “điểm nghẽn” hiện nay sẽ dần được tháo gỡ. Khi đó, du lịch xanh trở thành động lực phát triển bền vững của Hà Nội, góp phần định hình vị thế của Thủ đô trên bản đồ du lịch khu vực.

Yên Nga