Phát thanh trực tiếp: Phép thử năng lực người làm báo nói trong thời đại số hóa

Tổng Giám đốc VOV Đỗ Tiến Sỹ (thứ hai từ trái sang) chúc mừng Hội đồng Giám khảo và êkip thực hiện phát thanh trực tiếp tại đài VOH (Thành phố Hồ Chí Minh) tại Liên hoan Phát thanh lần thứ XV năm 2022. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII-năm 2026 không chỉ là nơi hội tụ những tác phẩm phát thanh tiêu biểu trên cả nước, mà còn là diễn đàn nghề nghiệp lớn, nơi các xu hướng làm báo hiện đại được thể nghiệm và lan tỏa.

Trong số các nội dung thi, “Phát thanh trực tiếp” tiếp tục giữ vai trò là một trong những thể loại trọng tâm, thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới làm nghề. Đây không chỉ là “sân chơi” mang tính chuyên môn cao, mà còn là phép thử năng lực tổng hợp của cả một êkip sản xuất trong bối cảnh báo chí đang chuyển mình mạnh mẽ theo xu hướng số hóa.

Thể loại ‘đinh’ của phát thanh hiện đại

Theo nhà báo Đồng Mạnh Hùng, Trưởng Ban Thư ký Biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Trưởng Ban Giám khảo Hội đồng thi Phát thanh trực tiếp, đây luôn là nội dung hấp dẫn bậc nhất tại các kỳ liên hoan bởi sản phẩm được thực hiện đồng thời với sự kiện xảy ra, thu hút sự chú ý rất lớn của công chúng và đòi hỏi êkip sản xuất cũng như điều kiện kỹ thuật phải đáp ứng yêu cầu cao.

Trung tâm Phát thanh-Truyền hình Quân đội mở màn phần thi phát thanh trực tiếp với chương trình “Cảnh giác với chiêu trò giả danh Bộ đội cụ Hồ” tại Liên hoan Phát thanh lần thứ XV năm 2022. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Khác với các thể loại phát thanh thu sẵn, phát thanh trực tiếp mang trong mình yếu tố “thời điểm,” tức là thông tin được truyền tải ngay khi sự kiện đang diễn ra. Chính điều này tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt: Tính chân thực, tính tức thời và khả năng kết nối trực tiếp với thính giả. Không có cơ hội chỉnh sửa, không có “kịch bản an toàn,” mọi sai sót hay thành công đều diễn ra ngay trên sóng - đó là áp lực nhưng cũng là sức hút của thể loại này.

Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, phát thanh trực tiếp không còn bó hẹp trong sóng phát thanh truyền thống mà còn được đưa lên nhiều nền tảng khác. Công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thể tham gia, tương tác và trở thành một phần của chương trình. Điều này cho thấy, phát thanh không đứng ngoài dòng chảy công nghệ mà đang thích nghi, mở rộng không gian tồn tại và gia tăng khả năng tiếp cận công chúng.

Nhà báo Đồng Mạnh Hùng cho rằng các đơn vị cần đưa tinh thần và kỹ năng phát thanh trực tiếp vào hoạt động thường nhật mới tạo ra chiều sâu cho nội dung. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của các loại hình truyền thông, câu hỏi đặt ra là: Vì sao phát thanh vẫn có thể chạm tới trái tim công chúng?

Không giống truyền hình hay báo điện tử, phát thanh tiếp cận công chúng bằng âm thanh - một hình thức mang tính cá nhân hóa cao. Người nghe có thể tiếp nhận thông tin trong khi di chuyển, làm việc hay thậm chí là trong những khoảnh khắc cô đơn nhất.

Nhà báo Đồng Mạnh Hùng, Trưởng Ban Giám khảo Hội đồng thi Phát thanh trực tiếp. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Chính sự “đồng hành thầm lặng” ấy tạo nên giá trị đặc biệt của phát thanh. Một giọng nói, một câu chuyện, một chương trình - nếu đủ chân thành và hấp dẫn - có thể tạo ra sự kết nối sâu sắc với người nghe.

Khẳng định vai trò của Phát thanh trực tiếp

Một điểm mới đáng chú ý tại kỳ liên hoan năm nay là việc mở rộng thời lượng chương trình dự thi. Nếu trước đây, các chương trình phát thanh trực tiếp thường bị giới hạn trong 30 phút, thì năm 2026 đã linh hoạt hơn với các khung 30 phút và 45 phút.

Theo ông Đồng Mạnh Hùng, không gian thông tin ngày càng lớn hơn. Việc kéo dài thời lượng không đơn thuần là tăng dung lượng phát sóng mà là cơ hội để các êkip thể hiện chiều sâu nội dung, khả năng tổ chức chương trình và năng lực xử lý thông tin đa chiều.

Thực tế cho thấy nhiều đơn vị tham gia đã lựa chọn những chủ đề mang tính thời sự cao, bám sát các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Nổi bật là các chương trình triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV vào thực tiễn, hay phản ánh những “điểm nghẽn” trong quá trình vận hành chính quyền hai cấp, từ đó đưa ra giải pháp tháo gỡ.

Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm phát thanh trực tiếp trong kỷ nguyên đa phương tiện, đa nền tảng tại Liên hoan Phát thanh lần thứ XVI năm 2024. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Đáng chú ý, nhiều chương trình đã mời được lãnh đạo cấp cao của địa phương như Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh tham gia đối thoại trực tiếp với người dân. Điều này biến chương trình phát thanh thành một “diễn đàn công khai,” nơi tiếng nói của chính quyền và người dân được kết nối theo thời gian thực.

Liên hoan Phát thanh toàn quốc năm nay cũng tôn vinh cá nhân và tập thể trong sản xuất phát thanh trực tiếp, bao gồm giải thưởng cho người dẫn chương trình xuất sắc và êkip sản xuất xuất sắc.

Không chỉ truyền tải nội dung, người dẫn chương trình còn phải xử lý tình huống và thậm chí là “cứu sóng” khi xảy ra sự cố. Trong môi trường trực tiếp, mọi tình huống bất ngờ đều có thể xảy ra: Mất kết nối với phóng viên, trục trặc kỹ thuật, khách mời phản hồi ngoài kịch bản… Khi đó, bản lĩnh nghề nghiệp và khả năng ứng biến của người dẫn chương trình trở thành yếu tố quyết định. Như vậy, kỹ năng cốt lõi của phát thanh trực tiếp là xử lý tình huống một cách linh hoạt nhất có thể để chương trình không bị "đứt gãy" mà vẫn giữ được sức hút.

Một điểm đáng ghi nhận tại kỳ liên hoan năm nay là sự đa dạng trong lựa chọn đề tài. Bên cạnh các vấn đề lớn như phát triển kinh tế-xã hội, tăng trưởng hai con số, cải cách hành chính…, nhiều chương trình đã đi sâu vào những câu chuyện đời sống gần gũi.

Đó có thể là các chủ đề về giáo dục, tâm lý, sức khỏe tinh thần, đất đai, nhà ở… Những nội dung tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại chạm tới nhu cầu thiết thực của công chúng.

Sau phần thi, Ban Tổ chức dự kiến sẽ tổ chức hội thảo chuyên đề về kỹ năng làm phát thanh trực tiếp trong điều kiện mới. Đây không phải là hội thảo lý thuyết, mà là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm thực tiễn giữa những người trực tiếp tham gia sản xuất.

Điều này cho thấy, Liên hoan Phát thanh không chỉ là nơi “thi thố” mà còn là môi trường học hỏi, nâng cao nghiệp vụ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.

Nội dung thi “Phát thanh trực tiếp” tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của thể loại này trong hệ sinh thái báo chí hiện đại.

Với những đổi mới về thời lượng, cách thức tổ chức, nội dung và tiêu chí đánh giá, phát thanh trực tiếp không chỉ phản ánh nhịp sống xã hội mà còn góp phần định hình cách thức làm báo trong thời đại số, đặc biệt trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW nhấn mạnh quan điểm của Bộ Chính trị: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu để hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế-xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới./.

(Vietnam+)