Phát huy vai trò tiên phong của ngoại giao kinh tế, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Ngoại giao kinh tế – mở đường cho phát triển

Thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc với những biến động nhanh chóng và khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng phân mảnh kinh tế, bảo hộ thương mại và tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Đồng thời, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới đang định hình lại phương thức sản xuất, kinh doanh cũng như cấu trúc của nền kinh tế toàn cầu.

Những chuyển động đó đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại nói chung và ngoại giao kinh tế nói riêng. Nếu ngoại giao chính trị góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và củng cố lòng tin giữa các quốc gia thì ngoại giao kinh tế có sứ mệnh chuyển hóa thành quả đối ngoại thành động lực phát triển. Trong bối cảnh mới, ngoại giao kinh tế không chỉ thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư hay tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, mà còn kiến tạo hệ sinh thái kết nối các nguồn lực quốc tế, từ thị trường, vốn, công nghệ, tri thức, nhân lực chất lượng cao đến đổi mới sáng tạo và các mạng lưới sản xuất, kinh doanh toàn cầu.

Với vai trò là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) luôn xác định hoạt động đối ngoại là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện chức năng đại diện, hỗ trợ và thúc đẩy doanh nghiệp hội nhập quốc tế.

Thông qua gần 500 diễn đàn doanh nghiệp, chương trình xúc tiến thương mại, đầu tư và các đoàn công tác quốc tế mỗi năm, VCCI góp phần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam củng cố vị thế tại các thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng hiện diện tại những thị trường mới giàu tiềm năng. Qua đó, doanh nghiệp từng bước đa dạng hóa thị trường, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động của kinh tế thế giới.

Với mạng lưới hơn 100 đối tác quốc tế là các phòng thương mại, hiệp hội doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại trên thế giới, VCCI đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận đối tác, nguồn vốn, công nghệ, tri thức quản trị và các mô hình kinh doanh tiên tiến. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh doanh có trách nhiệm trở thành yêu cầu tất yếu để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, các chương trình hợp tác quốc tế cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận kinh nghiệm, tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao năng lực thích ứng và sức cạnh tranh.

Một giá trị quan trọng khác của ngoại giao kinh tế là góp phần nâng cao vị thế và tiếng nói của doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình định hình các luật chơi kinh tế khu vực và toàn cầu. Thông qua việc tham gia tích cực vào ABAC, ASEAN-BAC, GMS và các cơ chế hợp tác đa phương khác, VCCI không chỉ góp phần đưa doanh nghiệp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn với nền kinh tế thế giới mà còn truyền tải tiếng nói, lợi ích và những kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp vào các cuộc thảo luận về chính sách, thương mại, đầu tư và phát triển bền vững.

Đây cũng là cách tiếp cận linh hoạt, thiết thực để doanh nghiệp Việt Nam tham gia từ sớm vào quá trình hình thành các sáng kiến, chính sách và luật chơi mới, qua đó góp phần bảo vệ lợi ích chính đáng trong môi trường kinh doanh quốc tế ngày càng cạnh tranh. "Ngoại giao mở đường – Doanh nghiệp tiến bước – Kinh tế cất cánh" không chỉ thể hiện tinh thần hành động mà còn phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa ngoại giao Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong việc chuyển hóa tiềm năng hợp tác quốc tế thành động lực phát triển đất nước.

Đồng hành, phối hợp để doanh nghiệp tiến bước

Từ thực tiễn hoạt động, VCCI luôn đánh giá cao sự quan tâm, hỗ trợ và phối hợp chặt chẽ của Bộ Ngoại giao, các đơn vị chức năng thuộc Bộ, các Đại sứ quán và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đối với cộng đồng doanh nghiệp. Sự phối hợp đó được thể hiện trên nhiều phương diện, từ cung cấp thông tin về thị trường, chính sách và pháp luật sở tại đến hỗ trợ tổ chức các diễn đàn doanh nghiệp, hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, cũng như kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến, phòng thương mại và hiệp hội doanh nghiệp nước sở tại.

Đặc biệt, trong khuôn khổ các chuyến thăm và hoạt động đối ngoại cấp cao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự phối hợp giữa các cơ quan đối ngoại và cộng đồng doanh nghiệp đã góp phần kết nối hiệu quả ngoại giao chính trị với ngoại giao kinh tế, gắn khuôn khổ quan hệ cấp Nhà nước với các chương trình hợp tác thực chất của doanh nghiệp hai nước. Đây là minh chứng rõ nét cho việc chuyển hóa thành quả đối ngoại thành cơ hội hợp tác và phát triển.

Có thể khẳng định, ngoại giao kinh tế giữ vai trò mở đường; VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp là cầu nối; còn doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp hiện thực hóa các cơ hội phát triển. Khi ba chủ thể phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và phát huy hiệu quả vai trò của mình, hoạt động đối ngoại sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ hơn, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong thời gian qua, sự phối hợp giữa Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và VCCI ngày càng chủ động, thiết thực và hướng tới hiệu quả. Các cơ quan đại diện đã và đang phát huy tốt vai trò cầu nối, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường và các nguồn lực quốc tế. Ngược lại, VCCI cùng cộng đồng doanh nghiệp góp phần chuyển hóa các cơ hội từ quan hệ đối ngoại thành chương trình hợp tác, dự án đầu tư, hoạt động thương mại và kết nối kinh doanh cụ thể.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là sự phối hợp này cần được nâng lên tầm cao hơn, theo hướng chủ động, sớm, sâu và thực chất. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần tiếp tục phát huy vai trò là những "trạm tiền tiêu" của ngoại giao kinh tế, không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin của doanh nghiệp mà còn chủ động nghiên cứu, dự báo xu hướng, phát hiện cơ hội, cảnh báo rủi ro và kết nối các đối tác tiềm năng.

Về phía doanh nghiệp, VCCI và các hiệp hội ngành hàng cũng cần chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin về nhu cầu thị trường, công nghệ, vốn và đối tác, giúp các cơ quan đại diện hỗ trợ doanh nghiệp đúng nhu cầu, đúng thời điểm và đúng trọng tâm.

Mục tiêu là xây dựng quy trình hỗ trợ xuyên suốt, từ phát hiện cơ hội - kết nối đối tác - hỗ trợ triển khai đến theo dõi kết quả và tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình hiện thực hóa các cơ hội hợp tác. Một diễn đàn doanh nghiệp chỉ thực sự thành công và có ý nghĩa lớn khi sau diễn đàn là những dự án được thúc đẩy, những quan hệ hợp tác được hình thành và những kết nối được duy trì bền vững.

Tương tự, một chuyến công tác đối ngoại chỉ phát huy trọn vẹn giá trị khi những cơ hội ban đầu tiếp tục được nuôi dưỡng bằng các hoạt động hỗ trợ để phát triển thành quan hệ hợp tác lâu dài. Đó cũng chính là tinh thần của thông điệp "Ngoại giao mở đường – Doanh nghiệp tiến bước – Kinh tế cất cánh".

Đổi mới để ngoại giao kinh tế thực sự là lực lượng tiên phong

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả của ngoại giao kinh tế trong kỷ nguyên mới, từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, cần tập trung vào một số định hướng.

Trước hết, cần tiếp tục đổi mới tư duy về ngoại giao kinh tế, chuyển mạnh từ tư duy xúc tiến đơn thuần sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái phát triển. Mỗi thị trường cần có chiến lược phù hợp, mỗi đối tác cần xác định rõ lĩnh vực ưu tiên và mỗi hoạt động đối ngoại cần hướng tới những kết quả cụ thể, có thể đo lường.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp. Có thể nghiên cứu hình thành mạng lưới trao đổi thông tin thường xuyên về cơ hội thị trường, dự án đầu tư, nhu cầu công nghệ, các rào cản thương mại và những thay đổi chính sách tác động trực tiếp đến doanh nghiệp.

Trong bối cảnh mới, chức năng cảnh báo sớm cần được coi trọng hơn. Doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với ngày càng nhiều yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng. Việc cập nhật, cảnh báo kịp thời những thay đổi của thị trường sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, thích ứng, hạn chế rủi ro và tận dụng tốt hơn các cơ hội.

Cùng với đó, cần tiếp tục cải cách thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền trong hoạt động đối ngoại, nhất là đối với các hoạt động thường xuyên, mang tính chuyên môn và đã nằm trong chương trình, kế hoạch được phê duyệt. Trong môi trường kinh doanh quốc tế, cơ hội thường xuất hiện nhanh và có thời hạn. Vì vậy, một nền ngoại giao kinh tế hiệu quả cần đi đôi với cơ chế hành chính linh hoạt, kịp thời và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Một ưu tiên khác là tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể phối hợp chặt chẽ hơn với VCCI trong việc kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn đa quốc gia, quỹ đầu tư, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học và tổ chức nghiên cứu, đặc biệt trong những lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, năng lượng sạch, kinh tế xanh và các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Đồng thời, cần phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của cộng đồng doanh nhân, trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Đây là nguồn lực quan trọng về tri thức, vốn, công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế, có thể trở thành cầu nối hiệu quả giữa doanh nghiệp Việt Nam với các thị trường sở tại.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cam kết tiếp tục đồng hành chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; chủ động đưa tiếng nói của doanh nghiệp Việt Nam đến các diễn đàn quốc tế, đồng thời kết nối các cơ hội, nguồn lực và giá trị quốc tế phục vụ sự phát triển của đất nước.

VCCI cũng sẽ tiếp tục phát huy vai trò đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế; tích cực tham gia các hoạt động chuẩn bị cho Năm APEC 2027 do Việt Nam đăng cai; đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Với sự phối hợp đồng bộ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, trong đó ngoại giao kinh tế là một trụ cột quan trọng, Việt Nam sẽ có thêm điều kiện phát huy sức mạnh tổng hợp, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tự cường, hội nhập sâu rộng, có năng lực cạnh tranh và vị thế ngày càng cao trong nền kinh tế toàn cầu. Đó cũng là cách thiết thực để phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại Việt Nam, chuyển hóa thành quả đối ngoại thành động lực phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, tự cường và thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam