Phản ứng của Tây Ban Nha về xung đột Mỹ-Iran: Tiếng nói dũng cảm giữa lòng châu Âu

Quan điểm nhất quán

Sau khi Mỹ và Israel triển khai chiến dịch tấn công Iran hôm 28/2, các nước đồng minh của Mỹ ở châu Âu đều thể hiện sự ủng hộ, phản ứng thận trọng hoặc im lặng, chứ không lên tiếng phản đối công khai. Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh cần kiềm chế để tránh leo thang xung đột khu vực, đồng thời ưu tiên ngoại giao và giải pháp hòa bình.

Chính phủ Đức dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Friedrich Merz đã lên án Iran nhưng không chỉ trích các cuộc không kích của Israel và Mỹ. Đức chia sẻ mục tiêu của Mỹ và Israel trong việc ngăn chặn chương trình hạt nhân và tên lửa của Tehran, các mối đe dọa của nước này đối với Israel và sự hỗ trợ của Iran cho các nhóm vũ trang ủy nhiệm trong khu vực.

Thủ tướng Merz cũng cảnh báo về nguy cơ xung đột lan rộng ở Trung Đông và nhấn mạnh Đức ưu tiên hợp tác với các đối tác để tìm biện pháp chấm dứt xung đột.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thẳng thắn hơn khi cho rằng chiến dịch diễn ra “ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế”, thể hiện lập trường không ủng hộ xung đột nhưng vẫn nhấn mạnh những nguy cơ từ Iran. Đáng chú ý là Pháp, Đức và Anh đều để ngỏ khả năng tham gia các cuộc tấn công Iran do Mỹ và Israel phát động, trong đó, Anh đã cho phép Mỹ sử dụng một số căn cứ quân sự để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Căng thẳng với Mỹ gia tăng

Trái ngược với các quan điểm trên, chính phủ Tây Ban Nha dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Pedro Sánchez lại có một lập trường riêng rõ ràng hơn. Thủ tướng Pedro Sánchez là nhà lãnh đạo EU duy nhất công khai chỉ trích cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện hôm 28/2.

Tây Ban Nha cho rằng hành động này không có cơ sở pháp lý quốc tế, từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ trên lãnh thổ Tây Ban Nha để thực hiện nhiệm vụ liên quan đến chiến dịch nhằm vào Iran. Quyết định này đã khiến Mỹ ngày 3/3 phải điều chuyển 15 máy bay chiến đấu khỏi hai căn cứ Rota và Moron ở miền Nam Tây Ban Nha.

Mỹ từng muốn xoa dịu mối quan hệ này, tuyên bố Tây Ban Nha đã đồng ý hợp tác với Mỹ trong chiến dịch quân sự ở Iran. Tuy nhiên, Tây Ban Nha đã thẳng thắn bác bỏ tuyên bố của Nhà Trắng. Thủ tướng Pedro Sánchez cảnh báo về việc “lặp lại những sai lầm trong quá khứ”.

Ông Pedro Sánchez khẳng định lập trường nhất quán phản đối cuộc tấn công của Mỹ ở Iran và mô tả cuộc xung đột leo thang ở Trung Đông là một “thảm họa”. Ông nói thêm rằng, lập trường của Tây Ban Nha vẫn là phản đối leo thang xung đột, phản đối vi phạm luật pháp quốc tế và phản đối lập trường "chúng ta có thể giải quyết các vấn đề của thế giới bằng bom đạn”.

Mâu thuẫn trong quan điểm giữa Tây Ban Nha và Mỹ không chỉ xuất phát từ bất đồng xung quanh việc Mỹ và Israel tấn công Iran hiện nay. Trước đó, Tây Ban Nha là một trong những thành viên chi tiêu quốc phòng thấp nhất, thường xuyên không đạt mục tiêu 2% GDP của NATO, khiến Tây Ban Nha bị ông Trump gọi là quốc gia "tụt hậu" và muốn khai trừ nước này khỏi NATO.

Đáp lại, Tây Ban Nha cho biết vẫn tiếp tục duy trì cam kết, nghĩa vụ và trách nhiệm thành viên trong NATO, đồng thời đáp ứng các mục tiêu tăng cường năng lực quốc phòng và an ninh tập thể của liên minh. Tuy nhiên, Tây Ban Nha kiên định với chiến lược riêng, lập luận rằng họ đóng góp thông qua việc triển khai quân đội tại các nước Đông Âu và không thể tăng chi tiêu thêm. Thay vì chi tiền, họ đóng góp bằng cách triển khai quân đội và hỗ trợ các nhiệm vụ của liên minh tại Latvia, Slovakia, Romania, Bulgaria và Thổ Nhĩ Kỳ.

Lập trường này của Tây Ban Nha đã khiến căng thẳng giữa Mỹ và Tây Ban Nha gia tăng. Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa cắt toàn bộ hoạt động thương mại với Madrid. Tại cuộc gặp Thủ tướng Đức Friedrich Merz khi thăm Mỹ ngày 3/3, ông Trump chỉ trích Madrid “hành xử rất tệ” và cho biết đã yêu cầu Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent “cắt đứt mọi giao dịch” với Tây Ban Nha. “Chúng tôi sẽ chấm dứt toàn bộ hoạt động thương mại với Tây Ban Nha. Chúng tôi không muốn dính dáng gì đến họ” - ông chủ Nhà Trắng tuyên bố.

Lập trường "không chiến tranh"

Đáp lại những chỉ trích và đe dọa từ Mỹ, Thủ tướng Pedro Sánchez tuyên bố Madrid kiên quyết giữ lập trường “không chiến tranh” bất chấp sức ép từ Washington. Chính phủ Tây Ban Nha khẳng định vẫn đủ mọi nguồn lực cần thiết để kiềm chế tác động tiềm tàng của lệnh cấm vận thương mại nếu có, đồng thời nhấn mạnh mọi biện pháp liên quan đều phải tôn trọng luật pháp quốc tế và các thỏa thuận song phương giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.

Câu hỏi đặt ra là điều gì đã dẫn đến lập trường của Tây Ban Nha công khai phản đối xung đột Mỹ-Iran. Câu trả lời có thể xuất phát từ một số yếu tố sau. Thứ nhất là từ kinh nghiệm lịch sử. Thủ tướng Sánchez nhiều lần nhắc lại kinh nghiệm của cuộc chiến Iraq năm 2003. Nhiều người Tây Ban Nha vẫn còn chưa quên sự ủng hộ của chính phủ dưới thời Thủ tướng José María Aznar đối với cuộc chiến của Mỹ tại Iraq năm 2003, vốn không mang lại an ninh mà ngược lại gây bất ổn, khủng bố và khủng hoảng di cư cho châu Âu, do đó đã bị phản đối mạnh mẽ. Vì vậy, Madrid không muốn lặp lại sai lầm lịch sử khi tham gia một cuộc chiến tranh ở Trung Đông.

Thứ hai, về định hướng chính sách đối ngoại, chính phủ Sánchez theo đuổi chính sách tăng tính độc lập chiến lược trong NATO, nhấn mạnh ngoại giao đa phương và vai trò của Liên hợp quốc, thúc đẩy đối thoại với thế giới Arab và Trung Đông. Madrid cho rằng các cuộc tấn công quân sự chỉ làm trật tự quốc tế trở nên bất ổn hơn.

Thứ ba, Thủ tướng Pedro Sánchez là một nhà lãnh đạo theo xu hướng cánh tả, thể hiện qua các chính sách kinh tế xã hội tiến bộ và lập trường ngoại giao hòa bình. Là Tổng thư ký Đảng Công nhân xã hội Tây Ban Nha (PSOE), ông quan tâm đến thúc đẩy các chính sách tiến bộ, quyền bình đẳng và hỗ trợ các tầng lớp xã hội khó khăn, thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước trên thế giới.

Có thể nói, trong lúc trật tự thế giới dựa trên luật lệ đang biến chuyển, rung lắc dữ dội, nhiều giá trị nền tảng cho quan hệ quốc tế đang bị xói mòn, tiếng nói của chính phủ hiện nay ở Madrid là một tiếng nói "dũng cảm" giữa lòng châu Âu vẫn đang loay hoay trong bài toán tăng cường tự chủ chiến lược, giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Ngọc Hùng