Ông Trump chơi trò 'thực tế ảo' trong chiến sự Iran

Trong những lần xuất hiện trước công chúng gần đây, Donald Trump liên tục khẳng định chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đang đi đúng hướng. Nhưng chính các phát biểu của ông lại khiến giới quan sát băn khoăn về việc tổng thống Mỹ nắm bắt tình hình đến đâu.

Thông điệp của Tổng thống nhiều khi thay đổi chỉ sau vài ngày, thậm chí tự mâu thuẫn. Điều đó khiến cuộc chiến dường như tồn tại trong hai phiên bản khác nhau: một bản diễn ra trên thực địa và một bản khác xuất hiện trong những phát biểu của lãnh đạo Mỹ.

Tổng thống Trump nhiều lần đưa ra các phát ngôn không nhất quán về chiến sự Iran. Ảnh: Reuters.

Phán quyết dựa trên linh cảm

Trong cuộc họp với Hội đồng quản trị Trung tâm Nghệ thuật Kennedy tại Nhà Trắng, khi được hỏi liệu các cố vấn kinh tế có dự báo được thời điểm giá xăng hạ nhiệt giữa bối cảnh chiến sự Trung Đông hay không, Tổng thống Trump đã lập tức gạt phắt vai trò của đội ngũ chuyên gia. “Tôi không cần cố vấn nào phải bảo mình điều đó. Tôi tự biết rõ điều này”, ông tuyên bố đầy dứt khoát.

Ít phút sau, khi chuyển sang vấn đề an ninh tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, ông Trump tiếp tục thể hiện quan điểm rằng các nhà lãnh đạo không cần quá nhiều tham vấn trước khi đưa ra quyết định. Ông kể đã khuyên Thủ tướng Anh Keir Starmer tự quyết việc điều tàu hỗ trợ, thay vì họp bàn với đội ngũ.

“Tôi đã nói với ông ấy rằng: ‘Ông là thủ tướng, ông có thể tự quyết định. Tại sao phải họp để xem có nên gửi tàu quét mìn hay tàu thuyền đến hỗ trợ chúng tôi hay không?’”, ông kể.

Ông Donald Trump nhiều lần đưa ra quan điểm các nhà lãnh đạo không cần tham vấn trước khi đưa ra quyết định. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, lập trường này nhanh chóng thay đổi. Chỉ một ngày sau, ông Trump bất ngờ tuyên bố Mỹ không cần đến sự hỗ trợ của các đồng minh trong việc bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz.

Chuỗi phát biểu đó phản ánh một đặc điểm quen thuộc trong cách ra quyết định của Trump. Ông nhiều lần cho thấy mình tin vào trực giác cá nhân hơn là các phân tích chuyên môn.

Ngay cả khi bị chất vấn về tuyên bố rằng Iran sắp tấn công các mục tiêu của Mỹ, Nhà Trắng cũng không đưa ra bằng chứng cụ thể. Thay vào đó, các quan chức nhiều lần cho biết nhận định của tổng thống dựa trên trực giác. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thậm chí gọi đó là “cảm nhận của ông Trump… dựa trên sự thật”.

“Không ai nghĩ Iran sẽ trả đũa”

Nếu cách Tổng thống Trump nói về việc ra quyết định khiến nhiều người ngạc nhiên, thì cách ông mô tả phản ứng của Iran còn gây tranh cãi hơn. Trong một sự kiện tại Nhà Trắng, tổng thống cho biết Mỹ “rất sốc” khi Iran đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel bằng cách tấn công các quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Kuwait.

“Họ tấn công những nước đó. Không ai nghĩ điều đó sẽ xảy ra”, Trump nói.

Khi được phóng viên tờ Fox News hỏi lại liệu ông có bất ngờ vì không ai báo trước khả năng này hay không, ông tiếp tục khẳng định: “Ngay cả những chuyên gia giỏi nhất cũng không nghĩ điều đó sẽ xảy ra”.

Tuy nhiên, nhiều phân tích chiến lược trước khi chiến tranh bùng nổ lại cho thấy điều ngược lại. Khoảng một tuần trước khi xung đột bắt đầu, BBC đã công bố bảy kịch bản nếu Mỹ tấn công Iran. Kịch bản thứ tư là “Iran trả đũa bằng cách tấn công lực lượng Mỹ, các nước Arab láng giềng và Israel”. Phần phân tích này mở đầu bằng nhận định: “Khả năng này rất cao”.

Tên lửa Iran đưa chiến sự đến sát ngưỡng cửa vùng Vịnh. Ảnh: Reuters.

Một quan chức cấp cao Iran giấu tên cũng từng nói với Reuters rằng Tehran đã cảnh báo các nước trong khu vực, từ Saudi Arabia, UAE đến Thổ Nhĩ Kỳ, các căn cứ quân sự Mỹ tại những quốc gia này sẽ trở thành mục tiêu nếu Washington tấn công Iran.

Ngay cả Lầu Năm Góc cũng thừa nhận họ đã tính đến kịch bản này. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho biết các cuộc tấn công của Iran vào các nước láng giềng khiến Lầu Năm Góc “có phần bất ngờ”, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng “chúng tôi biết đó là một khả năng”.

Sự chênh lệch giữa những cảnh báo từ trước và cách tổng thống mô tả diễn biến chiến sự khiến nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi: liệu Washington thực sự bất ngờ, hay Nhà Trắng đang nhìn cuộc chiến qua một lăng kính khác.

Từ cam kết 'không bộ chiến' đến kịch bản đổ bộ Iran

Không chỉ có cách mô tả chiến sự thay đổi, bản thân chiến lược của chính quyền Trump cũng đang dịch chuyển. “Chúng tôi không muốn một cuộc xung đột kéo dài”, Phó tổng thống JD Vance nói vào tháng 6/2025, chỉ vài giờ sau khi Mỹ tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Iran. Ông nhấn mạnh thêm: “Chúng tôi cũng không có ý định đưa bộ binh vào chiến trường”.

Tuy nhiên, đến nay, Nhà Trắng hiện không còn loại trừ khả năng đó. Các mục tiêu quân sự đang được thảo luận bao gồm việc kiểm soát kho vật liệu hạt nhân của Iran, chiếm giữ đảo Kharg hoặc kiểm soát khu vực quanh eo biển Hormuz nhằm khôi phục tuyến vận chuyển dầu mỏ.

Theo các đánh giá quân sự, riêng việc thu giữ kho uranium làm giàu của Iran, được cho là nằm sâu dưới lòng đất, có thể đòi hỏi lực lượng lớn hơn nhiều so với các đơn vị đặc nhiệm. Cuối tuần qua, Mỹ cũng điều động một Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến, lực lượng phản ứng nhanh thường gồm khoảng 2.500 binh sĩ, tới Trung Đông.

Thủy thủ Mỹ trên boong tàu USS Abraham Lincoln trong chiến dịch Epic Fury ngày 4/3. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Trong khi Nhà Trắng cân nhắc những lựa chọn quân sự mới, dư luận Mỹ lại tỏ ra rất thận trọng. Một cuộc khảo sát của CNN cho thấy người Mỹ phản đối việc đưa quân bộ vào Iran với tỷ lệ 60% so với 12% ủng hộ. Khảo sát khác của Đại học Quinnipiac cho kết quả tương tự, với 74% cử tri phản đối.

Những con số này phản ánh tâm lý đã hình thành sau hai thập kỷ chiến tranh ở Trung Đông. Nhiều người Mỹ có thể chấp nhận các cuộc tấn công quân sự ngắn hạn, nhưng không muốn đất nước sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài kiểu Iraq hay Afghanistan.

Trước phản ứng của người dân, một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bắt đầu phát tín hiệu cảnh báo. Nghị sĩ Tim Burchett cho rằng tổng thống hiểu rõ người dân Mỹ “không có nhu cầu cho một cuộc chiến như vậy”. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz nói với Fox News: “Đây sẽ không phải là một Iraq năm 2003 khác. Sẽ không có hàng trăm nghìn binh sĩ chiếm đóng các thành phố”.

Tuy nhiên, những tín hiệu từ Nhà Trắng dường như không đủ để trấn an dư luận. Tổng thống Donald Trump gần đây cũng không còn hạ thấp khả năng triển khai quân bộ như trước, khi ông nói với tờ New York Post rằng “có lẽ không cần đến họ” hoặc đó là phương án “khi thực sự cần thiết”.

Cận cảnh Israel không kích Beirut, hạ sát bộ trưởng Tình báo Iran Đợt không kích của quân lực Israel vào trung tâm thủ đô Beirut của Lebanon ngày 18/3 đã khiến Bộ trưởng Tình báo Iran Ali Larijani thiệt mạng.

Kỳ Duyên