Ý đồ của Israel và Mỹ khác nhau thế nào trong xung đột Iran?

Đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Obama, Daniel Shapiro, chia sẻ nhận định về vấn đề này. Ông Shapiro hiện là thành viên Hội đồng Đại Tây Dương. Ông cũng từng làm phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Trung Đông dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Biden.

Liên quân Mỹ - Israel phối hợp tập kích thủ đô Tehran của Iran vào đầu tháng 3/2026. Ảnh: AP.

Điểm giống và khác về mục tiêu

Israel và Mỹ có một số mục tiêu tương đồng, nhưng cũng có một số khác biệt, và có lẽ sự khác biệt này ngày càng tăng theo thời gian.

Cả hai nước đều tập trung rõ ràng vào việc làm suy yếu khả năng triển khai sức mạnh của Iran. Họ tập trung vào việc làm suy yếu năng lực phòng không của Iran, kho tên lửa đạn đạo và bệ phóng cũng như khả năng sản xuất của nước này, kế đó là máy bay không người lái, hải quân và những gì còn lại của không quân Iran.

Một lĩnh vực quan tâm chung khác là chương trình hạt nhân của Iran và việc đảm bảo rằng Iran không giành lại quyền tiếp cận hoặc sử dụng quyền tiếp cận mà họ có đối với urani được làm giàu cao, cố gắng khôi phục việc làm giàu urani và tạo ra vật liệu cho chế tạo vũ khí hạt nhân.

Vậy mục tiêu của họ khác nhau ở điểm nào?

Thay đổi chế độ dường như là ưu tiên hàng đầu của Israel. Israel muốn tiếp tục chiến dịch này và hy vọng rằng nó sẽ dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Iran.

Mục tiêu của Mỹ thì ít rõ ràng hơn. Mỹ cũng có lịch sử các cuộc chiến thay đổi chế độ, điều mà đương kim Tổng thống Mỹ đã lên tiếng phản đối và hầu hết người Mỹ cũng không ủng hộ. Cuộc chiến Iran hiện nay có nguy cơ kéo dài nhiều tuần hoặc thậm chí lâu hơn nữa, gây tổn thất lớn về sinh mạng và tiền bạc cho Mỹ dưới hình thức một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Thay đổi chế độ ở Iran sẽ ảnh hưởng đến Israel và Mỹ theo những cách khác nhau.

Mỹ sẽ buộc phải đối phó với hậu quả của một kịch bản hỗn loạn trong tình huống chế độ mà họ nhắm tới bị sụp đổ, có thể là một cuộc nội chiến ở Iran, có thể là sự bất ổn lan rộng ảnh hưởng đến các nước láng giềng, có thể là dòng người di cư gây bất ổn cho châu Âu và các đồng minh vùng Vịnh. Trong khi Mỹ có thể bị cuốn vào việc giải quyết tất cả những vấn đề đó, Israel lại muốn thấy chế độ của Iran sụp đổ.

Cùng chung một lộ trình trong cuộc chiến này?

Người Israel sẽ muốn chiến đấu lâu hơn vì họ muốn tiếp tục làm suy yếu chế độ Tehran và thậm chí hy vọng rằng nó sẽ thực sự sụp đổ.

Mọi chuyện đang trở nên phức tạp hơn khi cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz leo thang.

Có thể Tổng thống Trump sẽ tuyên bố chiến thắng ngay lập tức, bằng cách viện dẫn sự suy giảm đáng kể về khả năng triển khai sức mạnh của Iran. Nhưng không chắc chắn rằng nếu ông tuyên bố ngừng bắn thì Iran sẽ ngừng bắn. Họ có thể tiếp tục phóng máy bay không người lái vào vịnh Ba Tư hoặc nã tên lửa vào Israel, ngăn chặn tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz cho đến khi họ hài lòng rằng đối phương đưa ra những điều khoản mà họ có thể chấp nhận được.

Khả năng cao ông Trump sẽ cố gắng chấm dứt xung đột Iran vào một thời điểm sớm hơn nhiều so với mong muốn của người Israel. Tuy nhiên, liệu ông có thành công hay không thì lại là một câu hỏi khác.

Còn một khía cạnh nữa, đó là Israel theo đuổi một chương trình nghị sự riêng biệt nhưng có liên quan ở Lebanon, nơi Hezbollah đã tấn công Israel kể từ khi chiến tranh ở Iran bắt đầu.

Ông Daniel Shapiro cho rằng chính phủ Lebanon và lực lượng vũ trang Lebanon đã không thực hiện các cam kết của họ theo thỏa thuận ngừng bắn năm 2024 về việc giải giáp Hezbollah. Vì vậy, Israel đang nuôi ý định thực hiện một chiến dịch ngầm nhằm gây thiệt hại đáng kể hơn cho Hezbollah và có thể sử dụng chiến dịch đó như một đòn bẩy để thúc đẩy một tiến trình ngoại giao nhằm buộc chính phủ Lebanon công nhận Israel, đồng thời thực hiện trách nhiệm của mình trong việc giải giáp Hezbollah.

Điều này không có cùng mức độ ưu tiên đối với lợi ích của Mỹ, mặc dù rõ ràng là họ cũng muốn thấy Hezbollah bị giải giáp.

Cuộc chiến với Iran là một chiến dịch rất tích hợp với mức độ phối hợp đặc biệt giữa Israel và Mỹ. Ngay cả khi Israel muốn tiếp tục, họ cũng phải điều chỉnh các hoạt động của mình để phù hợp với thực tế là họ không hoạt động theo cùng một cách với Mỹ.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch