Ổ dịch giữa đại dương và sự mong manh của thế giới hiện đại

Ngày 1-4, tàu du lịch MV Hondius rời Argentina, chở theo khoảng 150 hành khách và thủy thủ đoàn hướng về Cabo Verde, quốc đảo nhỏ giữa Đại Tây Dương.

Ảnh chụp flycam tàu du lịch MV Hondius rời cảng Praia, Cabo Verde ngày 6-5. Nguồn: Reuters

Đó lẽ ra chỉ là một hành trình du ngoạn bình thường. Nhưng hơn một tháng sau, con tàu ấy bất ngờ trở thành tâm điểm của một cuộc báo động y tế quốc tế.

Đầu tháng 5, giới chức xác nhận trên tàu xuất hiện ổ dịch virus Hanta, một loại virus hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm. Tính đến ngày 6-5, đã có ba ca nhiễm được xác nhận, năm trường hợp nghi nhiễm và ba người tử vong.

Thông tin về ổ dịch hiện vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng nhiều cơ quan y tế quốc tế cho rằng nguy cơ bùng phát trên phạm vi toàn cầu hiện vẫn ở mức thấp.

Dẫu vậy, vụ việc vẫn khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại, bởi virus Hanta là loại virus có tỷ lệ tử vong cao và trong một số trường hợp hiếm hoi, có thể lây từ người sang người.

Thông thường, con người nhiễm bệnh sau khi hít phải các hạt bụi mang virus từ phân hoặc nước tiểu của loài gặm nhấm như chuột. Đây vốn là vật chủ tự nhiên của virus Hanta tại nhiều khu vực ở Nam Mỹ.

Các ca lây từ người sang người rất hiếm, nhưng không phải chưa từng xảy ra. Trong lịch sử, việc lây nhiễm thường đòi hỏi tiếp xúc cực gần và kéo dài, chẳng hạn giữa người thân trong gia đình hoặc giữa bệnh nhân với nhân viên y tế.

Và đó chính là điều khiến tình hình trên MV Hondius trở nên nhạy cảm hơn nhiều.

Một con tàu du lịch giữa đại dương gần như là môi trường lý tưởng để virus lây lan nếu khả năng truyền nhiễm giữa người với người thực sự xuất hiện. Không gian kín, cabin chật hẹp và việc hàng trăm con người cùng sinh hoạt liên tục trong nhiều tuần tạo ra điều kiện mà giới dịch tễ luôn e ngại.

Những tín hiệu ban đầu càng làm nỗi lo tăng lên. Vợ của hành khách đầu tiên tử vong cũng đã nhiễm bệnh. Bác sĩ của con tàu nằm trong số các ca mắc. Dù chưa có bằng chứng chính thức về lây truyền trên tàu, giới chức y tế rõ ràng không xem đây là một sự trùng hợp đơn giản.

Ít nhất ba bệnh nhân được xác định nhiễm chủng Andes, biến thể virus Hanta lưu hành tại Argentina và cũng là chủng hiếm hoi từng được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người.

Ban đầu, bệnh thường biểu hiện như cúm thông thường với sốt, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Nhưng trong nhiều trường hợp, tình trạng có thể chuyển biến rất nhanh sang suy hô hấp nghiêm trọng, buộc bệnh nhân phải điều trị hồi sức tích cực. Tỷ lệ tử vong của chủng virus này có thể lên tới 50%.

Hiện WHO đang phối hợp với giới chức Argentina cùng lực lượng trên tàu để truy vết toàn bộ hành trình và các tiếp xúc của hành khách trong vòng tám tuần trước khi phát triệu chứng, tương ứng với thời gian ủ bệnh dài nhất từng được ghi nhận của virus Hanta.

Các mẫu bệnh phẩm cũng đang được giải trình tự gene nhằm xác định nguồn lây ban đầu và cách virus lan truyền trên tàu. Những dữ liệu này sẽ quyết định mức độ rủi ro đối với các hành khách còn lại.

Kể từ ngày 3-5, không ai trên tàu được phép rời đi, ngoại trừ các bệnh nhân đã được đưa xuống Cabo Verde để chuyển tới bệnh viện ở châu Âu điều trị. Một hành khách nhiễm bệnh khác đã rời tàu trước khi xuất hiện triệu chứng và tự tới bệnh viện ở Zurich, Thụy Sĩ.

Trong lúc đó, WHO đang phối hợp với Tây Ban Nha xây dựng kế hoạch cho toàn bộ hành khách rời tàu khi MV Hondius cập bến quần đảo Canary vào khoảng ngày 10-5. Theo Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha, công dân nước này sẽ được cách ly tại bệnh viện quân đội, trong khi các hành khách quốc tế không có triệu chứng sẽ được đưa về nước.

Dù kế hoạch cuối cùng vẫn đang được hoàn thiện, giới chuyên gia cho rằng nếu các biện pháp kiểm soát và cách ly được triển khai nghiêm ngặt, nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu vẫn tương đối thấp.

Nhưng câu chuyện trên MV Hondius một lần nữa cho thấy thế giới hiện đại mong manh đến mức nào trước các mầm bệnh nguy hiểm. Chỉ cần một ổ dịch xuất hiện trong không gian khép kín giữa thời đại di chuyển toàn cầu, cả hệ thống y tế quốc tế lập tức phải bước vào trạng thái cảnh giác cao độ.

Ngọc Lâm