5 dấu hiệu giảm cân bất thường không nên bỏ qua

Nhiều người vui mừng khi thấy cân nặng giảm mà không cần ăn kiêng. Tuy nhiên, giảm cân không chủ ý có thể là dấu hiệu cơ thể đang gặp vấn đề, từ rối loạn nội tiết, tiêu hóa, trầm cảm đến ung thư.

Giảm được vài cân là mong muốn của nhiều người. Vì vậy, khi cân nặng tự nhiên tụt xuống mà không cần ăn kiêng hay tập luyện, không ít người xem đó là "tin vui". Quần áo rộng hơn, mặt thon hơn, bụng nhỏ đi có thể khiến bạn nghĩ mình đang khỏe hơn.

Nhưng, sụt cân không rõ nguyên nhân là một dấu hiệu cần được chú ý. Đặc biệt, nếu bạn giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể trong vòng 6-12 tháng mà không thay đổi chế độ ăn, vận động hay dùng thuốc giảm cân, đó không nên được xem là chuyện bình thường. Với người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền, mức giảm ít hơn cũng có thể có ý nghĩa.

Sụt cân không chủ ý không đồng nghĩa với ung thư. Có rất nhiều nguyên nhân khác như căng thẳng kéo dài, trầm cảm, cường giáp, đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh đường ruột, nhiễm trùng mạn tính, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn hấp thu.

Sụt cân không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi kèm mệt mỏi, chán ăn hoặc đau kéo dài, là dấu hiệu nên được bác sĩ đánh giá sớm.

Vì sao ung thư có thể gây sụt cân?

Ung thư có thể làm cân nặng giảm theo nhiều cách. Một số khối u làm thay đổi chuyển hóa, khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn bình thường. Một số bệnh ung thư gây viêm kéo dài, làm giảm cảm giác thèm ăn, thay đổi vị giác hoặc khiến người bệnh nhanh no. Ung thư ở đường tiêu hóa có thể cản trở việc ăn uống, nuốt, tiêu hóa hoặc hấp thu chất dinh dưỡng.

Ở giai đoạn tiến triển, một số người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy mòn do ung thư. Khi đó, cơ thể không chỉ mất mỡ mà còn mất cơ, dẫn đến yếu sức, mệt mỏi, giảm khả năng sinh hoạt. Đây không phải là kiểu gầy đi do ăn ít đơn thuần và cũng không dễ đảo ngược chỉ bằng việc "ăn nhiều hơn".

Điều quan trọng là không đợi đến khi sụt cân rất nặng mới đi khám. Cân nặng giảm bất thường là tín hiệu để kiểm tra sớm, nhất là khi bạn không tìm được lý do rõ ràng.

Khi nào sụt cân cần nghĩ đến ung thư?

Dấu hiệu đầu tiên là giảm cân đáng kể mà không chủ ý. Ví dụ, một người nặng 60 kg giảm khoảng 3 kg trở lên trong 6-12 tháng mà không ăn kiêng, không tăng vận động, không thay đổi lối sống thì nên đi khám. Người nặng 70 kg giảm khoảng 3,5 kg trở lên cũng cần chú ý.

Mức giảm này không phải lúc nào cũng báo hiệu bệnh nặng, nhưng đủ để đặt câu hỏi: Vì sao cơ thể đang mất cân? Nếu câu trả lời không rõ ràng, bác sĩ cần đánh giá toàn diện.

Dấu hiệu thứ hai là sụt cân kèm chán ăn kéo dài. Bạn không còn hứng thú với món từng thích, ăn ít đã thấy no, thường xuyên buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu hoặc thấy thức ăn có mùi vị lạ. Chán ăn có thể do stress, bệnh dạ dày, thuốc hoặc nhiều nguyên nhân lành tính, nhưng nếu kéo dài và làm cân nặng giảm, không nên chủ quan.

Dấu hiệu thứ ba là sụt cân kèm mệt mỏi bất thường. Mệt do thiếu ngủ thường cải thiện khi nghỉ ngơi. Nhưng nếu bạn luôn kiệt sức, yếu người, giảm khả năng làm việc, đi lại nhanh mệt, da xanh xao hoặc chóng mặt, đó có thể là dấu hiệu thiếu máu, nhiễm trùng, bệnh mạn tính hoặc ung thư.

Dấu hiệu thứ tư là có triệu chứng kéo dài ở một cơ quan nào đó. Ho dai dẳng, ho ra máu, khàn tiếng lâu ngày, khó nuốt, đau bụng kéo dài, thay đổi thói quen đi tiêu, tiêu ra máu, tiểu ra máu, đau xương không rõ nguyên nhân, nổi hạch, khối u bất thường, vết loét lâu lành, sốt nhẹ kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm đều là những dấu hiệu cần được khám.

Dấu hiệu thứ năm là sụt cân ở người có nguy cơ cao. Người trên 50 tuổi, hút thuốc lá, uống rượu nhiều, có tiền sử gia đình mắc ung thư, viêm gan virus, viêm loét đại tràng kéo dài, polyp đại tràng, tiếp xúc nghề nghiệp với hóa chất độc hại hoặc chưa tầm soát ung thư định kỳ cần thận trọng hơn khi cân nặng giảm không giải thích được.

Không phải cứ sụt cân là ung thư

Nỗi lo ung thư là dễ hiểu, nhưng không nên tự kết luận. Nhiều trường hợp sụt cân không chủ ý xuất phát từ nguyên nhân có thể điều trị được. Cường giáp có thể khiến người bệnh gầy nhanh dù ăn vẫn nhiều, kèm hồi hộp, run tay, đổ mồ hôi, mất ngủ. Đái tháo đường có thể gây khát nhiều, tiểu nhiều, mệt và giảm cân. Trầm cảm, lo âu kéo dài có thể làm mất cảm giác ngon miệng. Bệnh đường ruột có thể gây tiêu chảy, đau bụng, phân bất thường và kém hấp thu.

Một số thuốc cũng làm giảm cân, chẳng hạn thuốc ảnh hưởng đến khẩu vị, thuốc gây buồn nôn, tiêu chảy hoặc khô miệng. Người cao tuổi có thể giảm cân vì răng miệng kém, nuốt khó, sống một mình, ăn uống đơn điệu hoặc suy giảm trí nhớ.

Vì vậy, mục tiêu của việc đi khám không phải là "tìm ung thư bằng mọi giá", mà là tìm nguyên nhân thật sự. Càng đi khám sớm, khả năng xử trí đúng càng cao.

Bác sĩ thường kiểm tra những gì?

Khi bạn đi khám vì sụt cân không rõ nguyên nhân, bác sĩ thường hỏi kỹ về thời điểm bắt đầu giảm cân, giảm bao nhiêu kg, khẩu phần ăn có thay đổi không, mức vận động, giấc ngủ, tâm trạng, thuốc đang dùng, bệnh nền, tiền sử gia đình và các triệu chứng đi kèm.

Khám lâm sàng có thể bao gồm đo cân nặng, huyết áp, mạch, khám hạch, tuyến giáp, bụng, phổi, da niêm mạc và các cơ quan liên quan. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, đường huyết, chức năng gan thận, hormone tuyến giáp, xét nghiệm phân hoặc nước tiểu, chụp X-quang, siêu âm, nội soi tiêu hóa hoặc các xét nghiệm tầm soát ung thư phù hợp tuổi và nguy cơ.

Bạn không nên tự mua "gói tầm soát ung thư toàn thân" một cách thiếu chọn lọc. Xét nghiệm cần dựa trên triệu chứng, tuổi, giới, tiền sử và khám lâm sàng. Làm quá nhiều xét nghiệm không cần thiết có thể gây lo lắng, tốn kém và đôi khi dẫn đến can thiệp không cần thiết.

Không nên xem giảm cân không chủ ý là “tin vui”, cơ thể gầy đi bất thường có thể phản ánh rối loạn chuyển hóa, tiêu hóa hoặc bệnh lý nghiêm trọng.

Khi nào cần đi khám sớm?

Bạn nên đặt lịch khám nếu cân nặng giảm trên 5% trong 6-12 tháng mà không cố ý. Nên đi khám sớm hơn nếu sụt cân diễn ra nhanh trong vài tuần, kèm sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm, mệt nhiều, đau dai dẳng, ho kéo dài, khó nuốt, nôn ói, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu, tiểu ra máu, nổi hạch, vàng da hoặc khối bất thường.

Với người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc người đang điều trị bệnh mạn tính, không nên chờ đủ mốc 5%. Chỉ cần cân nặng giảm không giải thích được, ăn kém rõ hoặc yếu sức hơn bình thường cũng nên trao đổi với bác sĩ.

Trong khi chờ khám, bạn có thể ghi lại cân nặng hằng tuần, khẩu phần ăn, triệu chứng đi kèm, thuốc đang dùng và các thay đổi gần đây trong cuộc sống. Những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân chính xác hơn.

Đừng mừng vội khi cơ thể gầy đi bất thường

Một cơ thể khỏe mạnh thường không tự giảm cân đáng kể nếu bạn không thay đổi năng lượng nạp vào và tiêu hao. Vì vậy, sụt cân không rõ nguyên nhân là lời nhắc rằng cơ thể đang có điều gì đó cần được lắng nghe.

Ung thư là một khả năng cần nghĩ đến, nhưng không phải khả năng duy nhất. Điều quan trọng nhất là đừng bỏ qua dấu hiệu này vì nghĩ "gầy đi là tốt". Nếu cân nặng giảm không chủ ý, đặc biệt đi kèm mệt mỏi, chán ăn hoặc triệu chứng kéo dài, hãy đi khám để tìm nguyên nhân. Phát hiện sớm không chỉ giúp loại trừ nỗi lo ung thư, mà còn giúp điều trị kịp thời nhiều bệnh lý khác trước khi chúng trở nên nghiêm trọng.

Bs. Nguyễn Thanh Mai