'Nữ hoàng chấm bi' Nhật Bản qua đời

Từng đối mặt với sự từ chối và vấn đề tâm lý, Yayoi Kusama vẫn kiên định với phong cách riêng để trở thành nghệ sĩ nổi tiếng toàn cầu. Ảnh: Mike Segar/Reuters.

Nghệ sĩ đương đại Nhật Bản Yayoi Kusama, nổi tiếng với những họa tiết chấm bi, tác phẩm bí ngô và các căn phòng gương tạo hiệu ứng vô tận, qua đời tại một bệnh viện ở Tokyo (Nhật Bản) ngày 14/8, hưởng thọ 97 tuổi, theo Reuters.

Thông tin được tổ chức hỗ trợ hoạt động nghệ thuật của bà công bố ngày 27/8. Theo thông báo, nguyên nhân qua đời là suy đa tạng. Tang lễ riêng tư dành cho người thân đã được tổ chức theo nguyện vọng của gia đình. Lễ tưởng niệm dự kiến diễn ra sau đó, thời gian cụ thể chưa được công bố.

Biểu tượng nghệ thuật đương đại

Trong hơn 6 thập kỷ hoạt động, Yayoi Kusama trở thành một trong những gương mặt tiên phong của nghệ thuật đương đại, đồng thời nằm trong nhóm nghệ sĩ được công chúng biết đến rộng rãi và thành công nhất về mặt thương mại. Các triển lãm của bà thu hút lượng lớn khách tham quan, nhiều bức tranh được đấu giá với giá hàng triệu USD.

Nhà sưu tập nghệ thuật Kim Camacho, sống tại Singapore và Manila (Philippines), sở hữu hơn 100 tác phẩm của Kusama, nói rằng sự ra đi của nữ nghệ sĩ là mất mát đối với nhân loại. Theo Camacho, Kusama không chỉ là một ngôi sao của nghệ thuật đương đại mà còn thường xuyên truyền tải thông điệp về tình yêu và cái đẹp trong các sáng tác của mình.

Mae Anderson, Chủ tịch tổ chức phi lợi nhuận Art Outreach Singapore, cho rằng cuộc đời và nghệ thuật của Kusama gần như không thể tách rời. Đằng sau màu sắc rực rỡ, sự vui nhộn và sức hút thị giác của các tác phẩm là câu chuyện về những lần bị từ chối, đấu tranh tâm lý và hành trình kéo dài nhiều thập kỷ để bảo vệ thế giới nghệ thuật riêng.

Theo Anderson, đáng chú ý là Kusama không thay đổi ngôn ngữ sáng tạo để chạy theo sự nổi tiếng. Bà liên tục phát triển những motif quen thuộc, từ các chấm tròn đến sự lặp lại và cảm giác vô hạn, cho đến khi công chúng đón nhận.

Kusama bắt đầu trải qua những ảo giác từ khi còn nhỏ và sau này đưa chúng vào các tác phẩm như một cách vượt qua nỗi sợ. Ảnh: Luke MacGregor/Reuters.

Yayoi Kusama sinh năm 1929 tại tỉnh Nagano, miền trung Nhật Bản. Từ nhỏ, bà đã trải qua những ảo giác với ánh sáng, hoa và các chấm tròn xuất hiện dày đặc trong không gian. Những hình ảnh này về sau trở thành chất liệu quan trọng cho các tác phẩm của bà.

Kusama từng cho biết việc tái hiện những gì xuất hiện trong ảo giác là một cách đối diện với nỗi sợ. Những chấm bi lặp đi lặp lại, mạng lưới hình ảnh kéo dài tưởng như vô tận trở thành điểm nhấn đặc trưng trong sự nghiệp của bà.

Sau thời gian học hội họa tại Kyoto (Nhật Bản), Kusama rời Nhật Bản sang Mỹ năm 1957 và sau đó định cư tại New York (Mỹ). Tại đây, bà gây chú ý với những bức tranh khổ lớn, các tác phẩm điêu khắc mềm, màn trình diễn nghệ thuật trên cơ thể người và nhiều hoạt động nghệ thuật mang tính thử nghiệm. Hoạt động nghệ thuật của bà diễn ra trong giai đoạn New York trở thành trung tâm của nhiều trào lưu như Pop Art, Minimalism và nghệ thuật trình diễn.

Kusama trở lại Nhật Bản năm 1973. Khoảng năm 1977, bà tự nguyện sống tại một bệnh viện tâm thần ở Tokyo và duy trì việc sáng tác tại studio gần đó trong nhiều thập kỷ. Nữ nghệ sĩ từng công khai nói về những vấn đề tâm lý cũng như các ảo giác tiếp tục xuất hiện trong cuộc sống.

Di sản chấm bi vô tận

Trong những năm gần đây, Kusama tiếp tục tiếp cận thế hệ khán giả mới nhờ các tác phẩm có màu sắc mạnh, tính nhập vai cao và đặc biệt phù hợp với thời đại mạng xã hội.

Nổi bật nhất là loạt Infinity Mirror Rooms (tạm dịch: Phòng gương vô cực), trong đó hệ thống gương, ánh sáng và các vật thể được bố trí để tạo cảm giác không gian kéo dài vô tận. Người xem đứng quan sát cũng trở thành một phần của tác phẩm khi hình ảnh cơ thể họ được phản chiếu lặp đi lặp lại.

Những căn phòng này trở thành hiện tượng tại nhiều bảo tàng trên thế giới và được chia sẻ rộng rãi trên Instagram cùng các nền tảng mạng xã hội.

Tại Singapore, triển lãm Life Is The Heart Of A Rainbow (tạm dịch: Sự sống nơi trái tim cầu vồng) của Kusama tại National Gallery Singapore năm 2017 thu hút hơn 235.000 lượt khách trong 3 tháng, lập kỷ lục về lượng người tham quan của bảo tàng vào thời điểm đó.

Infinity Mirror Rooms cho phép khách tham quan trải nghiệm hình ảnh bản thân được phản chiếu dường như vô tận. Ảnh: Phil Noble/Reuters.

Cũng trong năm 2017, Bảo tàng Yayoi Kusama chính thức mở cửa tại khu Shinjuku (Tokyo) dành riêng cho việc giới thiệu và lưu giữ các tác phẩm của bà.

Hình ảnh Kusama với mái tóc giả màu sắc rực rỡ, trang phục phủ chấm bi và những tác phẩm bí ngô đặc trưng dần trở thành biểu tượng của nghệ thuật đương đại đại chúng.

Năm 2006, chính phủ Nhật Bản trao cho bà Huân chương Mặt trời mọc hạng Gold Rays with Rosette, một trong những phần thưởng danh giá của nước này. Một thập kỷ sau, Kusama được TIME đưa vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.

Như Phương