'Người con gái Hà Thành': Kể chuyện những năm tháng làm nên ngày độc lập

Tác phẩm nhắc nhớ ngày độc lập được đánh đổi bằng những năm tháng chiến đấu và hy sinh của nhiều thế hệ.

Chiến tranh qua từng số phận

Không bắt đầu từ những trận đánh lớn, “Người con gái Hà Thành” tìm đến một câu chuyện nhỏ hơn nhưng gần với số phận con người. Trung tâm của vở diễn là Uyên Thanh, một cô gái Hà thành tham gia hoạt động bí mật trong lòng địch. Công việc của cô là len lỏi giữa những vùng địch kiểm soát, thu thập và chuyển tin tức quan trọng về căn cứ. Mỗi lần thực hiện nhiệm vụ là một lần bước qua ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Khi bị phát hiện, Uyên Thanh phải đối diện với những trận tra tấn dã man. Trên sân khấu, nỗi đau thể xác của nữ chiến sĩ trở thành điểm nhấn bi tráng, nhưng điều ám ảnh hơn là sự im lặng và sức chịu đựng của một con người đã đặt nhiệm vụ với Tổ quốc lên trên bản thân.

Uyên Thanh không chỉ được khắc họa như một chiến sĩ quả cảm. Cô còn là một người có tuổi trẻ, tình yêu và mong ước riêng. Chính việc phải từ bỏ những điều bình dị để bước vào cuộc chiến làm cho sự hi sinh trở nên gần gũi và lay động. Qua Uyên Thanh, hình ảnh phụ nữ Hà Nội hiện lên với vẻ thanh lịch, tài hoa nhưng cũng kiên cường, bản lĩnh.

Song, cuộc chiến trong “Người con gái Hà Thành” không chỉ diễn ra giữa những người cầm súng. Nó len vào từng gia đình, từng mối quan hệ và đặt con người trước những lựa chọn nghiệt ngã.

Trần Tâm đi theo cách mạng, nhưng người em trai lại phản bội Tổ quốc. Bi kịch ấy là sự đối đầu giữa hai lập trường, trở thành vết thương trong tình ruột thịt.

Đau đớn hơn, một người mẹ có hai người con đứng ở hai phía trong sự giằng xé của tình mẫu tử. Bà không thể ngừng yêu thương những đứa con của mình, nhưng cũng không thể đứng ngoài những lựa chọn mà chúng đã quyết định.

Nhân vật Hường, một vũ nữ lại mở ra gam màu khác. Cô chưa đứng hẳn về một phía, nhưng luôn có những suy nghĩ tích cực và khả năng được giác ngộ. Hường cho thấy chiến tranh không chỉ có những người đã lựa chọn con đường, mà còn có những số phận đang đứng trước ngã rẽ. Với họ, sự thức tỉnh có thể làm thay đổi cả cuộc đời.

Những câu chuyện ấy khiến 9 năm kháng chiến được nhìn không chỉ qua chiến tuyến mà qua những mối quan hệ rất đời thường. Có lòng yêu nước, sự phản bội, tình mẫu tử, tình anh em, tình yêu và những mất mát không gọi thành tên.

Vở kịch lấy một lát cắt của cuộc kháng chiến chống Pháp, đó là những năm tháng người Hà Nội và cả dân tộc đứng lên chống lại cuộc chiến tranh xâm lược. Những chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô với tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”; những người âm thầm hoạt động trong lòng địch; những người lên chiến khu, hành quân về Tây Bắc; những người đi qua các chiến dịch để rồi tiến đến trận quyết chiến Điện Biên Phủ.

Vở diễn khép lại bằng chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954. Nhưng chiến thắng ấy trên sân khấu không chỉ là một dấu mốc lịch sử, mà còn là điểm hội tụ của những số phận.

Bởi vậy, khi câu chuyện được đặt trong không khí hướng tới dịp lễ kỷ niệm 81 năm Quốc khánh, ý nghĩa của tác phẩm không chỉ nằm ở việc tái hiện lịch sử. Đó còn là cách nhắc nhớ rằng, ngày độc lập được đánh đổi bằng những năm tháng chiến đấu và hi sinh của nhiều thế hệ.

Cuộc chiến trong “Người con gái Hà Thành” len vào từng gia đình, từng mối quan hệ và đặt con người trước những lựa chọn nghiệt ngã.

Cải lương làm mới cách kể về Hà Nội

Kịch bản “Người con gái Hà Thành” không lựa chọn cách phục dựng lịch sử theo lối minh họa đơn thuần. Cải lương truyền thống được đặt trong ngôn ngữ sân khấu hiện đại, kết hợp âm nhạc, ánh sáng, mỹ thuật, hình thể và dàn dựng.

Vở diễn do nhà văn Nguyễn Toàn Thắng viết kịch bản, Song Thuỵ chuyển thể cải lương; NSND Triệu Trung Kiên đạo diễn. Tham gia biểu diễn có NSND Thanh Hương, NSƯT Hồng Nhung, Hoàng Viện, Quang Tuấn cùng các nghệ sĩ, diễn viên của Nhà hát Cải lương Hà Nội.

Điều đáng chú ý của vở diễn không chỉ nằm ở sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, mà ở cách ngôn ngữ sân khấu được sử dụng để dẫn dắt cảm xúc. Những lớp diễn căng thẳng của cuộc đấu trí, những cảnh truy đuổi hay tra tấn được hỗ trợ bởi nhịp điệu sân khấu hiện đại.

Nhưng khi câu chuyện lắng xuống, những câu vọng cổ mang âm hưởng truyền thống lại trở thành khoảng lặng để nỗi đau và tình cảm chạm tới người xem. Đó cũng là một cách để cải lương bước ra khỏi giới hạn của một hình thức nghệ thuật chỉ dành cho những khán giả quen thuộc.

Khi câu chuyện lịch sử được kể bằng ngôn ngữ sân khấu giàu cảm xúc, những con người của gần 80 năm trước không còn là những nhân vật trong sách sử. Họ hiện diện với những tình yêu, nỗi đau, sự lựa chọn và khát vọng rất con người.

Theo NSND Triệu Trung Kiên, “Người con gái Hà Thành” nằm trong hướng đi rộng hơn của sân khấu Thủ đô, tìm những cách khác nhau để kể câu chuyện về Hà Nội bằng chính các loại hình nghệ thuật của mình.

Nếu “Nét duyên Chèo Hà thành” khai thác vẻ đẹp của nghệ thuật chèo truyền thống, “Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội” hướng tới nhịp sống, con người và vẻ đẹp Hà Nội đương đại, thì “Người con gái Hà Thành” trở về với chiều sâu lịch sử, nhìn vùng đất Thủ đô qua những năm tháng kháng chiến ác liệt.

Dù mỗi tác phẩm có một cách tiếp cận riêng, nhưng điểm hội tụ lại chính là Hà Nội, là văn hóa và con người Hà Nội. Điều này đã cho thấy việc xây dựng các sản phẩm nghệ thuật mang dấu ấn riêng của Thủ đô không nhất thiết ở việc tạo ra những chương trình lớn, mà còn ở khả năng tìm được câu chuyện đủ sức đại diện cho một vùng đất và những giá trị văn hóa.

Giữa những ngày hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh, “Người con gái Hà Thành” đưa lịch sử trở lại sân khấu qua những số phận, mất mát và lựa chọn khắc nghiệt của 9 năm kháng chiến chống Pháp. Bằng ngôn ngữ cải lương truyền thống được làm mới, tác phẩm không chỉ tái hiện một thời kỳ lịch sử mà còn gợi nhớ những con người đã hy sinh tuổi trẻ, tình yêu và hạnh phúc riêng để làm nên ngày độc lập.

Trần Hoà