Nông sản Việt tái cấu trúc để khẳng định vị thế

Những kết quả ấn tượng về xuất khẩu thời gian qua cho thấy, nông sản Việt Nam đang từng bước định vị thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Sơ chế hạt điều xuất khẩu tại nhà máy của Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 (tỉnh Đồng Nai).

Chuyển từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp

Những năm gần đây, nông nghiệp Việt Nam có bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Nếu trước đây, mục tiêu chủ yếu là tăng sản lượng thì nay trọng tâm là nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu.

Trên nền tảng tăng trưởng ổn định các năm trước và sự phục hồi mạnh mẽ trong năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt hơn 70 tỷ USD. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến hết tháng 1-2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là minh chứng rõ ràng cho quá trình chuyển đổi chiến lược theo hướng tiêu chuẩn hóa, nâng cấp chất lượng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất.

Nhờ xây dựng thương hiệu, Việt Nam hiện là quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới với sản lượng khoảng 1,8-2 triệu tấn mỗi năm. Không dừng lại ở xuất khẩu nguyên liệu thô, các doanh nghiệp chú trọng chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm. Theo Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam Nguyễn Nam Hải, ngay trong tháng đầu năm 2026, giá trị xuất khẩu toàn ngành đã đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng gần 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thoát khỏi định kiến “xuất khẩu thô, giá trị thấp”.

Cùng với cà phê, ngành rau quả cũng ghi nhận sự bứt phá ấn tượng. Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Vina T&T Group Nguyễn Đình Tùng cho biết, nhờ đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và đầu tư bài bản vào khoa học công nghệ, ngành rau quả Việt Nam đã bứt phá mạnh mẽ ngay từ tháng đầu năm 2026. Việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, bảo quản và chế biến sâu giúp nâng cao chất lượng nông sản, kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường nhập khẩu. Cùng với đó, chiến lược phát triển thương hiệu quốc gia cho trái cây Việt đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tạo dựng uy tín và vị thế trên thị trường quốc tế. Do đó, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 1-2026 đạt hơn 644 triệu USD, tăng 72,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng rất ấn tượng, tạo đà thuận lợi để toàn ngành hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số và chinh phục mốc 10 tỷ USD trong năm nay.

Tại Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tạ Văn Tường cho biết, thương hiệu là chìa khóa quan trọng giúp mở rộng thị trường và gia tăng giá trị. Thực tế cho thấy, khi được đầu tư bài bản về xây dựng và phát triển thương hiệu, nhiều nông sản đã nâng cao sức cạnh tranh rõ rệt. Điển hình như gạo hữu cơ Đồng Phú hay nhãn chín muộn Đại Thành - những sản phẩm không chỉ tiêu thụ tốt trong nước mà còn từng bước thâm nhập thị trường quốc tế. Sau khi được xây dựng thương hiệu, giá bán các sản phẩm này tăng khoảng 15-20% so với giai đoạn trước…

Thực tiễn này cho thấy, đầu tư cho thương hiệu không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo nền tảng phát triển bền vững cho nông nghiệp địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và vị thế của nông dân…

Xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số để nâng giá trị

Dù đạt nhiều thành tựu, thương hiệu nông sản Việt vẫn thiếu những mặt hàng nông sản chất lượng cao hơn ở phân khúc trung, cao cấp. Hoạt động marketing quốc tế và định vị trên không gian số còn hạn chế…

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trở thành xu hướng tất yếu. Việc tích hợp dữ liệu để dự báo thị trường, điều hành sản xuất, áp dụng nhật ký điện tử, phần mềm quản lý hợp tác xã hay nền tảng đặt mua giống, vật tư trực tuyến giúp nông dân tiếp cận công nghệ thuận tiện hơn. Xây dựng thương hiệu số, cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng, tối ưu chi phí marketing và tăng tỷ lệ chuyển đổi giúp doanh nghiệp Việt cạnh tranh ở phân khúc trung, cao cấp trong khu vực.

Để ngành nông sản Việt Nam bứt phá trong năm 2026, định vị thương hiệu cần được xem là giải pháp trọng tâm và mang tính chiến lược dài hạn. Trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “xuất khẩu số lượng” sang “xuất khẩu giá trị”, lấy chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm làm nền tảng. Mỗi nhóm hàng chủ lực như trái cây, gạo, cà phê, hạt điều… cần được xây dựng bộ nhận diện thương hiệu rõ ràng, gắn với tiêu chuẩn vùng trồng, chỉ dẫn địa lý và yếu tố bền vững. Cùng với đó, các địa phương cần đầu tư bài bản vào truy xuất nguồn gốc số, minh bạch chuỗi cung ứng và chứng nhận quốc tế (GlobalGAP, hữu cơ, phát thải carbon thấp…).

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng thương hiệu riêng tại thị trường xuất khẩu thay vì phụ thuộc nhãn hàng của đối tác nhập khẩu. Hoạt động tiếp thị thị trường quốc tế, tham gia hội chợ chuyên ngành, kết nối hệ thống phân phối lớn, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới cũng cần được tăng tốc.

Khi thương hiệu được định vị rõ ràng, nông sản Việt sẽ tăng sản lượng, tăng giá bán, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu xuất khẩu toàn ngành…

Ngọc Quỳnh