Nối dài việc đọc

Ấn tượng về Hội An một thành phố sách. Ảnh: L.T.K

Năm ngoái, nhân tuần lễ Sách và Văn hóa đọc, chúng tôi may mắn ở trong một không gian đặc biệt - một thư viện mở ngay tuyến đường Nguyễn Thị Minh Khai, phía bên này Chùa Cầu. Những “tủ sách mở”, xe sách lưu động, những kệ sách nhỏ đặt ven đường như mang đến không khí sách vở của Hội An vài chục năm về trước. Người ta có thể dừng lại vài phút, lật vài trang sách, rồi đi tiếp, như một trải nghiệm đọc nhẹ nhàng.

Lần giở quá khứ, những mô hình đọc sách ngoài trời hôm nay không phải là điều hoàn toàn mới lạ với Hội An. Trong lịch sử, đô thị này từng là một thương cảng sầm uất từ thế kỷ 15-19, nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa và tri thức. Việc đọc, ghi chép, trao đổi tri thức từng là một phần của đời sống thương nhân, trí thức và cộng đồng cư dân.

Trong ký ức nhiều người, Hội An từng có những hiệu sách nhỏ, những nhà in, những bộ sưu tập tư liệu cá nhân. Tri thức được gìn giữ và tiếp nối có lớp lang trong phạm vi gia đình và cộng đồng.

Trong hồi ký, cụ Huỳnh Thúc Kháng kể rằng, cụ Phan Châu Trinh từng đọc sách tân văn ở Hội An để nhen nhóm phong trào Duy tân với ý nghĩa thời cuộc còn giá trị đến hiện nay. Cũng ngay từ những năm 1920, Hội Việt Nam cách mạng thanh niên tại Hội An đã phát huy thị hiếu văn hóa đọc để truyền bá tư tưởng yêu nước thông qua sách báo cách mạng và đem lại nhiều kết quả tích cực.

Những xe sách lưu động được Hội An vận hành. Ảnh: L.T.K

Hội An cũng là địa phương ưu tiên việc tạo điều kiện cho công tác sưu tầm, nghiên cứu, nhận diện cũng như tuyên truyền, giới thiệu các giá trị di sản, phát triển nhiều tủ sách cộng đồng, tủ sách gia đình, hội nhóm đọc sách. Những tập sách về sưu tầm, khảo cứu của các tác giả Hội An luôn được dư luận đánh giá cao, đoạt nhiều giải thưởng từ cấp tỉnh đến trung ương. Đó chính là điều thuận lợi để vùng đất này tiếp tục câu chuyện về không gian đọc mở của mình.

Những điểm đọc sách cộng đồng tại Hội An đang phản ánh xu hướng về câu chuyện đưa văn hóa đọc trở lại đời sống thường nhật. Sách hiện diện trên đường phố, tại những điểm du lịch, để phần nào nhóm lại tinh thần yêu quý việc đọc. Sau khi đặt các xe sách trên những góc phố, hiện tại một điểm đọc sách cộng đồng mở cửa hằng ngày tại 62 Bạch Đằng (phường Hội An) trở thành điểm đến được nhiều du khách chọn dừng lại.

Rộng ra, tinh thần nối dài việc đọc đang được nỗ lực bởi nhiều cộng đồng. Ở Đà Nẵng, hệ thống thư viện đang chứng kiến một bước chuyển mạnh. Thư viện Đà Nẵng đã không chỉ là nơi lưu trữ sách giấy mà xây dựng kho dữ liệu số hóa với hàng chục nghìn tài liệu, từ sách, báo, tạp chí đến các tư liệu địa chí. Người đọc giờ đây có thể truy cập tài liệu qua nền tảng trực tuyến, tra cứu từ xa, thậm chí đọc sách trên thiết bị di động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người trẻ ngày càng lệ thuộc vào môi trường số.

Nhen lên niềm đam mê việc đọc từ trẻ em. Ảnh: L.T.K

Ngày hội sách cũng đã được tổ chức tại nhiều địa phương, ngõ hầu kích thích người dân tìm đến với sách. Từ các phường trung tâm thành phố đến những vùng xa hơn, nỗ lực để truyền tải tinh thần đam mê đọc sách thông qua các hoạt động cộng đồng.

Cùng với đó, đã có rất nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 tại Đà Nẵng, cho thấy xu hướng đưa việc đọc thành trải nghiệm. Các sự kiện như hội thi “Đại sứ văn hóa đọc”, ngày hội sách, kể chuyện theo sách, trưng bày sách theo chủ đề… vừa để giới thiệu sách vừa tạo ra sự tương tác cùng sách cho người dân.

Thước đo bền vững nhất của văn hóa đọc đó chính là biến hành vi đọc trở thành một phần tự nhiên của đời sống.

HẢI DUY - THƯ QUÂN