Nối dài mạch nguồn truyền thống

Đó là minh chứng cho sức sống bền vững của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" - mạch nguồn tri ân vẫn không ngừng chảy trong tâm thức mỗi người Việt.

Ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ:
Lưu giữ ký ức, tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"

Hằng năm, vào tháng bảy - tháng tri ân, trên khắp cả nước diễn ra nhiều hoạt động tưởng nhớ các thế hệ đi trước.

Đặc biệt, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), đồng hành cùng chiến dịch tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ của Đảng và Nhà nước, chúng tôi đã tổ chức trưng bày chuyên đề "Thanh xuân gửi lại", giới thiệu các tài liệu, hồ sơ, kỷ vật của cán bộ "đi B". Đây cũng là một trong những hoạt động cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về Phát triển văn hóa Việt Nam.

Thông qua hoạt động này, chúng tôi mong muốn trước hết bày tỏ lòng tri ân đối với các thế hệ đi trước, những nhà giáo, bác sĩ, kỹ sư, giảng viên đại học đã nghe theo tiếng gọi của Đảng, lên đường vào Nam thực hiện nhiệm vụ. Bên cạnh các lực lượng vũ trang như quân đội, công an trực tiếp chiến đấu và được xã hội ghi nhận rộng rãi, còn có một lực lượng rất đặc biệt là đội ngũ cán bộ dân sự "đi B". Họ là những con người thầm lặng nhưng đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Hiện nay, chúng tôi đang quản lý hơn 72.000 bộ hồ sơ, tài liệu và kỷ vật của cán bộ "đi B". Toàn bộ đều được bảo quản nguyên vẹn trong điều kiện đạt tiêu chuẩn của lưu trữ quốc gia. Đồng thời, chúng tôi đang triển khai số hóa toàn bộ khối tài liệu này nhằm tạo điều kiện để các gia đình thuận lợi hơn trong việc tra cứu, tiếp cận thông tin. Những người làm công tác lưu trữ luôn ý thức rõ trách nhiệm của mình là đưa những hồ sơ, kỷ vật của một thời "hoa lửa" đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó, các bạn trẻ không chỉ được nghe kể về lịch sử mà còn có cơ hội trực tiếp tiếp cận những tư liệu gốc, hiện vật và gặp gỡ các nhân chứng lịch sử.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm, xác minh và trao trả thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan lưu trữ mà cần sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương. Bộ Nội vụ đã có văn bản đề nghị các tỉnh, thành phố phối hợp hỗ trợ công tác này. Thực tế vẫn còn nhiều khó khăn do địa danh hành chính đã thay đổi qua nhiều thời kỳ, thông tin thiếu đồng nhất hoặc bị thất lạc; trong khi trước đây, việc công bố, đối chiếu dữ liệu chưa thể thực hiện đầy đủ vì đất nước vừa trải qua chiến tranh.

Chính vì vậy, những cuộc trưng bày chuyên đề như "Thanh xuân gửi lại" không chỉ góp phần lan tỏa các giá trị lịch sử mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa của công tác lưu trữ, qua đó chung tay tri ân và gìn giữ ký ức về những thế hệ đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc.

Ông Dương Ngọc Tấn - cựu giáo chức, cán bộ "đi B":
Hạnh phúc vì những cống hiến không bị lãng quên

Tôi đã được tận mắt nhìn lại những giấy tờ, kỷ vật của thời thanh xuân mà tôi gửi lại hậu phương trước ngày lên đường vào Nam năm 1969 tại trưng bày "Thanh xuân gửi lại". Trước đó, tôi cũng đã được nhận lại bản sao hồ sơ gồm quyết định, lý lịch... Khi xem lại, tất cả ký ức về thời thanh xuân tràn đầy lý tưởng cách mạng như ùa về.

Trước khi "đi B", tôi đã có 7 năm công tác trong ngành giáo dục. Vào Nam, tôi được điều động về Tiểu ban Giáo dục Sài Gòn - Gia Định để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Chúng tôi hành quân vào chiến trường B2 mất khoảng 10 tháng. Đó là một hành trình vô cùng gian khổ. Mỗi người mang một ba lô nặng khoảng 40kg, chưa kể súng đạn và tài liệu, vừa đi vừa tránh bom đạn, tránh càn quét.

Những năm 1969 - 1970, chiến tranh vô cùng ác liệt, nhưng tinh thần của chúng tôi luôn rất kiên định. Trong suốt hành trình ấy, tình đồng đội là điểm tựa lớn nhất. Chúng tôi đã chứng kiến không ít mất mát, hy sinh của đồng đội và thấy mình may mắn còn được trở về.

Ngày hôm nay, khi được nhìn lại những hồ sơ lưu trữ này, tôi thấy như cả một thời tuổi trẻ vừa hiện diện. Tôi còn được gặp lại những đồng đội năm xưa. Cảm xúc thật khó diễn tả, bởi đây là dịp chúng tôi tưởng nhớ những người đã ngã xuống, trong đó có cả những học trò của mình. Đối với tôi, đây là những tài sản vô giá, là minh chứng cho ý chí, tinh thần không quản ngại khó khăn, sẵn sàng cống hiến tuổi xuân cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, tôi thật sự bất ngờ khi những hồ sơ, kỷ vật của mình và đồng đội vẫn được giữ gìn, bảo quản cẩn thận. Điều đó thể hiện sự trân trọng, ghi nhận của đất nước đối với những đóng góp của thế hệ chúng tôi, đồng thời nhắc nhở bản thân trong những năm tháng còn lại phải tiếp tục sống gương mẫu, xứng đáng với phẩm chất của người lính và trách nhiệm của một công dân.

Anh Lê Quyết Thắng - Trưởng nhóm Team Lee:
Mỗi bức ảnh là một lời tri ân

Tháng 3-2022, tôi nhận được tin nhắn của con trai một liệt sĩ ở Hà Nội, nhờ phục dựng lại bức ảnh duy nhất của liệt sĩ. Đó chỉ là một bản phác họa bằng bút chì đã bị phai mờ, gần như không còn nhìn rõ khuôn mặt. Tôi nhận lời và sau gần một ngày thì hoàn thành.

Nhận lại bức chân dung phục dựng, người con của liệt sĩ đã bật khóc nức nở. Đó là khoảnh khắc đầu tiên tôi thực sự cảm nhận được ý nghĩa của công việc mình đang làm cũng như ý nghĩa thiêng liêng của những bức ảnh liệt sĩ. Từ đó, tôi cùng một số người bạn quyết định thành lập nhóm Team Lee để phục dựng miễn phí ảnh chân dung các anh hùng liệt sĩ.

Sau 4 năm hoạt động, với 22 thành viên, chúng tôi đã phục dựng được khoảng 10.000 bức ảnh. Con số này vẫn còn rất nhỏ so với hàng triệu liệt sĩ đã hy sinh, nhưng đối với chúng tôi, đó là cách cụ thể để tri ân thế hệ cha anh.

Năm nay, chúng tôi rất vinh dự được phối hợp với Công an thành phố Hồ Chí Minh triển khai chương trình phục dựng ảnh liệt sĩ miễn phí cho thân nhân liệt sĩ và gia đình chính sách. Chương trình nằm trong kế hoạch của chiến dịch tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ. Riêng dịp 27-7 năm nay, chúng tôi đã phục dựng được khoảng 400 bức ảnh. Có những trường hợp rất đặc biệt, như liệt sĩ không hề có bất kỳ bức ảnh nào, chúng tôi phải hoàn toàn dựa vào lời kể của người thân để tái hiện lại chân dung. Với những trường hợp như vậy, tôi thực sự rất xúc động.

Nguyễn Thủy ghi