'Nóc nhà' Quảng Ninh có gì ngoài những biển mây?

Cao Xiêm lâu nay được biết đến như một trong những “nóc nhà” của đất mỏ Quảng Ninh với độ cao 1.429m so với mực nước biển.

Nơi đây thu hút những người yêu núi rừng và muốn thử sức trên những cung đường trekking nhưng đằng sau những con dốc, biển mây và khoảnh khắc chạm đỉnh, giá trị của vùng núi này còn nằm ở một không gian rộng lớn hơn với giá trị văn hóa và đời sống cộng đồng bản địa.

Lưng chừng đỉnh Cao Xiêm (xã Lục Hồn, Quảng Ninh) có bãi đất lý tưởng để có thể cắm trại trong những chuyến trekking. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Đó là lý do Cao Xiêm đang được nhìn nhận không chỉ là một điểm đến, mà còn là một nguồn lực chờ được “khơi dòng” để phát triển du lịch của xã vùng cao Lục Hồn.

Du lịch không dừng ở chuyện “lên đỉnh”

Hành trình lên đỉnh Cao Xiêm bắt đầu từ thôn Ngàn Mèo, rồi dần đưa du khách rời khỏi khu dân cư để bước vào những khoảng rừng xanh. Cung đường liên tục thay đổi địa hình, có những đoạn dốc dài, những lối mòn nhỏ men theo sườn núi và những khoảng trống bất ngờ mở ra tầm nhìn xuống xã Lục Hồn, Hoành Mô.

Càng lên cao, rừng thưa dần, gió mạnh hơn và mây trôi ngang tầm mắt. Những mái nhà phía dưới thu nhỏ giữa các lớp núi trùng điệp. Với những người đam mê trekking, đó là phần thưởng cho hành trình chinh phục. Tuy nhiên ở nơi đây, dư địa phát triển du lịch không chỉ nằm ở việc “lên đỉnh” Cao Xiêm.

Những mái nhà thấp thoáng xen kẽ các thửa ruộng bậc thang tại thôn Ngàn Mèo tạo lên bức tranh phong cảnh ấn tượng với du khách. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Khi theo chân anh Triệu Văn Long, một người dẫn đường dân tộc Dao, hành trình vào rừng của chúng tôi trở thành một chuyến khám phá tri thức bản địa đúng nghĩa.

Anh cẩn thận chỉ cho du khách từng loại cây mọc ven suối, dưới những triền núi ẩm và kể về các công dụng của từng loại cây ấy - vốn được người Dao tích lũy qua nhiều thế hệ.

“Cây dương xỉ có củ chứa nhiều nước, có thể dùng để giảm khát khi đi rừng; cây nhội, mắc khứu, cây muối, sau sau, mắc màng tang,... là những loài thảo dược gắn với kinh nghiệm chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe được truyền lại qua nhiều thế hệ người vùng cao”, anh Long chia sẻ.

Anh Triệu Văn Long, người Dao trong hành trình hướng dẫn cả đoàn men theo đường rừng để lên đỉnh Cao Xiêm. (Ảnh: Chu Linh)

Những thứ ấy thoạt nhìn có thể rất bình thường với người sống giữa núi rừng, nhưng lại trở thành trải nghiệm đặc biệt với du khách. Quan trọng hơn, đó là những câu chuyện mà không phải điểm đến nào cũng có.

Từ câu chuyện về cây thuốc, hành trình tiếp tục mở ra đời sống của người Dao với những đám cưới từng kéo dài nhiều ngày, những nếp nhà có nhiều thế hệ cùng sinh sống, trang phục truyền thống, tiếng Dao, tiếng Tày và cả những câu hát then.

Du khách thích thú hòa mình không gian núi rừng bao la của Cao Xiêm. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Khi đêm xuống, giữa khoảng đất trống trên núi, bếp lửa được nhóm lên. Gà bản, rau rừng và những món ăn địa phương tạo thành bữa tối giữa không gian núi rừng. Tiếng đàn tính, câu hát then vang lên giữa màn đêm. Khi đó, du khách không chỉ đến Cao Xiêm để ngắm cảnh mà họ bắt đầu tiếp cận vùng đất bằng những trải nghiệm của cộng đồng.

Từ “nóc nhà” đến sinh kế vùng biên

Trong chuyến đi, Bí thư Đảng ủy Đỗ Xuân Trường cùng lãnh đạo xã Lục Hồn chia sẻ mong muốn đưa tour trekking Cao Xiêm trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương.

Nếu được tổ chức bài bản, một cung trekking hoàn toàn có thể tạo ra chuỗi giá trị dài hơn nhiều so với hành trình chinh phục đỉnh núi.

Quá trình lên đỉnh Cao Xiêm, du khách có thể trải nghiệm leo núi băng qua những cánh rừng già xanh mướt. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Người am hiểu địa hình có thể trở thành người dẫn đường. Trong khi đó, các hộ dân có thể tham gia cung cấp dịch vụ ăn uống, lưu trú. Những người nắm giữ tri thức cây thuốc có thể kể câu chuyện về rừng. Người am hiểu phong tục, tiếng hát, nhạc cụ, trang phục truyền thống có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm văn hóa.

Khi đó, du lịch không chỉ đưa khách đến vùng biên mà còn đưa nguồn thu về các bản làng. Đây là điểm quan trọng trong câu chuyện phát triển kinh tế của Cao Xiêm.

Bầu trời đêm là điều cuốn hút nhiều người tìm đến khu vực Cao Xiêm. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Nếu du khách chỉ đến chụp ảnh, leo núi rồi rời đi, giá trị kinh tế để lại cho cộng đồng sẽ hạn chế nhưng nếu hành trình được kéo dài bằng các dịch vụ do người dân địa phương tham gia cung cấp, mỗi bước chân của du khách có thể tạo ra thêm một phần sinh kế.

Cao Xiêm khi ấy chắc chắn không chỉ là tài nguyên cảnh quan, nó trở thành nền tảng để cộng đồng tạo ra giá trị từ chính những gì mình đang có. Đặc biệt, cách làm này còn mở ra một hướng tiếp cận bền vững hơn với tài nguyên tự nhiên và văn hóa.

Du khách không khó để tìm thấy khung cảnh yên bình với mây vờn khi đến với vùng đất Cao Xiêm. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Khi rừng mang lại sinh kế thông qua du lịch, người dân có thêm động lực bảo vệ rừng. Khi những tri thức về cây thuốc được du khách quan tâm, cộng đồng có thêm lý do để truyền lại cho thế hệ trẻ.

Khi tiếng hát, điệu đàn, trang phục và phong tục trở thành một phần của trải nghiệm, văn hóa bản địa có thêm không gian để tiếp tục tồn tại.

Nhưng để biến tiềm năng thành một sản phẩm thực sự, Cao Xiêm vẫn cần một quá trình chuẩn bị bài bản. Từ tổ chức cung trekking, hệ thống chỉ dẫn, điểm nghỉ chân, bảo đảm an toàn đến đào tạo đội ngũ làm du lịch cộng đồng đều cần được tính toán.

Ngoài vẻ đẹp thiên nhiên, đến với vùng đất Cao Xiêm còn có thể trải nghiệm nét văn hóa truyền thống của đồng bào vùng cao. (Ảnh: Hoàng Đức Bằng)

Quan trọng nhất là không để phát triển du lịch làm mất đi chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của vùng đất Cao Xiêm. Nếu kết nối được các giá trị ấy thành một chuỗi trải nghiệm đủ hấp dẫn, vùng đất này có thể đi xa hơn vai trò của một điểm trekking.

Từ “nóc nhà” của Quảng Ninh, nơi đây có thể trở thành một điểm tựa mới cho du lịch vùng biên - nơi thiên nhiên được bảo vệ, văn hóa được gìn giữ và người dân có thêm cơ hội tạo dựng sinh kế ngay trên quê hương mình. Đó cũng chính là cách để khơi dòng giá trị từ “mỏ vàng xanh” Cao Xiêm.

TIẾN THẮNG