Nỗ lực giải quyết án dân sự

Thẩm phán Tòa án nhân dân thành phố Đồng Nai (thứ 2, từ trái qua) tiếp đương sự trong vụ án dân sự.

Không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên đương sự, quá trình giải quyết còn góp phần hàn gắn mâu thuẫn, giữ gìn tình cảm gia đình, quan hệ giữa các bên tranh chấp.

Gỡ “nút thắt” cho nhiều vụ án dân sự phức tạp

Tại TAND thành phố Đồng Nai, không khí làm việc của các thẩm phán luôn khẩn trương, nghiêm túc. Trên bàn làm việc của mỗi cán bộ là những chồng hồ sơ dày chờ được nghiên cứu, giải quyết. Đằng sau mỗi tập hồ sơ là những câu chuyện tranh chấp kéo dài, những mâu thuẫn phức tạp cần được xem xét thấu đáo để đưa ra phán quyết đúng pháp luật.

Nhờ sự nỗ lực, trách nhiệm trong quá trình giải quyết, nhiều vụ án dân sự khó, tồn đọng nhiều năm đã được đưa đến hồi kết. Như vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn ông U. (83 tuổi) và bị đơn ông D. (61 tuổi, cùng ở phường Minh Hưng).

Theo trình bày của ông U., năm 1988, gia đình ông khai phá hơn 1,2 ngàn m² đất và sử dụng ổn định đến nay. Năm 2015, ông phát hiện các thửa đất này được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông D. nên hai bên phát sinh tranh chấp. Sau đó, ông U. khởi kiện yêu cầu công nhận quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất trên cho vợ chồng ông.

Trong khi đó, ông D. cho rằng: Phần đất tranh chấp có nguồn gốc do cha mẹ ông khai phá từ năm 1976. Sau đó, ông U. đến sinh sống và được cho mượn một phần diện tích đất nên không đồng ý với yêu cầu khởi kiện.

Đến năm 2025, TAND khu vực 10 - Đồng Nai đưa vụ án ra xét xử và công nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích hơn 1,2 ngàn m² cho gia đình ông U., nên ông D. có đơn kháng cáo, yêu cầu hủy toàn bộ bản án sơ thẩm. Tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử xác định việc giải quyết của cấp sơ thẩm là có căn cứ nên không chấp nhận kháng cáo của ông D.

Cũng có những vụ án được giải quyết không chỉ để dứt điểm các tranh chấp mà còn giúp hàn gắn tình ruột thịt giữa các đương sự. Như vụ tranh chấp kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn ông C. (94 tuổi, ở Thành phố Hồ Chí Minh) và bị đơn ông T. (64 tuổi, ở xã Cẩm Mỹ).

Theo ông C., năm 2004, ông nhận chuyển nhượng diện tích đất hơn 20 ngàn m² với giá 280 triệu đồng. Do là anh em, ông C. cho ông T. mượn đất để canh tác nhưng không lập giấy tờ. Sau đó, ông T. tự kê khai, đăng ký và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, rồi chuyển nhượng cho người khác mà không thông báo cho ông C. nên ông C. khởi kiện yêu cầu thanh toán giá trị đất bị chuyển nhượng.

Trong khi đó, ông T. không đồng ý với yêu cầu khởi kiện vì cho rằng đất tranh chấp ông sử dụng lâu nay, khai phá thêm và thực hiện các thủ tục liên quan đến quyền sử dụng đất.

Năm 2025, TAND khu vực 5 - Đồng Nai xét xử sơ thẩm, tuyên buộc ông T. thanh toán cho ông C. số tiền hơn 2 tỷ đồng. Sau đó, vụ án được đưa lên xét xử phúc thẩm. Trong quá trình giải quyết, bằng sự kiên trì hòa giải của thẩm phán, các bên đã thỏa thuận ngừng tranh chấp và ông T. đồng ý thanh toán cho ông C. số tiền 1,5 tỷ đồng. Hội đồng xét xử phúc thẩm đã sửa bản án sơ thẩm theo sự thỏa thuận của nguyên đơn và bị đơn, giúp vụ án khép lại, đồng thời giữ gìn mối quan hệ ruột thịt giữa các bên.

6 tháng đầu năm 2026, TAND 2 cấp Đồng Nai giải quyết hơn 14 ngàn vụ, việc/hơn 26 ngàn vụ, việc. Trong đó, án dân sự đã giải quyết gần 5 ngàn vụ/ hơn 12 ngàn vụ, việc thụ lý.

Nâng cao chất lượng giải quyết án dân sự

Thẩm phán Phạm Thành Dương, Chánh tòa Dân sự TAND thành phố Đồng Nai cho hay: Những năm gần đây, số lượng vụ, việc dân sự trên địa bàn Đồng Nai tăng nhanh, đặc biệt là các tranh chấp liên quan đến nhà, đất như: đòi lại nhà, đất cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ; tranh chấp tài sản, quyền sử dụng đất khi ly hôn; tranh chấp thừa kế; tranh chấp ranh giới, lấn chiếm đất đai… ngày càng phức tạp. Nguyên nhân xuất phát từ quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng, thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội làm thay đổi giá trị đất đai, từ đó phát sinh nhiều tranh chấp. Bên cạnh đó, công tác quản lý đất đai tại một số địa phương còn hạn chế, việc hòa giải, xử lý tranh chấp ngay từ cơ sở chưa kịp thời.

Lượng án tăng cao và phức tạp khiến quá trình giải quyết án dân sự gặp nhiều khó khăn do việc thu thập chứng cứ, thẩm định, định giá tài sản, đo đạc xác định ranh giới đất còn kéo dài. Một số đương sự chưa tích cực phối hợp, đến khi xét xử mới bổ sung chứng cứ, yêu cầu giám định, định giá hoặc triệu tập thêm người liên quan, khiến vụ án phải tạm đình chỉ, hoãn phiên tòa hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Thẩm phán Phạm Thành Dương cho biết thêm: Một số vụ tranh chấp đất còn bắt nguồn từ những bất cập trong quản lý nhà nước về đất đai trước đây như: cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chưa chính xác, hồ sơ địa chính chưa phù hợp với thực tế, ranh giới đất không rõ ràng. Những vấn đề này gây khó khăn cho tòa án trong việc xác định chứng cứ, làm rõ nguồn gốc đất và đưa ra phán quyết đúng pháp luật.

Trước thực trạng đó, TAND thành phố Đồng Nai triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giải quyết án dân sự. Cụ thể như: các đơn vị được yêu cầu rà soát toàn bộ số án còn tồn, nhất là những vụ án kéo dài nhiều năm, xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch giải quyết cụ thể. Lãnh đạo TAND thành phố phân công cán bộ phụ trách, phối hợp với các đơn vị chuyên môn kiểm tra, làm việc trực tiếp với từng đơn vị, từng thẩm phán để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Đối với các vụ án phức tạp, các thẩm phán sẽ tăng cường trao đổi nghiệp vụ, thống nhất hướng giải quyết; trường hợp cần thiết sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để xin ý kiến chỉ đạo giải quyết.

Theo Luật sư Hà Mạnh Tường, Phó Trưởng đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai, công tác xét xử án dân sự của TAND thành phố Đồng Nai thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện sự nỗ lực, trách nhiệm của đội ngũ thẩm phán trong việc giải quyết các vụ án đúng quy định pháp luật. Các thẩm phán đã chú trọng hơn đến việc thu thập, đánh giá chứng cứ, tăng cường hòa giải, đối thoại nhằm tháo gỡ mâu thuẫn, hạn chế tranh chấp kéo dài.

Tố Tâm