Những “địa chỉ đỏ” kể chuyện mùa Thu Cách mạng năm 1945

Cựu chiến binh Nguyễn Nhiều cùng các thế hệ người dân trong xã ôn lại lịch sử tại di tích đền Sầy, xã Thanh Sơn.

Ký ức không phai về mùa Thu lịch sử

Một ngày tháng Tám, nắng xuyên qua những tán cây cổ thụ trong khuôn viên đền Sầy, xã Thanh Sơn, tỉnh Ninh Bình. Dưới khoảng sân yên bình, giữa tiếng chim véo von của làng quê hôm nay, ít ai có thể hình dung nơi đây từng chứng kiến những năm tháng sục sôi của phong trào cách mạng.

Đền Sầy là một “địa chỉ đỏ” thuộc Chiến khu cách mạng Quỳnh Lưu. Ngay từ những ngày đầu của phong trào cách mạng, tại đây đã thành lập Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do đồng chí Lương Văn Thăng sáng lập, trong đó có đồng chí Đinh Tất Miễn - người con của thôn Sầy, xã Thanh Sơn. Năm 1929, chi bộ đổi tên thành Chi bộ Đông Dương Cộng sản Việt Nam - tiền thân của Đảng bộ tỉnh Ninh Bình. Từ đây, các tổ chức Đảng nhanh chóng phát triển ra nhiều địa phương trong tỉnh.

Đền Sầy là một “địa chỉ đỏ” thuộc Chiến khu cách mạng Quỳnh Lưu.

Trong thời kỳ kháng Nhật, chống Pháp, nhiều đồng chí lãnh đạo Trung ương và địa phương như: Văn Tiến Dũng, Trần Tử Bình, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Khánh Toàn, Đỗ Mười... đã về đây hoạt động, chỉ đạo phong trào cách mạng.

Đặc biệt, mùa Thu năm 1945, sân đền Sầy đã chứng kiến khí thế sục sôi của phong trào tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Chiều 18/8/1945, gần 100 tự vệ chiến đấu và hội viên các đoàn thể cứu quốc của xã mang theo vũ khí thô sơ tập trung tại sân đền để nghe phát lệnh khởi nghĩa.

Sáng 19/8/1945, nhân dân trong xã hòa cùng nhân dân huyện Gia Viễn, Nho Quan tiến vào chiếm huyện lỵ Gia Viễn. Lực lượng tự vệ chiếm công sở; sổ sách, giấy tờ và triện đồng bị tịch thu, tiêu hủy tại chỗ. Cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc trụ sở.

“Không thể tả hết niềm vui trong thời khắc lịch sử ấy. Mọi người cùng reo hò và hô vang: Đả đảo phát xít! Đả đảo thực dân! Việt Nam độc lập muôn năm! Mặt trận Việt Minh muôn năm!” - cựu chiến binh Nguyễn Nhiều, xã Thanh Sơn nhớ lại.

Gần 90 năm tuổi đời, 67 năm tuổi Đảng, trên ngực người lính già là những tấm huân, huy chương ghi dấu một thời trận mạc. Tuổi đã cao nhưng đôi mắt cụ ông Nguyễn Nhiều vẫn sáng, giọng nói khỏe và đầy tự hào mỗi khi nhắc về mùa Thu năm ấy - mùa Thu năm 1945.

Cựu chiến binh Nguyễn Nhiều và ký ức vẹn nguyên về mùa Thu lịch sử năm 1945.

Ông kể: “Lúc đó tôi mới sáu, bảy tuổi, chưa hiểu “cách mạng” là gì, giành chính quyền là sao. Chỉ biết đó là việc rất thiêng liêng, ai ai cũng mong chờ, sục sôi khí thế. Suốt nhiều ngày trước đó, thầy u tôi cùng các cụ bí mật chuẩn bị gậy gộc, đòn càn, cuốc xẻng, rèn vũ khí, dao găm và may cờ Tổ quốc.

Đến sáng 19/8, chúng tôi ùa theo các anh chị lớn và toàn thể nhân dân xuống đường mít tinh, biểu tình. Đoàn người mỗi lúc một đông, qua mỗi thôn, xóm lại thêm người tham gia, khí thế ngút trời ...”.

Hơn tám thập kỷ trôi qua, cậu bé từng chứng kiến những ngày mùa Thu lịch sử sau này trở thành người lính, người đảng viên và hôm nay lại là người kể chuyện cho con cháu về những năm tháng không thể nào quên của quê hương.

Đoàn viên thanh niên quét mã QR để tìm hiểu di tích đền Sầy.

Đồng chí Trần Thị Hiền, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Thanh Sơn chia sẻ: “Thế hệ trẻ chúng tôi rất tự hào khi được sinh ra trên vùng quê cách mạng. Đặc biệt, khi được nghe các cụ, các ông kể về truyền thống của quê hương, chúng tôi càng trân trọng giá trị của hòa bình, biết ơn những người đi trước và tự nhắc mình phải không ngừng học tập, lao động, cống hiến để xứng đáng với sự hi sinh của cha anh”.

Tiếp nối ngọn lửa truyền thống

Rời Thanh Sơn, chúng tôi đến thăm vùng quê cách mạng Xuân Hưng - nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của ba huyện Xuân Trường, Giao Thủy, Hải Hậu (tỉnh Nam Định cũ).

Tại di tích đền - chùa Tự Lạc, từ cuối những năm 1920, nơi đây đã là địa điểm gặp gỡ của những người yêu nước, gây dựng tổ chức cách mạng. Tháng 9/1927, thầy giáo Nguyễn Trường Thúy về đây dạy học và cùng những người yêu nước vận động thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào cách mạng tại địa phương tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Tự Lạc trở thành một trung tâm hoạt động của Đảng ở khu vực các huyện Xuân Trường, Giao Thủy và Hải Hậu. Các đồng chí Đặng Xuân Thiều, Đặng Quốc Bảo, Đinh Thị Vân, Phan Đình Khải (tức Lê Đức Thọ)... thường xuyên về đền - chùa Tự Lạc để chỉ đạo phong trào cách mạng tại địa phương.

Cựu chiến binh xã Xuân Hưng cùng đoàn viên thanh niên ôn lại lịch sử của quê hương.

Dấu mốc đặc biệt được người dân nơi đây nhắc nhớ là những ngày tháng Tám năm 1945.

Tối 20/8, tại đền - chùa Tự Lạc, cán bộ cách mạng trong vùng họp bàn kế hoạch lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền tại Xuân Trường và Giao Thủy. Các thành viên Việt Minh chia nhau may cờ đỏ sao vàng, chuẩn bị vũ khí, huy động quần chúng.

Trong màn đêm của một làng quê hơn tám thập kỷ trước, từng lá cờ được may, từng phần việc được phân công cụ thể. Phía trước họ là một ngày chưa từng có trong lịch sử quê hương.

Ngày 21/8/1945, trước giờ xuất phát, 51 đồng chí tập trung tại sân chùa làm lễ thượng cờ. Từ nơi đây, lực lượng khởi nghĩa chia thành hai mũi tiến về Xuân Trường và Lạc Quần giành chính quyền, sau đó hợp quân tiến xuống huyện lỵ Giao Thủy, tạo nên khí thế cách mạng sục sôi.

Trong những năm kháng chiến sau đó, đền - chùa Tự Lạc tiếp tục là nơi che chở cán bộ cách mạng. Nhà sư Thích Thanh Điến, trụ trì chùa, tích cực tham gia kháng chiến, nuôi giấu cán bộ và hi sinh năm 1953.

Chiến tranh đã lùi xa, những người từng đi qua năm tháng gian lao ấy cũng ngày một ít đi. Nhưng ký ức hào hùng của miền quê Xuân Hưng vẫn còn được nhắc nhớ, tiếp nối đến ngày nay, đặc biệt thế hệ trẻ Xuân Hưng đang tiếp nối truyền thống bằng những việc làm cụ thể.

Đồng chí Vũ Xuân Nam, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Xuân Hưng cho biết: “Với tuổi trẻ xã Xuân Hưng, các di tích cách mạng trên địa bàn được chúng tôi xác định là những “lớp học” đặc biệt - nơi mỗi đoàn viên, thanh thiếu nhi có thể hiểu hơn về lịch sử ngay trên chính quê hương mình”.

Sân đền - chùa Tự Lạc, nơi đã chứng kiến phong trào đấu tranh giành chính quyền sục sôi của những người con yêu nước.

Theo đồng chí Vũ Xuân Nam, vào các dịp lễ lớn của đất nước, đặc biệt là Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, đoàn viên, thanh niên xã tổ chức dọn vệ sinh, chỉnh trang cảnh quan, khuôn viên các di tích, nghĩa trang và những địa điểm ghi dấu lịch sử cách mạng; tham gia chăm sóc các phần mộ liệt sĩ, tổ chức lễ thắp nến tri ân, tưởng nhớ những người đã hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Không chỉ chăm sóc những “địa chỉ đỏ” bằng những phần việc cụ thể, Đoàn Thanh niên xã còn phối hợp với Hội Cựu chiến binh và các nhà trường tổ chức các buổi nói chuyện truyền thống, gặp gỡ nhân chứng lịch sử, giúp học sinh được nghe những câu chuyện về chiến tranh, về cách mạng và sự hi sinh của các thế hệ đi trước từ chính những người đã trải qua năm tháng ấy.

“Chúng tôi mong muốn mỗi hoạt động tại các di tích, các địa chỉ đỏ đều giúp đoàn viên, thanh thiếu nhi hiểu thêm rằng cuộc sống hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng rất nhiều máu xương, sự hi sinh của các thế hệ cha anh. Để từ đó nuôi dưỡng trong các em niềm tự hào, lòng yêu nước, cố gắng học tập, rèn luyện để xây dựng quê hương Xuân Hưng ngày càng phát triển” - đồng chí Vũ Xuân Nam chia sẻ.

81 năm đã trôi qua kể từ mùa Thu Cách mạng năm 1945. Những con đường từng in dấu chân đoàn người đi giành chính quyền nay đã đổi thay; những làng quê từng là cơ sở cách mạng hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới. Nhưng dưới những mái đình, mái chùa, bên những tấm bia di tích, ký ức về một thời kiên cường đấu tranh giành độc lập tự do vẫn được người dân địa phương gìn giữ và tiếp bước.

Đó cũng là cách những “địa chỉ đỏ” luôn sống trong tâm thức nhân dân, nhắc nhớ mỗi thế hệ người dân Ninh Bình hôm nay về trách nhiệm, khát vọng dựng xây quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp.

Bài, ảnh: Minh Hải