Những cỗ máy tự động kỳ diệu của thiên tài Hồi giáo Trung cổ ít người biết

Vào thế kỷ XII, khi phần lớn thế giới vẫn dựa vào lao động thủ công, một nhà phát minh người Hồi giáo đã thiết kế những thiết bị cơ khí có khả năng tự vận hành, điều khiển thời gian và thực hiện các nhiệm vụ phức tạp. Ông là Al-Jazari, một trong những thiên tài kỹ thuật quan trọng nhất của thời Trung cổ.

Tên đầy đủ của ông là Badi’ al-Zaman Abu al-‘Izz ibn Isma’il ibn al-Razzaz al-Jazari. Ông sinh khoảng năm 1136 và hoạt động chủ yếu tại vùng Diyarbakir, thuộc miền đông Anatolia ngày nay. Trong nhiều thập kỷ, ông phục vụ triều đình Artuqid với vai trò kỹ sư trưởng, nơi ông nghiên cứu và chế tạo nhiều loại máy móc phục vụ đời sống hoàng gia.

Ảnh: Wikimedia Commons

Năm 1206, Al-Jazari hoàn thành tác phẩm nổi tiếng “Cuốn sách về kiến thức của những thiết bị cơ khí tài tình” (The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices). Cuốn sách mô tả hơn 50 thiết bị khác nhau, từ đồng hồ nước, máy bơm, hệ thống tưới tiêu cho đến những cơ cấu tự động giống như robot sơ khai.

Ảnh: atlasobscura

Một trong những phát minh nổi tiếng nhất của ông là các đồng hồ nước tự động. Những chiếc đồng hồ này không chỉ đo thời gian mà còn có các nhân vật cơ khí chuyển động, phát âm thanh hoặc thay đổi vị trí theo chu kỳ. Chúng sử dụng phao nổi, bánh răng, van điều khiển và cơ chế truyền động – những nguyên lý sau này trở thành nền tảng của ngành cơ khí chính xác.

Al-Jazari cũng chế tạo một loại máy bơm nước hai xi-lanh có cơ chế vận hành bằng bánh xe nước và hệ thống van tự động. Thiết kế này thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về thủy lực và cơ học, đồng thời có ảnh hưởng đến sự phát triển của các thiết bị bơm trong những thế kỷ sau.

Ảnh: pouted

Điểm đặc biệt trong các sáng tạo của Al-Jazari là ông không chỉ quan tâm đến chức năng mà còn chú trọng đến tính thẩm mỹ. Nhiều cỗ máy được trang trí công phu với hình dạng động vật, con người hoặc các công trình thu nhỏ, biến chúng thành sự kết hợp giữa khoa học, nghệ thuật và kỹ thuật.

Ngày nay, Al-Jazari thường được xem là một trong những người đặt nền móng cho ngành robot học và cơ điện tử. Dù các cỗ máy của ông không sử dụng điện hay máy tính, chúng đã thể hiện một tư duy rất hiện đại: tạo ra những hệ thống có thể tự hoạt động dựa trên các quy luật cơ học.

Những bản vẽ và mô tả của Al-Jazari cho thấy lịch sử công nghệ không chỉ được viết nên bởi những nhà phát minh thời hiện đại. Hơn 800 năm trước, giữa thế giới Trung cổ, đã có một kỹ sư nhìn thấy tương lai trong những bánh răng, dòng nước và những cỗ máy biết “sống”.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi

Thanh Bình (tổng hợp)