Những ai không nên dùng trà thảo dược?

Bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, trà thảo dược là thức uống được chế biến từ các bộ phận của cây như lá, hoa, thân, rễ, quả hoặc hạt. Một số loại được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, một số khác có nguồn gốc từ các vị thuốc trong y học cổ truyền.

Tùy loại dược liệu, trà thảo dược có thể được sử dụng với mục đích hỗ trợ thư giãn, giúp dễ ngủ, thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa hoặc bổ sung một số hoạt chất có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, việc sử dụng dược liệu không đúng đối tượng, sai liều hoặc phối hợp với thuốc có thể gây những tác dụng không mong muốn.

1. Vì sao trà thảo dược có thể gây tác dụng không mong muốn?

Dược liệu chứa các hoạt chất có khả năng tác động lên cơ thể. Vì vậy, bên cạnh tác dụng mong muốn, chúng cũng có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại dược liệu, liều lượng, cách chế biến, thời gian sử dụng và cơ địa từng người.

Mỗi vị thuốc có tính vị, quy kinh và công năng khác nhau. Việc lựa chọn dược liệu cần dựa trên thể trạng và tình trạng bệnh. Theo Y học cổ truyền, một loại trà có tính hàn có thể không phù hợp với người tỳ vị hư hàn, dễ đầy bụng, tiêu chảy; trong khi một loại trà có tính ấm có thể không thích hợp với người đang có biểu hiện nhiệt hoặc dễ nóng trong. Vì vậy, không nên áp dụng một công thức trà cho tất cả mọi người.

Một số người có tâm lý cho rằng trà thảo dược càng uống nhiều càng tốt. Đây là quan niệm không đúng. Việc sử dụng quá liều hoặc kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Đặc biệt, các loại trà phối hợp nhiều vị thuốc cần được sử dụng thận trọng và nên có hướng dẫn của bác sĩ y học cổ truyền.

Dược liệu kém chất lượng, bị nhầm lẫn, nhiễm nấm mốc, chứa kim loại nặng vượt giới hạn cho phép hoặc có tồn dư hóa chất có thể gây hại cho sức khỏe. Do đó, người dùng nên lựa chọn dược liệu có nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản đúng cách và tránh các sản phẩm quảng cáo quá mức về công dụng.

Trà thảo dược có thể gây những tác dụng không mong muốn ở một số người. Ảnh: AI

2. Những ai không nên tự ý dùng trà thảo dược?

1.1. Phụ nữ mang thai và cho con bú: Đây là nhóm cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thảo dược. Một số dược liệu có thể ảnh hưởng đến huyết áp, đường huyết, quá trình đông máu hoặc tương tác với thuốc; một số loại chưa có đủ dữ liệu về độ an toàn trong thai kỳ và thời kỳ cho con bú. Vì vậy, phụ nữ mang thai và cho con bú không nên tự ý sử dụng các loại trà thảo dược phối hợp nhiều vị hoặc các sản phẩm có tác dụng dược lý rõ rệt, đặc biệt là những sản phẩm chưa được đánh giá đầy đủ về độ an toàn.

Nếu muốn sử dụng một loại trà thảo dược thường xuyên, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền.

1.2. Trẻ em, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Khả năng chuyển hóa và đào thải các hoạt chất của trẻ em khác với người trưởng thành. Độ an toàn và liều dùng phù hợp của nhiều loại dược liệu ở trẻ em chưa được xác định đầy đủ. Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý cho trẻ uống trà thảo dược để chữa ho, tiêu chảy, táo bón, biếng ăn hoặc các triệu chứng khác.

1.3. Người đang mắc bệnh gan, thận hoặc bệnh mạn tính: Gan và thận đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và đào thải nhiều hoạt chất. Ở người có bệnh gan hoặc suy giảm chức năng thận, việc sử dụng một số dược liệu không phù hợp có thể làm thay đổi quá trình chuyển hóa, đào thải hoạt chất và làm tăng nguy cơ tác dụng bất lợi.

Người mắc bệnh mạn tính như bệnh gan, thận, tim mạch, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường cũng cần thận trọng khi sử dụng trà thảo dược có tác dụng sinh lý rõ rệt.

1.4. Người đang sử dụng thuốc điều trị: Đây là nhóm cần đặc biệt lưu ý đến nguy cơ tương tác giữa thảo dược và thuốc. Một số dược liệu có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa thuốc tại gan hoặc tác động đến quá trình đông máu.

Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch, thuốc an thần hoặc các thuốc có khoảng điều trị hẹp nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thường xuyên trà thảo dược.

1.5. Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc có rối loạn đông máu: Một số dược liệu có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu hoặc tương tác với thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu. Vì vậy, người chuẩn bị phẫu thuật hoặc đang điều trị rối loạn đông máu không nên tự ý sử dụng trà thảo dược, đặc biệt là các loại có thành phần có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu hoặc tương tác với thuốc đang dùng.

1.6. Người từng dị ứng với dược liệu hoặc thành phần của trà: Dược liệu cũng có thể gây phản ứng dị ứng như các loại thực phẩm hoặc thuốc khác. Một số người có thể dị ứng với hoa cúc hoặc các loại thực vật cùng họ; người khác có thể phản ứng với một thành phần cụ thể trong hỗn hợp trà. Sau khi uống trà, nếu xuất hiện nổi mẩn, ngứa, sưng môi, sưng mặt, khò khè hoặc khó thở, cần ngừng sử dụng. Nếu có biểu hiện khó thở hoặc phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần được cấp cứu kịp thời.

3. Nguyên tắc sử dụng trà thảo dược an toàn

- Chọn thảo dược có nguồn gốc rõ ràng: Nên lựa chọn dược liệu, trà thảo dược có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, được bảo quản đúng cách, không bị ẩm mốc, biến đổi màu sắc hoặc có mùi bất thường. Không nên tự ý sử dụng các loại cây thuốc hái ngoài tự nhiên khi chưa xác định chính xác tên và đặc điểm của dược liệu, bởi một số cây có hình dáng tương tự nhưng có thể chứa độc chất.

- Dùng đúng loại, đúng đối tượng và đúng lượng: Không phải loại trà thảo dược nào cũng phù hợp với mọi người. Việc lựa chọn cần căn cứ vào thể trạng, tuổi, bệnh lý đang mắc và mục đích sử dụng. Không nên tự ý tăng liều hoặc uống quá nhiều với suy nghĩ "thảo dược lành tính". Sử dụng kéo dài hoặc với liều cao một số dược liệu có thể gây tác dụng bất lợi.

- Không dùng trà thảo dược để thay thế thuốc điều trị: Người đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh gan, thận... cần tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Trà thảo dược chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ khi phù hợp, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay thuốc bằng trà thảo dược.

- Thận trọng khi đang sử dụng thuốc: Một số dược liệu có thể tương tác với thuốc, làm thay đổi tác dụng hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc an thần hoặc các thuốc điều trị bệnh mạn tính khác nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thường xuyên trà thảo dược.

- Không phối hợp quá nhiều loại thảo dược cùng lúc: Việc tự ý phối hợp nhiều loại trà hoặc dược liệu có thể làm tăng nguy cơ tương tác và gây khó xác định nguyên nhân nếu xuất hiện triệu chứng bất thường. Tốt nhất nên sử dụng từng loại với mục đích rõ ràng và theo hướng dẫn phù hợp.

Mai Phương