Nhiều nước xả kho dự trữ dầu ở mức kỷ lục: Nỗ lực bình ổn thị trường

Động thái hiếm thấy này được nhận định có thể giúp hạ nhiệt giá năng lượng trong ngắn hạn, nhưng phản ánh rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang tái định hướng nhằm thích ứng với những biến động mới. Ảnh: Fox Baltimore

Dựa trên điều phối của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ít nhất 32 quốc gia thành viên đã thống nhất xả tổng cộng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ vào ngày 15-3 tới, là mức lớn nhất trong lịch sử của tổ chức. Động thái này nhằm đối phó với tình trạng thị trường năng lượng bị gián đoạn bởi xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là nguy cơ tắc nghẽn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo ước tính của IEA, 400 triệu thùng dầu tương đương lượng dầu toàn cầu tiêu thụ trong 4 ngày. Trong đó, Mỹ dự kiến đóng góp phần lớn với kế hoạch xả 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu chiến lược (SPR), nguồn dự trữ lớn nhất thế giới. Nhật Bản cho biết sẽ giải phóng khoảng 80 triệu thùng dầu từ kho dự trữ, bắt đầu bằng lượng dầu do khu vực tư nhân nắm giữ trước khi chuyển sang kho dự trữ quốc gia. Hàn Quốc cũng thông báo sẽ xả khoảng 22,46 triệu thùng dầu, trong khi Australia quyết định tung ra khoảng 5 triệu thùng nhiên liệu từ kho dự trữ.

Tuy nhiên, việc xả kho này cũng mất nhiều thời gian. Theo đó, Mỹ dự kiến mất khoảng 120 ngày cho kế hoạch này, còn Nhật Bản sẽ mất vài tháng. Nguồn dầu dự trữ cũng không tác động tới thị trường ngay lập tức. Sau khi quyết định xả kho được ban hành, dầu phải trải qua các bước bơm từ kho dự trữ, vận chuyển qua hệ thống đường ống hoặc cảng, sau đó phân phối ra thị trường. Theo các chuyên gia năng lượng, chỉ riêng việc đưa dầu từ kho dự trữ của các nước ra hệ thống phân phối nội địa có thể mất khoảng 10-15 ngày, còn vận chuyển ra thị trường quốc tế có thể kéo dài vài tuần. Sự kéo dài này tránh gây sốc cho nguồn cung và cho phép các chính phủ theo dõi phản ứng thị trường và điều chỉnh nếu cần. Giới chuyên môn nhận định, từ khi bắt đầu đến khi hoàn tất toàn bộ chương trình xả kho theo kế hoạch, các nước sẽ mất từ 4 đến 6 tháng.

Nỗ lực ứng phó phối hợp diễn ra trong bối cảnh giá dầu toàn cầu đang quay đầu tăng nhẹ. Trong 24 giờ qua, thị trường dầu mỏ thế giới tiếp tục biến động do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và các động thái chính sách liên quan đến nguồn cung dầu. Theo các kênh tin ngày 13-3, giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu toàn cầu đang dao động quanh mức 99,7-101 USD/thùng, trong khi dầu thô WTI của Mỹ ở khoảng 94,8-96 USD/thùng.

Các chuyên gia nhận định, việc xả kho dự trữ có thể giúp hạ nhiệt tâm lý thị trường và hạn chế đà tăng của giá dầu trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài vẫn cần Trung Đông ổn định để có thể giải quyết triệt để vấn đề, bởi lượng dầu dự trữ vẫn chỉ mang tính tạm thời và không thể thay thế hoàn toàn nguồn cung ổn định từ các khu vực sản xuất chính.

Việc phải sử dụng tới kho dự trữ quy mô lớn cũng cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với những biến động có tính hệ thống cần xem xét giải quyết. Thực tế, quyết định xả kho dự trữ không chỉ đến từ thị trường năng lượng mà còn liên quan trực tiếp tới triển vọng kinh tế. Giá dầu tăng mạnh thường kéo theo chi phí vận tải và sản xuất tăng, từ đó thúc đẩy lạm phát. Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn đang vật lộn với lạm phát cao và tăng trưởng chậm, cú sốc năng lượng mới có thể làm gia tăng áp lực đối với chính sách tiền tệ và tài khóa.

Việc xả kho dự trữ cũng tiềm ẩn những rủi ro dài hạn. Sử dụng lượng lớn dầu từ kho dự trữ có thể khiến các quốc gia giảm khả năng ứng phó với những cú sốc năng lượng trong tương lai, đặc biệt nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng. Thực tế, kho dự trữ dầu của Mỹ hiện đã ở mức thấp nhất trong 3 thập kỷ (chỉ còn khoảng 58% tổng năng lực dự trữ), làm dấy lên lo ngại về khả năng bổ sung lại nguồn dự trữ trong thời gian tới.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, đợt xả kho lần này phản ánh một xu hướng lớn hơn: An ninh năng lượng đang chuyển thành ưu tiên chiến lược của các quốc gia, khi các yếu tố địa chính trị, thương mại và chuyển dịch năng lượng ngày càng đan xen phức tạp. Với hướng ưu tiên này, về dài hạn, các chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung, mở rộng dự trữ chiến lược và thúc đẩy các nguồn năng lượng thay thế, không ngừng giảm phụ thuộc vào số ít nguồn cung hay tuyến vận chuyển dầu nhất định.

Như vậy, đợt xả kho dự trữ quy mô lớn hiện nay rõ ràng không chỉ là phản ứng trước một cuộc khủng hoảng trước mắt, mà còn là dấu hiệu cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mới, với nhiều biến số khó lường trong những năm tới.

Hoàng Linh (Theo Axios, Japan Times, IEA)