Nhật Bản siết quản lý khí thải từ điều hòa gia dụng

Với khả năng gây hiệu ứng nhà kính mạnh gấp hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lần so với CO₂, fluorocarbon từ lâu đã được coi là “tác nhân thầm lặng” trong cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu.

Theo Bộ Môi trường Nhật Bản, chính phủ đang đẩy nhanh sửa đổi luật quản lý fluorocarbon theo hướng mở rộng phạm vi kiểm soát xuống tận cấp hộ gia đình.

Trọng tâm của đề xuất là yêu cầu các đơn vị thu gom phải thu hồi toàn bộ lượng môi chất lạnh còn lại trong các thiết bị cũ, thay vì để thất thoát ra môi trường như trước đây. Những vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tài chính nặng, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khu vực bán máy lạnh tại cửa hàng Bic Camera ở Yurakucho, quận Chiyoda, Tokyo. Ảnh: Japannews

Động thái này phản ánh một thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận chính sách. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất hay công nghiệp, Nhật Bản đang nhắm tới “điểm cuối” của vòng đời sản phẩm, nơi lượng phát thải nhỏ lẻ nhưng tích tụ lớn và khó kiểm soát nhất. Trong bối cảnh điều hòa không khí ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các nền kinh tế phát triển, phần phát thải từ khâu thải bỏ thiết bị đang trở thành một “lỗ hổng” chính sách đáng kể.

Fluorocarbon, đặc biệt là hydrofluorocarbon (HFC), được sử dụng rộng rãi nhờ hiệu suất làm lạnh cao và tính ổn định. Tuy nhiên, chính những đặc tính này khiến chúng tồn tại lâu trong khí quyển và giữ nhiệt cực mạnh.

Đây cũng là lý do cộng đồng quốc tế đã thông qua Kigali Amendment, với mục tiêu cắt giảm hơn 80% lượng tiêu thụ HFC trong vài thập kỷ tới. Với hơn 170 quốc gia tham gia, thỏa thuận này được xem là một trong những nỗ lực phối hợp hiếm hoi đạt quy mô gần như toàn cầu trong lĩnh vực khí hậu.

Tuy nhiên, cách triển khai chính sách lại cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các nền kinh tế lớn. Liên minh châu Âu, thông qua khung pháp lý F-gas Regulation, đang tiến tới loại bỏ dần các thiết bị sử dụng môi chất lạnh có chỉ số làm nóng toàn cầu cao. Mỹ, trong khi đó, tập trung vào kiểm soát nguồn cung, đặt mục tiêu cắt giảm 85% HFC vào năm 2036 thông qua các cơ chế thị trường và hạn ngạch.

Trong bức tranh đó, Nhật Bản nổi lên với một chiến lược mang tính “vi mô” nhưng trực diện hơn. Thay vì chỉ điều chỉnh đầu vào hay công nghệ, nước này đi sâu vào khâu thu hồi và xử lý – nơi phát thải thường bị bỏ qua nhưng lại có tác động cộng gộp đáng kể. Nếu được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên việc thải bỏ điều hòa trong hộ gia đình chịu sự giám sát chặt chẽ ở cấp độ pháp lý.

Cách tiếp cận này không phải không có cái giá. Chi phí thu gom và xử lý dự kiến sẽ tăng, kéo theo giá dịch vụ thanh lý thiết bị đối với người tiêu dùng. Đồng thời, việc đảm bảo tuân thủ trên diện rộng đòi hỏi một hệ thống giám sát hiệu quả và mức độ nhận thức cao từ phía người dân – những yếu tố không dễ đạt được trong ngắn hạn.

Tuy vậy, Tokyo dường như chấp nhận đánh đổi. Khi các mục tiêu phát thải ròng bằng 0 ngày càng tiến gần, những nguồn phát thải nhỏ nhưng phổ biến đang trở thành mặt trận mới trong chính sách khí hậu. Và trong cuộc chiến đó, ngay cả những thiết bị quen thuộc như điều hòa không khí cũng không còn nằm ngoài tầm ngắm.

Anh Kiệt