Bài toán cân bằng cung - cầu của ngành thép Trung Quốc

Công nhân làm việc tại nhà máy sản xuất thép ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Theo China Daily, Trung Quốc sẽ tăng cường nỗ lực giải quyết tình trạng cạnh tranh theo kiểu “tự triệt tiêu” (involution-style) trong ngành thép nước này thông qua việc thực hiện kiểm soát chặt chẽ sản lượng thép thô, tìm tòi các cơ chế mới để quản lý năng lực sản xuất, cũng như thúc đẩy sự phối hợp hành động giữa chính phủ, các hiệp hội ngành nghề và các doanh nghiệp. Đó là nhận định của ông Hạ Nông (Xia Nong), Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Trung Quốc.

Theo ông Hạ Nông, điều thiết yếu là phải nghiêm cấm việc bổ sung năng lực sản xuất mới, mở rộng các kênh để loại bỏ năng lực dư thừa, đồng thời loại bỏ dần các thiết bị lạc hậu với công nghệ cũ kỹ, gây ô nhiễm nặng và có hiệu suất thấp. Ông cho rằng cần thiết lập và hoàn thiện một cơ chế dài hạn vững chắc, dựa trên cơ sở khoa học để định hướng cho các doanh nghiệp tăng cường tính tự giác và kỷ luật trong hoạt động.

Năm 2026 đánh dấu năm khởi đầu của Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026 - 2030) của Trung Quốc, đồng thời là một năm then chốt để ngành thép nước này đẩy mạnh chiến dịch “cắt giảm năng lực sản xuất, tối ưu hóa cơ cấu, nâng cấp chất lượng và chuyển đổi mô hình phát triển”. Ông nhấn mạnh rằng các nỗ lực cần tập trung vào ba sáng kiến trọng tâm: nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải carbon, cũng như đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi thông minh.

Cùng với đó, cần thúc đẩy việc áp dụng cơ chế quản lý năng lực sản xuất mới, củng cố và tái cơ cấu ngành, phát triển nguồn tài nguyên quặng sắt, cùng các chương trình mở rộng phạm vi ứng dụng của thép.

Tình trạng mất cân đối cung - cầu trong ngành thép Trung Quốc hiện vẫn tồn tại. Theo số liệu từ Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc, năm 2025, sản lượng thép thô của Trung Quốc đã giảm 4,4% so với năm trước đó, đạt mức 961 triệu tấn, trong khi đó, mức tiêu thụ thực tế giảm 7,1%, xuống còn 829 triệu tấn.

Ngược lại, sản lượng các sản phẩm thép thành phẩm lại tăng 3,1%, đạt mức 1,45 tỷ tấn. Ông Văn Cương (Wen Gang), một quan chức thuộc Vụ Công nghiệp nguyên liệu thô (Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc), cho rằng sự mất cân đối giữa nguồn cung dồi dào và nhu cầu yếu kém đang tiếp tục nới rộng, do đó sự phối hợp nỗ lực từ cả hai phía là điều vô cùng thiết yếu.

Theo ông, về phía nguồn cung, các nỗ lực cần tập trung vào việc kiểm soát năng lực sản xuất mới, tối ưu hóa năng lực hiện có và điều tiết sản lượng đầu ra. Về phía nhu cầu, điều quan trọng là phải khai thác tiềm năng tiêu thụ thép, thúc đẩy ứng dụng các kết cấu thép, đồng thời đẩy mạnh việc nâng cấp chất lượng thép và các vật liệu liên quan nhằm kiến tạo một trạng thái cân bằng động giữa cung và cầu ở một tầm cao mới.

Năm 2025, lượng thép tiêu thụ của ngành sản xuất Trung Quốc lần đầu tiên đã vượt qua ngành xây dựng, với tỷ trọng thép sử dụng trong xây dựng đã giảm từ mức 58% năm 2020 xuống còn 49%, trong khi tỷ trọng sử dụng trong ngành sản xuất lại tăng từ 42% lên 51%.

Ông Hạ Nông nhận định rằng việc mở rộng phạm vi ứng dụng của các vật liệu thép sẽ là một hướng tiếp cận then chốt - cả ở thời điểm hiện tại lẫn trong tương lai-nhằm giải quyết tình trạng mất cân đối cung-cầu trong ngành này.

Trong khi đó, ông Văn Cương nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ số và công nghệ thông minh nhằm nâng cao mức độ số hóa của toàn ngành khi những công nghệ này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các nỗ lực tổng thể của ngành trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động cũng như tạo thuận lợi cho quá trình điều chỉnh cơ cấu.

Ông kêu gọi các bên cùng nỗ lực củng cố nền tảng cho công cuộc chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời nâng cao năng lực tổng thể về công nghệ số và thông minh, trong đó tập trung vào việc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi thích ứng, hoàn thiện các hệ thống hỗ trợ và mở rộng các kịch bản ứng dụng AI mang lại giá trị cao.

Ông Chung Thiệu Lương (Zhong Shaoliang), Trưởng đại diện Văn phòng Hiệp hội Thép Thế giới tại Bắc Kinh, nhận định rằng: về dài hạn, nhu cầu thép toàn cầu vẫn còn tiềm năng tăng trưởng đáng kể, trong khi đó, tổng năng lực sản xuất vẫn được duy trì ở mức đầy đủ, bất chấp sự mất cân đối cục bộ tại một số khu vực nhất định.

Trong những năm gần đây, ngành thép toàn cầu đã đầu tư mạnh mẽ vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng và cắt giảm khí thải, qua đó từng bước thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát thải thấp. Tuy nhiên, ngành này vẫn đang phải đối mặt với nhiệm vụ khử carbon đầy cam go cùng vô vàn thách thức khác.

Thời gian tới, quá trình chuyển đổi sang mô hình phát thải thấp sẽ tạo ra những tác động sâu rộng đối với các mô hình thương mại thép trên phạm vi toàn cầu, bao gồm cả hoạt động thương mại trực tiếp đối với các sản phẩm thép, lẫn hoạt động thương mại gián tiếp thông qua các mặt hàng chủ lực như ô tô và thiết bị cơ điện. Theo ông, điều này cũng được kỳ vọng sẽ gia tăng tỷ trọng của sắt khử trực tiếp (DRI) trong cả hoạt động sản xuất lẫn thương mại.

Ngoài ra, các khái niệm mới nổi như “nguyên liệu xanh”, “sắt xanh” và “DRI xanh” nhiều khả năng sẽ trở thành những trọng tâm mới trong thương mại thép quốc tế trong bối cảnh toàn cầu đang đẩy mạnh nỗ lực khử carbon.

Hải Yến (PV TTXVN tại Bắc Kinh)