Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình kinh tế - xã hội: Xây dựng lực lượng có khả năng làm chủ và biến công nghệ thành giá trị kinh tế

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên thảo luận chiều 20/4. Ảnh: Quang Khánh

Quyết tâm tạo đột phá về thể chế, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực và mô hình tăng trưởng mới

Thảo luận tại Hội trường, các ĐBQH bày tỏ thống nhất cao với báo cáo của Chính phủ với các nhóm nhiệm vụ giải pháp giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế để hiện thực hóa mục tiêu tầm nhìn phát triển đến năm 2030 và năm 2045, đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và bình quân 5 năm từ 10% trở lên. Các nhiệm vụ, giải pháp tương đối toàn diện, bao quát nhiều lĩnh vực, trong đó có những nội dung thể hiện quyết tâm tạo đột phá về thể chế, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực và mô hình tăng trưởng mới.

Quan tâm đến phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) nêu rõ, thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của nước ta đã có bước phát triển, từng bước hình thành nền tảng quan trọng cho việc thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù nhiều chủ trương, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp đã được ban hành, nhưng hệ thống chính sách vẫn còn thiếu đồng bộ, thậm chí có những điểm chồng chéo, thiếu nhất quán giữa các luật và văn bản dưới luật.

ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Sự kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái khởi nghiệp còn lỏng lẻo; nguồn vốn cho khởi nghiệp từ quỹ đầu tư trong và ngoài nước nhìn chung vẫn còn hạn chế cả về quy mô và tính đa dạng. Cùng với đó là môi trường pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới chậm được hoàn thiện.

“Những hạn chế nêu trên đang cản trở sự phát triển của cộng đồng khởi nghiệp; không chỉ làm suy giảm hiệu quả của hệ sinh thái khởi nghiệp mà còn khiến chúng ta bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển quan trọng. Trong khi các quốc gia trong khu vực đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, thì việc chậm hoàn thiện thể chế, chính sách nói chung, về đổi mới sáng tạo nói riêng sẽ làm chậm nhịp phát triển của đất nước”, đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu vấn đề.

Phân tích dưới góc độ nguồn nhân lực, ĐBQH Nguyễn Thị Lan (Hà Nội) nêu rõ, vấn đề có tính nền tảng là yếu tố con người, là nguồn nhân lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

ĐBQH Nguyễn Thị Lan (Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Thẳng thắn chỉ rõ "điểm nghẽn" hiện nay, theo đại biểu Nguyễn Thị Lan, không chỉ nằm ở chủ trương hay tiềm năng mà chủ yếu là thiếu lực lượng nhân lực có khả năng tạo ra đột phá trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thiếu chuyên gia làm chủ công nghệ lõi, thiếu các nhà khoa học có khả năng dẫn dắt, thiếu nhân lực để khai thác hiệu quả dữ liệu, đặc biệt là thiếu đội ngũ có thể đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Đồng thời, sự kết nối giữa cơ quan quản lý, viện, trường, doanh nghiệp và địa phương còn chưa chặt chẽ do thiếu lực lượng có khả năng để điều phối, dẫn dắt hệ sinh thái kết nối này.

Xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt nghiên cứu, tạo ra giá trị thực

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định “Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực..., xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mới; phát triển lực lượng sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới”.

Nhằm khắc phục những hạn chế đã chỉ ra và cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị, cần bổ sung trong dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 nội dung, “các chính sách xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mới” vào sau giải pháp “Đẩy nhanh xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển các mô hình kinh tế mới” nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc; tạo tiền đề cho việc cụ thể hóa thành các chính sách đồng bộ cho việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các mô hình kinh tế mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn tới.

Theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, chỉ khi có những giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ, tháo gỡ được những "điểm nghẽn" đang tồn tại, hệ sinh thái khởi nghiệp của nước ta mới có thể phát triển thực chất, trở thành "bệ phóng" cho những doanh nghiệp sáng tạo, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

ĐBQH Tô Ái Vang (Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

ĐBQH Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề xuất, cần cho phép địa phương thực hiện các chính sách ưu đãi của Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới, sáng tạo quốc gia để triển khai thực hiện Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đổi mới sáng tạo của địa phương, nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần đắc lực cho tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học công nghệ.

Từ góc độ nguồn nhân lực, đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng, cần một chương trình đột phá thực sự trong phát triển nguồn nhân lực, không đào tạo đại trà mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt nghiên cứu và tạo ra giá trị thực. Đào tạo cần chuyển mạnh sang tiếp cận theo năng lực gắn với doanh nghiệp và thị trường, có sản phẩm đầu ra cụ thể đi kèm cơ chế đặt hàng, khoán theo kết quả và tăng cường hợp tác quốc tế để huy động đội ngũ chuyên gia quốc tế, học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia phát triển.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị, trong Báo cáo của Chính phủ cần làm rõ và cụ thể hóa nội dung phát triển nhân lực phục vụ trực tiếp cho đột phá khoa học công nghệ, đặc biệt chú trọng các lĩnh vực có lợi thế như nông nghiệp, môi trường, công nghệ sinh học, công nghệ chế biến, kinh tế xanh.

Cùng với đó, cần sớm hình thành và triển khai các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt cấp quốc gia, tập trung vào đội ngũ làm chủ công nghệ lõi, dữ liệu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu gắn với nhu cầu của ngành, của doanh nghiệp và của địa phương. Rà soát, cập nhật hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược theo hướng gắn với lợi thế của ngành và bảo đảm tập trung nguồn lực triển khai hiệu quả, thực chất.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Quang Khánh

“Đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người. Chúng ta không chỉ cần nhân lực chất lượng cao mà cần đúng lực lượng có khả năng tạo ra và làm chủ công nghệ, biến công nghệ thành giá trị kinh tế. Nếu giải quyết được bài toán này, chúng ta không chỉ đạt tăng trưởng mà sẽ tạo ra nền tảng phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh dài hạn”, đại biểu Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.

Minh Trang