Nhận diện "từ sớm, từ xa" phòng, chống gian lận hóa đơn

Công tác quản lý hóa đơn đứng trước thách thức mới

Việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo ra bước chuyển rất lớn trong công tác quản lý thuế. Theo đó, hàng ngày, cơ quan thuế tiếp nhận khối lượng lớn dữ liệu về hóa đơn, giao dịch và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng, tạo điều kiện để ngành Thuế chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, quản lý theo rủi ro và quản lý tuân thủ.

Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi do chuyển đổi số mang lại, công tác quản lý hóa đơn cũng đứng trước những thách thức mới khi các hành vi gian lận ngày càng đa dạng, có tổ chức và liên tục thay đổi để thích ứng với các biện pháp quản lý của cơ quan thuế.

Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh phát biểu tại hội nghị trao đổi tình hình triển khai công tác đánh giá quản lý rủi ro hóa đơn. Ảnh: Phương Thảo

Chia sẻ tại Hội nghị trực tuyến trao đổi tình hình triển khai công tác đánh giá quản lý rủi ro hóa đơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho rằng, rủi ro không chỉ xuất hiện ở một doanh nghiệp hay một hóa đơn riêng lẻ mà có thể hình thành theo chuỗi, theo mạng lưới doanh nghiệp, theo dòng hàng hóa, dòng tiền; đồng thời có sự liên kết giữa nhiều người nộp thuế, nhiều địa bàn và nhiều lĩnh vực kinh tế.

Trước thực tế đó, yêu cầu đặt ra đối với ngành Thuế không chỉ xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà phải nâng cao khả năng nhận diện, cảnh báo và can thiệp rủi ro từ sớm, từ xa. Để làm được điều này, Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh cho rằng trước hết phải khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn dữ liệu mà ngành Thuế đang có; kết nối dữ liệu hóa đơn với dữ liệu kê khai, đăng ký thuế, nghĩa vụ thuế và các nguồn dữ liệu liên quan; đồng thời từng bước ứng dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn, phân tích mạng lưới và trí tuệ nhân tạo để phát hiện những dấu hiệu, mô hình và mối quan hệ rủi ro mà phương pháp quản lý truyền thống khó nhận diện được.

Lãnh đạo Cục Thuế cho biết, ngành đã và đang từng bước nghiên cứu ứng dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn, phân tích mạng lưới và trí tuệ nhân tạo để phát hiện những dấu hiệu, mô hình và mối quan hệ rủi ro mà phương pháp quản lý truyền thống khó nhận diện.

“Tuy nhiên, ngành Thuế cũng nhận thức công nghệ và dữ liệu chỉ là công cụ và yếu tố quan trọng hơn là phải xây dựng được phương pháp quản lý rủi ro thống nhất trong toàn ngành. Đặc biệt, việc quản lý rủi ro phải bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu phòng, chống gian lận với việc tạo thuận lợi cho những doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường và tuân thủ pháp luật. Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong quá trình ngành Thuế chuyển từ phương thức quản lý dựa nhiều vào kiểm tra, xử lý sau khi phát sinh sang quản lý chủ động, dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro của từng người nộp thuế” - ông Đặng Ngọc Minh nhấn mạnh.

Nâng cao năng lực phân tích, nhận diện và cảnh báo rủi ro hóa đơn

Đại diện Cục Thuế cho biết, trong thời gian qua cơ quan thuế các cấp đã triển khai nhiều phương pháp, công cụ và giải pháp để nhận diện, cảnh báo và xử lý rủi ro về hóa đơn. Qua thực tiễn triển khai, nhiều địa phương cũng đã chủ động nghiên cứu, xây dựng các cách làm mới và phát hiện nhiều mô hình rủi ro có giá trị thực tiễn.

Với những kinh nghiệm trong thực tiễn triển khai, ngành Thuế đã đưa ra một bộ tiêu chí cụ thể; Cục Thuế cũng đã tạo diễn đàn để toàn ngành và các công ty giải pháp cùng đánh giá lại hiệu quả thực tế và chia sẻ những cách làm tốt và cùng hoàn thiện phương pháp quản lý rủi ro hóa đơn.

Đại diện Công ty Cổ phần Misa chia sẻ về giải pháp quản lý rủi ro hóa đơn. Ảnh: Phương Thảo

Tại Hội nghị trực tuyến trao đổi tình hình triển khai công tác đánh giá quản lý rủi ro hóa đơn, ba nhóm nội dung lớn được ngành Thuế và các chuyên gia đưa ra thảo luận đánh giá gồm: Thứ nhất, trao đổi về các phương pháp, công cụ phân tích và khả năng ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong nhận diện và cảnh báo rủi ro hóa đơn.

Thứ hai, trao đổi, góp ý đối với các chỉ số, tiêu chí phân tích rủi ro đang được nghiên cứu, hoàn thiện; trên cơ sở đó hướng tới xây dựng một hệ thống chỉ số có khả năng cập nhật, thích ứng với sự thay đổi của dữ liệu và hành vi của người nộp thuế;

Thứ ba, Thuế tỉnh, thành phố chia sẻ những tình huống, phương pháp và kinh nghiệm thực tế trong quản lý rủi ro: từ các lĩnh vực kinh tế trọng điểm, doanh nghiệp có vòng đời ngắn, chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, hộ kinh doanh, hoàn thuế, nợ thuế đến việc ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Chia sẻ tại hội nghị, đại diện Công ty Cổ phần Misa trình bày sáng kiến áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đánh giá quản lý hóa đơn, qua đó gợi mở khả năng khai thác công nghệ để nâng cao năng lực phân tích, nhận diện và cảnh báo rủi ro.

Đại diện Ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế (Cục Thuế) đã trình bày 20 chỉ số phân tích rủi ro hóa đơn, đồng thời giới thiệu việc xây dựng thông tin phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ.

Việc ngành Thuế liên tục nghiên cứu, đổi mới nâng cao chất lượng quản lý rủi ro hóa đơn không chỉ góp phần phòng, chống gian lận, bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước, mà còn giúp cơ quan thuế quản lý đúng đối tượng, đúng mức độ rủi ro, đồng thời hạn chế tối đa việc kiểm tra, thanh tra đối với những người nộp thuế tuân thủ tốt, qua đó tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh./.

Văn Tuấn