Cục Thuế và IMF trao đổi kinh nghiệm quản lý thuế đối với doanh nghiệp lớn

Nhóm doanh nghiệp lớn đóng góp khoảng 25% tổng thu nội địa

Đây cũng là nội dung được Cục Thuế trao đổi với đoàn chuyên gia Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) nhằm đánh giá thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm và nghiên cứu giải pháp đổi mới mô hình quản lý thuế đối với doanh nghiệp lớn, hướng tới tăng cường quản lý rủi ro tuân thủ và từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Toàn cảnh buổi làm việc. Ảnh: P.Thảo

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long cho biết, những khuyến nghị của IMF về đánh giá hiệu quả quản lý thuế, quản lý rủi ro tuân thủ và hiện đại hóa phương thức quản lý người nộp thuế có giá trị cả về chuyên môn và thực tiễn đối với cơ quan Thuế Việt Nam. Nhiều nội dung đang được Cục Thuế nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức bộ máy, quy trình nghiệp vụ và phương thức quản lý.

Theo Cục Thuế, ngành Thuế đang bước vào giai đoạn cải cách sâu rộng với những thay đổi quan trọng về thể chế và phương thức quản lý. Từ ngày 1/7/2026, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực, tạo khuôn khổ pháp lý mới cho công tác quản lý thuế.

Cùng với việc vận hành tổ chức bộ máy theo mô hình mới, ngành Thuế đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử và các nguồn dữ liệu liên thông, tăng cường phân tích rủi ro, quản lý tuân thủ và cung cấp dịch vụ thuế trên môi trường số.

Những thay đổi này tạo thêm điều kiện để nâng cao hiệu quả quản lý, song đồng thời đòi hỏi cao hơn về năng lực quản trị, chất lượng dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, công nghệ và đội ngũ công chức thuế.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long. Ảnh: P.Thảo

Hiện Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn thuộc Cục Thuế trực tiếp quản lý 393 doanh nghiệp. Trong số này có nhiều tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài quy mô lớn và doanh nghiệp hoạt động trong những ngành, lĩnh vực đặc thù.

Đáng chú ý, số thu từ nhóm doanh nghiệp lớn chiếm khoảng 25% tổng thu nội địa. Đây là nhóm người nộp thuế có quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng, cơ cấu sở hữu và tổ chức kinh doanh phức tạp; đồng thời phát sinh nhiều giao dịch liên kết, giao dịch xuyên biên giới, nghiệp vụ tài chính đặc thù và các hoạt động kinh doanh mới trong nền kinh tế số.

Quản lý chuyên sâu, phân bổ nguồn lực theo mức độ rủi ro

Theo lãnh đạo Cục Thuế, đặc thù hoạt động của doanh nghiệp lớn khiến những rủi ro về thuế không chỉ nằm ở việc thực hiện các thủ tục hành chính thông thường. Trọng tâm còn nằm ở việc xác định nghĩa vụ thuế, kiểm soát giao dịch liên kết và chuyển giá, phân bổ chi phí, vốn, tài sản vô hình, xác định thu nhập từ các hoạt động đặc thù, áp dụng hiệp định thuế cũng như xử lý những mô hình kinh doanh mới.

Từ thực tế này, quản lý doanh nghiệp lớn không thể chỉ dựa vào các cuộc kiểm tra riêng lẻ hoặc chờ rủi ro phát sinh mới xử lý. Yêu cầu đặt ra là cơ quan Thuế phải nhận diện rủi ro từ sớm, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực, doanh nghiệp và giao dịch có nguy cơ cao, đồng thời lựa chọn phương thức quản lý phù hợp với mức độ tuân thủ của từng nhóm người nộp thuế.

Đây là định hướng xuyên suốt trong chương trình làm việc giữa Cục Thuế và các chuyên gia IMF. Cục Thuế đặt ra 5 kỳ vọng cụ thể đối với chương trình hợp tác.

Thứ nhất, đánh giá độc lập, khách quan về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, nhân sự và các quy trình nghiệp vụ cốt lõi của Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn. Thứ hai, xác định mức độ trưởng thành hiện tại trong áp dụng quản lý rủi ro tuân thủ và khoảng cách so với thông lệ quốc tế.

Thứ ba, tư vấn những công cụ có thể áp dụng ngay. Thứ tư, phác thảo mô hình vận hành trong tương lai có tính khả thi, đi kèm bộ chỉ số đo lường hiệu quả. Thứ năm, xây dựng Kế hoạch hành động cải cách làm cơ sở để Cục Thuế cụ thể hóa thành các nhiệm vụ công tác.

Trao đổi tại phiên họp, chuyên gia IMF Patrick De Mets đánh giá cao sự chủ động của Cục Thuế trong đổi mới phương thức quản lý, nhất là định hướng chuyển từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên rủi ro và mức độ tuân thủ của người nộp thuế.

Chuyên gia IMF Patrick De Mets. Ảnh: P.Thảo

Theo Chuyên gia IMF Patrick De Mets, trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng phức tạp, xây dựng mô hình quản lý chuyên sâu đối với doanh nghiệp lớn là yêu cầu cần thiết. Cách tiếp cận này giúp cơ quan Thuế tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực, doanh nghiệp và giao dịch tiềm ẩn rủi ro cao, đồng thời nâng cao chất lượng hỗ trợ đối với những người nộp thuế có mức độ tuân thủ tốt.

Chuyên gia IMF nhấn mạnh, quản lý doanh nghiệp lớn đòi hỏi cách tiếp cận khác biệt. Cơ quan Thuế cần hiểu rõ hoạt động kinh doanh, nhận diện sớm rủi ro và xây dựng chiến lược nâng cao mức độ tuân thủ phù hợp với từng nhóm người nộp thuế. Việc vận dụng thông lệ quốc tế cũng cần đặt trong điều kiện thực tế của Việt Nam, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả quản lý.

Từ những nội dung trao đổi, chương trình hợp tác giữa Cục Thuế và đoàn chuyên gia IMF được kỳ vọng tạo thêm cơ sở thực tiễn cho việc tiếp tục đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp lớn. Trọng tâm là nâng cao năng lực quản lý rủi ro tuân thủ, sử dụng hiệu quả nguồn lực và từng bước tiếp cận các thông lệ quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đây cũng là hướng đi gắn với yêu cầu cải cách, hiện đại hóa quản lý thuế trong giai đoạn mới, trong đó việc quản lý doanh nghiệp lớn được đặt trên nền tảng hiểu đúng hoạt động kinh doanh, nhận diện đúng rủi ro và sử dụng nguồn lực quản lý đúng trọng tâm.

Liễu Thanh