Nhận diện rào cản phát triển kinh tế tư nhân

Rào cản đến từ đâu?

Hơn ba thập kỷ qua, kinh tế tư nhân, đại diện là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đã góp phần giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, đóng góp ngày càng lớn vào GDP. Tuy nhiên, theo TS Trần Văn Thế, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Đầu tư và Phát triển Indel, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang đối mặt với hai nhóm vấn đề chính, đó là: Những hạn chế nội tại xuất phát từ bản thân doanh nghiệp và các rào cản bên ngoài đến từ môi trường kinh doanh.

“Có 5 hạn chế nội tại mà DNNVV đang phải đối mặt, đó là: Quy mô nhỏ, vốn mỏng, lao động ít, sức cạnh tranh yếu, phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng nhưng lại khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm và thông tin tài chính minh bạch. Trình độ quản trị và năng lực công nghệ thấp, thiếu chiến lược dài hạn và khả năng quản trị rủi ro, việc đầu tư cho R&D, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo còn rất khiêm tốn. Thiếu liên kết và hội nhập chuỗi giá trị, tình trạng mạnh ai nấy làm khiến doanh nghiệp tư nhân khó hình thành mạng lưới hợp tác và chuỗi cung ứng vững mạnh; khả năng kết nối với doanh nghiệp FDI cũng hạn chế. Thiếu hụt lao động kỹ năng cao và đội ngũ quản lý chuyên nghiệp là điểm yếu lớn, công tác đào tạo tại chỗ chưa được chú trọng - điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và khả năng tiếp nhận công nghệ mới. Một bộ phận doanh nghiệp chưa tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, còn tình trạng gian lận, cạnh tranh không lành mạnh, trốn thuế, vi phạm môi trường”, ông Thế cho hay.

DNNVV cần được tiếp cận công bằng các nguồn lực đất đai, vốn, khoa học công nghệ, nhân lực

Bên cạnh những hạn chế xuất phát từ nội tại doanh nghiệp, các yếu tố thể chế, chính sách, môi trường kinh doanh cũng đang tạo ra những rào cản khách quan, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực phát triển và sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân.

“Thể chế, chính sách chưa thực sự hoàn thiện, thiếu ổn định và công bằng, chồng chéo, mâu thuẫn, gây cản trở sự phát triển của doanh nghiệp. Thủ tục hành chính còn rườm rà, thực thi chính sách thiếu đồng bộ, cơ chế xin-cho vẫn tồn tại, nhất là tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo gây tốn kém thời gian, chi phí và làm giảm động lực đầu tư của doanh nghiệp. Khả năng tiếp cận nguồn lực như vốn, đất đai và nhân lực chất lượng cao còn rất hạn chế, nhiều doanh nghiệp không tiếp cận được. Môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh, chưa bình đẳng. Các xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tiêu chuẩn ESG đặt ra thách thức lớn do DNNVV không đủ nguồn lực để đầu tư công nghệ, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế”, ông Thế cho biết thêm.

Việc nhận diện rõ các điểm nghẽn và có giải pháp khắc phục kịp thời là điều kiện tiên quyết để khu vực tư nhân trở thành động lực phát triển bền vững.

Cần chính sách mới tương xứng

Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng giúp nền kinh tế tăng trưởng cao, nhưng để doanh nghiệp tư nhân làm tốt trọng trách là “động lực” cần giải quyết bài toán: Doanh nghiệp đang cần được hấp thụ những nguồn lực nào? Câu trả lời chính là DNNVV cần được tiếp cận công bằng các nguồn lực đất đai, vốn, khoa học công nghệ, nhân lực, nếu không được tiếp cận công bằng và minh bạch, rất khó để kỳ vọng doanh nghiệp Việt có thể mở rộng quy mô, nâng cao hàm lượng giá trị trong chuỗi cung ứng, hoặc chuyển dịch lên các phân khúc có chất lượng cao hơn. Vậy doanh nghiệp có thể tiếp cận các nguồn lực bằng cách nào? Tất nhiên là thông qua các chính sách hỗ trợ, nhưng làm thế nào để có thể tiếp cận các chính sách hỗ trợ này một cách thuận lợi và công bằng? Chưa hết, ai sẽ là người đóng vai trò chủ đạo, dẫn dắt các chính sách đến tay doanh nghiệp - đây là những vấn đề quan trọng cần được trả lời một cách rốt ráo.

Thực tiễn tại các quốc gia khác chỉ ra rằng, để giải quyết được các vấn đề nêu trên, Nhà nước, Chính phủ giữ vai trò chủ đạo. Tại Việt Nam cũng vậy, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, kiến tạo thể chế và môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng để doanh nghiệp tư nhân có không gian phát triển.

Việc nhận diện rõ các điểm nghẽn và có giải pháp khắc phục kịp thời là điều kiện tiên quyết để khu vực tư nhân trở thành thành động lực phát triển bền vững.

Ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước) cho rằng, chúng ta đã có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân với các quan điểm chỉ đạo, nhiệm vụ giải pháp rất cụ thể để làm sao hỗ trợ tốt nhất cho khu vực tư nhân phát triển mạnh và vươn tầm khu vực, quốc tế.

“Nghị quyết đã có, tức là định hướng và đường đi đã được vạch ra rất rõ rồi, quan trọng bây giờ là vấn đề thực thi. Cần khẩn trương hiện thực hóa Nghị quyết bằng các chính sách cụ thể, cùng với đó là các chương trình hành động của Chính phủ, giao nhiệm vụ cho từng Bộ, ngành - coi đó là chỉ tiêu KPI hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo đứng đầu và của Bộ ngành đó, phải có thời hạn để bảo đảm thực hiện lộ trình tốt hơn. Điểm cuối cùng mà tôi muốn nói đó là Nghị quyết có được thực hiện tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào cán bộ tham mưu chính sách và thực hiện chính sách – đây là vấn đề rất quan trọng. Cần đổi mới triệt để tư duy làm chính sách, nhất là cơ chế xin-cho, có như vậy thì chúng ta mới thực hiện được”, ông Hòe nhấn mạnh.

Với thực trạng của DNNVV như hiện nay, mục tiêu đạt 1,5-2 triệu doanh nghiệp trong tương lai vẫn còn xa vời, nhưng chúng ta đã có các Nghị quyết, chính sách trợ lực cho kinh tế tư nhân lớn mạnh cũng như đã xác định được các điểm nghẽn, tồn tại, hạn chế gây cản trở là thể chế, hệ thống chính sách, pháp luật. Công việc tiếp theo quyết liệt cải cách hệ thống thể chế với tư duy “mở đường, kiến tạo”, qua đó tạo hành lang pháp lý phát triển mới cho tư nhân. Ưu tiên thực hiện đồng bộ các nhóm chính sách thiết thực mà DNNVV đang cần đó là các gói tín dụng ưu đãi trung – dài hạn; mở rộng các quỹ phát triển DNNVV, đặc biệt là chương trình bảo lãnh tín dụng DNNVV. Có cơ chế hỗ trợ DNNVV thông qua các chương trình chuyển giao công nghệ, tài trợ các dự án ứng dụng số hóa trong sản xuất kinh doanh, marketing, đồng thời kết nối DNNVV với các doanh nghiệp lớn và các đối tác trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đẩy mạnh liên kết các trường đại học, cơ sở đào tạo nghề với doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng, đáp ứng nhu cầu phát triển đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao. Một khi các nhóm chính sách này được triển khai đồng bộ, thực chất, chắc chắn không chỉ có thêm nhiều doanh nghiệp, mà sẽ còn có nhiều doanh nghiệp nhỏ khác “lớn lên được” theo đúng nghĩa.

Lê Thanh-CTV Phượng Ngọc/VOV.VN