Vươn ra thế giới - Doanh nghiệp Việt tìm động lực tăng trưởng mới

Năm 2025 đánh dấu sự bứt phá mạnh mẽ của hoạt động đầu tư ra nước ngoài của DN Việt. Ảnh: ST

Dòng vốn “xuất ngoại” tăng trưởng mạnh

Năm 2025 đánh dấu sự bứt phá mạnh mẽ của hoạt động đầu tư ra nước ngoài của DN Việt, cả về quy mô vốn lẫn số lượng dự án. Theo số liệu của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư ra nước ngoài trong năm đạt hơn 1,36 tỷ USD, tăng gần 90% so với năm 2024 - mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. DN Việt đã triển khai 173 dự án đầu tư mới với tổng vốn đăng ký khoảng 1 tỷ USD, tăng gần 66%; đồng thời có 32 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn với giá trị bổ sung hơn 360 triệu USD, gấp hơn 3 lần so với năm trước.

Theo Bộ Tài chính, lũy kế đến hết tháng 12/2025, Việt Nam có 1.991 dự án đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực tại 85 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng vốn đầu tư trên 23,7 tỷ USD.

Xét theo lĩnh vực, dòng vốn đầu tư ra nước ngoài trải rộng trên 16 ngành, tập trung chủ yếu vào sản xuất, phân phối điện với tổng vốn đăng ký hơn 506,9 triệu USD, chiếm 37,7% tổng vốn đầu tư. Công nghiệp chế biến, chế tạo đứng thứ hai với hơn 300,7 triệu USD (22,3%); tiếp đến là bán buôn, bán lẻ với 130,8 triệu USD (9,7%).

Về địa bàn, trong năm 2025, DN Việt đã rót vốn vào 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Lào là thị trường thu hút nhiều vốn nhất với 757,9 triệu USD (53,6% tổng vốn); tiếp theo là Philippines với trên 92 triệu USD (6,8%) và Đức với 78,1 triệu USD (5,8%).

Theo TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn “xuất ngoại” không chỉ phản ánh nhu cầu mở rộng địa bàn kinh doanh, mà còn cho thấy bước chuyển quan trọng về chất trong tư duy phát triển của cộng đồng DN Việt. Từ chỗ chủ yếu dựa vào thị trường nội địa, nhiều DN đã chủ động coi đầu tư ra nước ngoài là một cấu phần chiến lược nhằm mở rộng không gian tăng trưởng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Ở góc độ vĩ mô, làn sóng đầu tư ra nước ngoài tăng mạnh cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang từng bước chuyển dịch từ vị thế chủ yếu thu hút vốn FDI sang trạng thái phát triển cân bằng hơn, vừa tiếp nhận FDI, vừa chủ động xuất vốn. Đây là dấu hiệu của một nền kinh tế đang lớn lên, có nhu cầu và năng lực “vươn ra biển lớn” để tìm kiếm thị trường, công nghệ và nguồn lực mới.

Theo PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh, đầu tư ra nước ngoài còn mở ra cơ hội để DN Việt tiếp cận công nghệ, mô hình quản trị và các chuẩn mực kinh doanh tiên tiến. Khi tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quản trị được “hồi hương”, dòng vốn “xuất ngoại” sẽ trở thành kênh bổ trợ quan trọng cho quá trình nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Cần chiến lược bài bản để vượt thách thức

Bên cạnh cơ hội, hoạt động đầu tư ra nước ngoài của DN Việt cũng đối mặt với nhiều thách thức, trước hết là rủi ro về môi trường pháp lý và thể chế tại nước tiếp nhận đầu tư. Sự khác biệt về luật pháp, chính sách thuế, lao động, môi trường, cũng như các quy định liên quan đến chuyển lợi nhuận và sở hữu tài sản có thể khiến DN gặp khó khăn trong quá trình triển khai dự án. Thực tế cho thấy, không ít DN ra nước ngoài với sự chuẩn bị pháp lý chưa đầy đủ, dẫn đến phát sinh chi phí, tranh chấp hoặc buộc phải thu hẹp, thậm chí chấm dứt dự án.

DN Việt cần thay đổi tư duy đầu tư ra nước ngoài theo hướng bài bản. Ảnh: ST

Biến động địa chính trị và chính sách toàn cầu cũng là rủi ro ngày càng rõ nét. Xu hướng phân mảnh kinh tế, gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh thuế quan cùng các xung đột kéo dài đã làm gia tăng tính bất định của môi trường đầu tư quốc tế. Với nhiều DN Việt có quy mô vốn còn hạn chế, khả năng chống chịu rủi ro chưa cao, các cú sốc từ bên ngoài có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến hiệu quả dự án và khả năng thu hồi vốn.

Về nội tại, năng lực tài chính và quản trị xuyên biên giới vẫn là điểm yếu của phần lớn DN Việt. Dù số lượng dự án tăng nhanh, song đa phần có quy mô nhỏ, vốn mỏng, khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn. Trong khi đó, đầu tư ra nước ngoài đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn dài và năng lực quản trị phức tạp, từ quản lý nhân sự đa quốc gia đến kiểm soát tài chính và quản trị rủi ro tổng thể.

Thách thức về nguồn nhân lực cũng bộc lộ rõ khi nhiều DN thiếu đội ngũ am hiểu thị trường quốc tế, luật pháp nước sở tại và thông lệ kinh doanh toàn cầu. Việc phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm quản lý trong nước khiến DN gặp khó trong thích ứng với khác biệt về văn hóa và chuẩn mực đầu tư kinh doanh.

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia cho rằng DN Việt cần thay đổi tư duy đầu tư ra nước ngoài theo hướng bài bản, dài hạn, coi đây là một phần của chiến lược tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. DN cần đầu tư nghiêm túc cho nghiên cứu thị trường, thẩm định đối tác, đánh giá rủi ro pháp lý - tài chính và chủ động sử dụng dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp tại nước sở tại.

Về phía Nhà nước, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư ra nước ngoài theo hướng minh bạch, thuận lợi nhưng kiểm soát hiệu quả dòng vốn là yêu cầu quan trọng. Đồng thời, cần phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DN từ cung cấp thông tin thị trường, xúc tiến đầu tư, hỗ trợ pháp lý đến các cơ chế bảo hiểm rủi ro phù hợp. Vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng cần được phát huy mạnh mẽ hơn trong việc đồng hành và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của DN.

Về dài hạn, việc hình thành một số DN, tập đoàn Việt Nam có năng lực trở thành nhà đầu tư toàn cầu ở các lĩnh vực then chốt cần được coi là mục tiêu chiến lược. Khi những “đầu tàu” này vươn ra thị trường quốc tế thành công, hiệu ứng lan tỏa sẽ góp phần đưa dòng vốn “xuất ngoại” trở thành động lực tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới./.

DIỆU THIỆN