Nguy cơ tăng huyết áp và loạn nhịp tim do ô nhiễm tiếng ồn

Ô nhiễm tiếng ồn từ lâu đã được y học nhìn nhận không chỉ là vấn đề gây khó chịu về mặt cảm giác mà còn là một yếu tố nguy cơ tim mạch thực sự, có cơ chế sinh lý bệnh rõ ràng và bằng chứng nghiên cứu ngày càng đầy đủ.

1. Cơ chế tiếng ồn tác động lên hệ tim mạch

Khi cơ thể tiếp nhận âm thanh vượt ngưỡng chịu đựng, dù người nghe không hoàn toàn ý thức được sự khó chịu, hệ thần kinh tự chủ vẫn phản ứng như trước một tác nhân gây stress. Tiếng ồn kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và trục nội tiết vùng dưới đồi, tuyến yên, tuyến thượng thận, khiến cơ thể tăng tiết các hormone stress như cortisol, catecholamine và noradrenaline. Những chất này làm tim đập nhanh hơn, mạch máu ngoại vi co lại và sức cản mạch máu tăng lên, từ đó đẩy huyết áp lên cao.

Nếu tình trạng này chỉ xảy ra thoáng qua, cơ thể có thể tự điều chỉnh trở lại bình thường, nhưng khi tiếng ồn lặp đi lặp lại trong thời gian dài, đặc biệt là vào ban đêm khi cơ thể cần được nghỉ ngơi để phục hồi, các phản ứng nội tiết và thần kinh này sẽ duy trì huyết áp ở mức cao mạn tính, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện các rối loạn nhịp tim do sự mất cân bằng giữa hệ giao cảm và phó giao cảm.

Ô nhiễm tiếng ồn không chỉ là vấn đề gây khó chịu về mặt cảm giác mà còn là một yếu tố nguy cơ tim mạch.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học trên thế giới đã củng cố mối liên hệ giữa ô nhiễm tiếng ồn và bệnh tim mạch. Một nghiên cứu thực hiện tại châu Âu cho thấy những người sống gần khu vực sân bay có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn từ 10 - 20% so với người sống ở khu vực yên tĩnh.

Một nghiên cứu khác tại Trung Quốc, thực hiện trên hơn 1000 công nhân dệt vải, cho thấy sau 5 năm làm việc trong môi trường tiếng ồn cao, huyết áp của nhóm công nhân này tăng lên đáng kể so với ban đầu. Đáng chú ý, các nghiên cứu gần đây còn ghi nhận việc tiếp xúc với âm lượng trên 50 decibel vào ban đêm cũng có thể làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, do cơ thể liên tục sản xuất cortisol trong khi lẽ ra phải được nghỉ ngơi hoàn toàn.

Tại các đô thị lớn của Việt Nam, tiếng ồn từ giao thông, công trình xây dựng và hoạt động kinh doanh dịch vụ ban đêm đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng lưu tâm. Tại các khu công nghiệp và công trình xây dựng, mức tiếng ồn thường xuyên vượt ngưỡng 85 decibel, khiến người lao động trực tiếp đối mặt với nguy cơ điếc nghề nghiệp, hiện là bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm phổ biến thứ hai tại nước ta sau bệnh bụi phổi silic, với khoảng 250 đến 500 ca mắc mới được ghi nhận mỗi năm.

Không chỉ ảnh hưởng đến người lao động, tiếng ồn về đêm từ giao thông, hoạt động karaoke hay công trình xây dựng còn gây rối loạn giấc ngủ cho cư dân sinh sống xung quanh.

2. Các nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng

Người cao tuổi, người đã mắc tăng huyết áp hoặc có bệnh lý tim mạch nền, cùng những người thường xuyên làm việc trong môi trường có tiếng ồn lớn là những nhóm cần đặc biệt lưu ý trước tác động của ô nhiễm tiếng ồn.

Ở người cao tuổi, khả năng thích nghi của hệ tim mạch với các yếu tố stress đã suy giảm theo tuổi tác, khiến việc tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn dễ dẫn đến các biến cố tim mạch cấp tính hơn so với người trẻ.

Đối với người đã có sẵn tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim, tiếng ồn kéo dài có thể khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn dù đã tuân thủ điều trị bằng thuốc, bởi yếu tố môi trường vẫn liên tục kích hoạt phản ứng stress sinh lý làm huyết áp dao động thất thường.

3. Khuyến cáo phòng ngừa

Người bệnh cần chú ý kiểm soát môi trường âm thanh sống hằng ngày như một phần của phác đồ điều trị tăng huyết áp và rối loạn nhịp tim, bên cạnh việc dùng thuốc và điều chỉnh chế độ ăn. Trước hết, cần đặc biệt ưu tiên bảo vệ giấc ngủ ban đêm khỏi tiếng ồn, bởi đây là thời điểm cơ thể cần được nghỉ ngơi và phục hồi hoàn toàn. Có thể sử dụng cửa sổ cách âm, rèm cửa dày hoặc bố trí phòng ngủ ở vị trí xa đường giao thông và nguồn phát tiếng ồn nếu điều kiện nhà ở cho phép.

Đối với người lao động trong môi trường tiếng ồn cao như nhà xưởng, công trường, việc sử dụng thiết bị bảo hộ tai đầy đủ theo quy định không chỉ giúp bảo vệ thính lực mà còn giảm mức độ kích hoạt phản ứng stress của hệ tim mạch.

Ngoài ra, mỗi người nên duy trì lối sống lành mạnh với chế độ ăn hạn chế muối, tập thể dục đều đặn và theo dõi huyết áp định kỳ tại nhà, đặc biệt nếu sinh sống hoặc làm việc trong khu vực có mức độ tiếng ồn cao, để có thể phát hiện sớm những dao động bất thường và can thiệp kịp thời.

Ô nhiễm tiếng ồn là một yếu tố nguy cơ tim mạch âm thầm nhưng có cơ sở khoa học vững chắc, không nên bị xem nhẹ trong công tác phòng, chống các bệnh không lây nhiễm. Bên cạnh nỗ lực kiểm soát nguồn phát tiếng ồn từ cấp độ quy hoạch đô thị và quản lý xây dựng, mỗi cá nhân hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ trái tim của mình bằng những thay đổi đơn giản trong không gian sống và sinh hoạt hằng ngày, góp phần xây dựng một môi trường sống yên tĩnh, lành mạnh hơn cho cả cộng đồng.

Mời xem thêm video được quan tâm:

3 thời điểm vàng đi bộ đối với người cao tuổi, bí quyết sống khỏe | SKĐS

BS. Nguyễn Tiến Dũng