Nguy cơ con người mất khả năng hoàn thành công việc khi AI 'sập'

Không thể hoàn thành công việc nếu thiếu AI

Mới đây, sự cố gián đoạn kéo dài trên nền tảng trí tuệ nhân tạo DeepSeek (Trung Quốc) đã ảnh hưởng đến khiến hàng trăm triệu người dùng, đồng thời làm dấy lên một câu hỏi đáng chú ý: con người đang phụ thuộc vào AI đến mức nào?

Điều gây chú ý không chỉ nằm ở lỗi kỹ thuật, mà ở chính phản ứng của người dùng. Trên mạng xã hội, nhiều người thừa nhận cảm giác “bối rối” khi không thể sử dụng AI. “Chỉ đến khi DeepSeek sập, tôi mới nhận ra mình không còn biết làm việc nếu thiếu nó”, một người dùng chia sẻ.

Những phản ứng này cho thấy một thực tế: AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ, mà trở thành một phần không thể thiếu trong công việc hàng ngày. Từ viết email, lập kế hoạch đến xử lý dữ liệu, nhiều người, đặc biệt là dân văn phòng, đã tích hợp AI vào hầu hết quy trình làm việc.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng ngày càng rõ nét khi AI được sinh viên và người trẻ sử dụng rộng rãi trong cả học tập lẫn đời sống thường nhật. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề không nằm ở việc sử dụng nhiều hay ít, mà ở cách con người làm chủ công cụ này.

AI đang len lỏi trong mọi hoạt động của đời sống như học tập, làm việc, giải trí,...

Ông Chu Tuấn Anh – Giám đốc Hệ thống Đào tạo Lập trình viên Quốc tế Aptech cho rằng việc người trẻ chủ động ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực là tín hiệu tích cực. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp, việc tối ưu hóa từng công việc nhỏ bằng AI giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả. Ngay cả những quyết định đơn giản như lựa chọn bữa ăn, nếu biết tận dụng AI, người dùng cũng có thể rút ngắn thời gian và tập trung cho những việc quan trọng hơn.

Bên cạnh đó, AI còn góp phần hình thành một thói quen làm việc mới. Nếu trước đây, khi gặp khó khăn, nhiều người thường tìm đến cấp trên hoặc chuyên gia, thì nay xu hướng “AI first” – ưu tiên hỏi AI trước đang dần phổ biến. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian xử lý vấn đề.

Dù vậy, theo ông Tuấn Anh, yếu tố cốt lõi nằm ở cách sử dụng. Nếu được khai thác đúng cách, AI là công cụ học tập và làm việc rất mạnh mẽ. Ngược lại, việc sử dụng thụ động có thể khiến người dùng dần mất đi khả năng tư duy, phân tích và ra quyết định.

Để hạn chế nguy cơ này, ông đưa ra nguyên tắc “3T”: Think first – tự tìm lời giải trước khi hỏi AI; Tool, not Tutor – coi AI là công cụ hỗ trợ thay vì phụ thuộc hoàn toàn; và Teach back – diễn đạt lại kiến thức bằng cách hiểu của bản thân. Cách tiếp cận này giúp người trẻ vừa tận dụng được lợi ích của AI, vừa duy trì và phát triển năng lực tư duy.

Ông Chu Tuấn Anh cho rằng nếu làm việc theo nguyên tắc “3T”, người dùng sẽ không bị hoang mang nếu AI “sập”

Ở một khía cạnh khác, bà Rakhee Das – Tiến sĩ Đại học Amity, chuyên gia AI quốc tế, cho rằng việc làm chủ công nghệ không thể dừng lại ở lý thuyết, mà cần được rèn luyện thông qua trải nghiệm thực tế. Theo bà, đối với sinh viên, đặc biệt trong lĩnh vực lập trình, việc lựa chọn các chương trình đào tạo chú trọng thực hành là yếu tố then chốt.

“Tham gia các dự án theo chuẩn doanh nghiệp ngay trong quá trình học không chỉ giúp các em nâng cao kỹ năng, mà còn hiểu rõ cách một sản phẩm công nghệ được xây dựng, vận hành và hoàn thiện trong môi trường doanh nghiệp”, bà Rakhee Das chia sẻ.

Làm chủ AI: kỹ năng sống còn trong kỷ nguyên số

Trên thực tế, các phương pháp trên đang được nhiều sinh viên công nghệ áp dụng trong quá trình học tập.

Chia sẻ trên website chính thức của Aptech aptechvietnam.com.vn bạn Ngô Minh Tuấn - Học viên Kỳ 3 Chương trình Lập trình viên Quốc tế AI ứng dụng tại Aptech, cho biết việc “nói không” với AI là điều không thực tế trong bối cảnh hiện nay. Trong quá trình học, các công cụ AI được sử dụng để hỗ trợ viết code và phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, theo Tuấn, AI chỉ phát huy hiệu quả khi người học vẫn giữ vai trò chủ động. “Trước khi nhờ AI hỗ trợ, em luôn tự suy nghĩ và thử giải quyết bài toán. Sau đó mới dùng AI để kiểm tra và tối ưu lại. Quan trọng nhất là phải kiểm chứng kết quả, không sử dụng một cách máy móc”, Tuấn chia sẻ.

Trong chương trình Tuấn theo học các kiến thức nền tảng về lập trình và tư duy logic vẫn được chú trọng học tập ngay từ đầu. Chính điều này giúp em có thể làm chủ kiến thức và kỹ năng, thay vì phụ thuộc vào công cụ.

Một buổi học về lập trình AI ứng dụng của học viên Aptech tại 19 Lê Thanh Nghị, Hà Nội

Bạn Tuấn cho biết: “Ngoài ra, việc thực hiện các đồ án cuối mỗi kỳ học giúp em có cơ hội vận dụng kiến thức vào những bài toán sát với thực tế, từ đó hiểu rõ cách ứng dụng AI trong từng khâu phát triển sản phẩm. Khi phải tự mình hoàn thiện một dự án, em buộc phải vừa nắm chắc nền tảng, vừa biết cách sử dụng AI đúng lúc, đúng chỗ. Điều này giúp em tự tin hơn khi làm việc mà không bị phụ thuộc vào AI”.

Khi được đặt đúng vai trò, AI có thể trở thành “đòn bẩy” giúp con người tăng tốc. Ngược lại, nếu bị lạm dụng, công cụ này cũng có thể khiến người dùng dần đánh mất khả năng tư duy độc lập – yếu tố cốt lõi trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là công nghệ.

P.V