Nguồn vốn cho tăng trưởng: Không thể chỉ trông vào ngân hàng

Quang cảnh hội thảo

Thị trường vốn cần chia sẻ vai trò dẫn vốn

Phát biểu tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 23/7, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, đến ngày 13/7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt gần 20,1 triệu tỷ đồng, tăng 7,86% so với cuối năm 2025.

Để dòng vốn tín dụng đến đúng địa chỉ, trong 6 tháng đầu năm, ngành Ngân hàng đã tổ chức hơn 1.000 cuộc gặp gỡ, đối thoại và kết nối ngân hàng - doanh nghiệp trên phạm vi cả nước, đồng thời triển khai nhiều chương trình tín dụng theo lĩnh vực ưu tiên với những kết quả tích cực.

Tuy nhiên, theo bà Hà Thu Giang, áp lực đặt lên hệ thống ngân hàng đang ngày càng lớn khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng của kênh tín dụng.

Theo dự báo, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 vào khoảng 5,1 triệu tỷ đồng, còn giai đoạn 2026-2030 lên tới 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng/GDP năm 2025 đã ở mức khoảng 145%, phản ánh nền kinh tế vẫn phụ thuộc rất lớn vào vốn vay ngân hàng.

Một thách thức khác là nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, năng lượng và công trình trọng điểm ngày càng gia tăng, trong khi nguồn vốn huy động của các tổ chức tín dụng chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn. Sự mất cân đối này làm gia tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn, đồng thời tạo áp lực lớn về thanh khoản đối với hệ thống ngân hàng.

Theo bà Hà Thu Giang, để giải quyết bài toán này, cần phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nhằm hình thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn, qua đó giảm gánh nặng cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng.

Ở góc độ thị trường chứng khoán, ông Hà Duy Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, quy mô thị trường tiếp tục mở rộng và ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung, dài hạn của nền kinh tế.

Đến ngày 30/6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tăng 6% so với cuối năm 2025, tương đương 82,6% GDP ước tính năm 2025. Thị trường hiện có 54 doanh nghiệp đạt mức vốn hóa trên 1 tỷ USD, trong đó 4 doanh nghiệp vượt mốc 10 tỷ USD.

Trong khi đó, quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương 22,1% GDP. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị huy động vốn qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đạt 325.300 tỷ đồng, tăng 15,83% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số trên cho thấy thị trường vốn đang mở rộng cả về quy mô lẫn khả năng huy động nguồn lực. Tuy nhiên, so với nhu cầu vốn khổng lồ của nền kinh tế, dư địa phát triển vẫn còn rất lớn.

Cải cách thể chế và nâng hạng thị trường mở ra dư địa tăng trưởng mới

Một trong những động lực quan trọng được kỳ vọng thúc đẩy thị trường vốn trong giai đoạn tới là việc FTSE Russell công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025, dự kiến có hiệu lực từ 21/9/2026.

Theo các dự báo, việc nâng hạng có thể giúp Việt Nam thu hút thêm hàng tỷ USD từ các quỹ chỉ số và quỹ đầu tư chủ động. HSBC và Ngân hàng Thế giới ước tính thị trường Việt Nam có thể thu hút khoảng 8-10 tỷ USD trong dài hạn.

Tuy nhiên, theo ông Hà Duy Tùng, giá trị lớn nhất của việc nâng hạng không chỉ nằm ở quy mô dòng vốn ngoại mà còn tạo động lực thúc đẩy cải cách toàn diện thị trường, nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị và cải thiện chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Đồng quan điểm, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cho rằng, mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới đòi hỏi lượng vốn rất lớn, trong khi dư địa mở rộng của tín dụng ngân hàng không còn nhiều.

Theo ông Lực, nguồn lực tài chính của nền kinh tế hiện chủ yếu đến từ tín dụng ngân hàng, thị trường vốn, đầu tư công và vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, mỗi kênh đều tồn tại những giới hạn riêng.

Trong khi tín dụng ngân hàng đã tiến gần ngưỡng về tỷ lệ đòn bẩy thì thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Đầu tư công còn dư địa mở rộng nhưng cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn khi quy mô đầu tư ngày càng lớn.

Theo TS. Cấn Văn Lực, thực tế này đòi hỏi phải tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn. Thị trường vốn cần phát triển nhanh hơn để đảm nhận vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Ông Lực cũng chỉ ra những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ như thể chế thị trường tài chính chưa đồng bộ; khung pháp lý đối với các sản phẩm và mô hình tài chính mới còn chậm hoàn thiện; tình trạng sở hữu chéo dù đã giảm nhưng vẫn phức tạp; rủi ro liên thông giữa hệ thống tài chính và thị trường bất động sản cần được giám sát chặt chẽ hơn.

Để tạo nền tảng phát triển bền vững, TS. Cấn Văn Lực kiến nghị xây dựng chương trình tổng thể về cải cách thị trường tài chính, thống nhất chiến lược phát triển đối với ngân hàng, chứng khoán, trái phiếu, bảo hiểm, tài chính số và tài chính xanh.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế phá sản, xử lý nợ và xử lý các tổ chức tài chính yếu kém; xây dựng cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia cùng hệ thống cảnh báo sớm; đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm hành chính sang mô hình quản lý, giám sát dựa trên rủi ro, dữ liệu và công nghệ.

Ở góc nhìn dài hạn, PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh cho rằng, hệ thống tài chính Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ mở thêm một kênh huy động vốn trung và dài hạn, bổ sung cho thị trường chứng khoán, trái phiếu và các định chế đầu tư trong nước.

Theo ông Huân, điều quan trọng không chỉ là huy động thêm bao nhiêu vốn, mà là khả năng chuyển hóa dòng vốn đó thành năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và phát triển hạ tầng. Đây mới là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Hà Sơn