Người trẻ tiếp sức cho nghề truyền thống

Một bạn nhỏ được hướng dẫn trải nghiệm làm gối tựa cung đình trong một sự kiện văn hóa, di sản

Giữ nghề cho nghệ nhân

Nhắc đến “Journeys in Hue” những ai làm việc trong giới lữ hành cũng sẽ ngay lập tức ấn tượng bởi cách làm du lịch mới lạ khi lên những tour độc đáo, mở các cuộc trò chuyện học thuật, tiếp cận các nghệ nhân làng nghề…

Dù tốt nghiệp với nhiều chuyên ngành khác nhau nhưng ở họ có chung niềm đam mê với những giá trị di sản của vùng đất nơi mình lớn lên. Quá trình tiếp cận, họ nhìn thấy khoảng trống lớn trong việc truyền tải giá trị di sản đến thế hệ trẻ. “Ngày nay có rất nhiều chương trình trải nghiệm văn hóa, tất nhiên là thú vị nhưng vẫn chưa giúp học sinh hiểu sâu về câu chuyện, kỹ năng và tinh hoa của nghề”, Nguyễn Phan Anh Thy - thành viên của “Journeys in Hue”, đồng sáng lập VietHED bắt đầu câu chuyện.

Từng có những tháng năm học tập và trải nghiệm ở nước ngoài, Anh Thy hiểu rằng, văn hóa truyền thống góp phần tạo nên bản sắc, hồn cốt dân tộc. Và khi trở về Huế, cô gái trẻ này quyết định theo đuổi giá trị ấy.

Cũng như Thy, các thành viên của dự án VietHED lặn lội tìm về nhiều làng nghề truyền thống, gặp nghệ nhân, trải nghiệm thực tế và lắng nghe những chia sẻ. Mỗi làng nghề, mỗi nghệ nhân là một câu chuyện dài mà ở đó họ thấu hiểu được muôn vàn khó khăn trong việc bảo tồn và tìm lối ra cho mỗi sản phẩm.

Lấy câu chuyện mệ Trí Huệ - người làm gối tựa cung đình nổi tiếng làm dẫn chứng, các thành viên xem đó là cơ duyên nhưng cũng thách thức. Thời điểm tiếp cận nhiều năm về trước nghệ nhân đã gần trăm tuổi. Chạy đua với thời gian, nhóm vừa hỗ trợ đầu ra cho nghệ nhân vừa lên chiến dịch truyền thông quảng bá sản phẩm. “Chúng tôi gắn liền công việc của mình từ đó, với mục tiêu hỗ trợ nghệ nhân vừa bảo tồn được nghề, vừa có thêm sinh kế”, Anh Thy chia sẻ và vui hơn khi giờ đây con cháu của mệ Trí Huệ đã tiếp nối nghề.

Sau chừng 5 năm hỗ trợ, lan tỏa tên tuổi cho chiếc gối tựa, VietHED quyết định hỗ trợ một nghệ nhân quen thuộc. Đó chính là chiếc trống lùng tung của nghệ nhân Trương Thị Hường. Qua một vài “chiến dịch truyền thông” của các bạn trẻ, mệ Hường đã trở thành hiện tượng trên cộng đồng mạng. Chiếc trống từng gắn với tuổi thơ của nhiều người được “lên sàn”.

Chinh phục các tổ chức quốc tế

Một khi vấn đề bảo tồn và tạo được sinh kế cho nghề truyền thống lẫn nghệ nhân, các thành viên VietHED bắt đầu tiếp cận, kết nối với các trường học. May mắn, mỗi trường học mà VietHED dừng chân luôn được đón nhận một cách nồng nhiệt.

Đoàn Công Quốc Tuấn - đồng sáng lập VietHED nói, thông qua những chương trình trải nghiệm, điều mà dự án hướng đến không chỉ rèn luyện, phát triển các kỹ năng cần thiết như hợp tác, làm việc nhóm, thuyết trình… mà còn kéo các em nhỏ, bạn trẻ gần lại với văn hóa và lịch sử của dân tộc mình hơn. “Chúng tôi tin tưởng rằng việc giáo dục các giá trị này sẽ giúp các em phát triển toàn diện và lớn lên trong sự thấu hiểu về nguồn gốc của mình và mang hình ảnh tốt đẹp của người Việt Nam ra thế giới”, Tuấn tâm sự.

Trải qua thời gian, những giá trị cốt lõi mà VietHED theo đuổi không chỉ giúp các em học sinh hiểu và yêu hơn tinh hoa truyền thống cha ông để lại, mà đã chinh phục được các tổ chức quốc tế. Theo đó, gối tựa được Chính phủ Canada kết hợp cùng UNDP và Công ty Du lịch Long Mã hỗ trợ với mô hình du lịch trải nghiệm văn hóa di sản thành 1 trong 30 doanh nghiệp tạo tác động xã hội (Social Impact Business). Chiếc trống lùng tung cũng được tiếp sức bởi Chính phủ Anh Quốc thông qua chương trình Sáng kiến Thanh niên khởi nghiệp 2025 do IOM tổ chức.

“Tôi nghĩ rằng các giá trị nhân văn mà chúng tôi kiên trì theo đuổi trong nhiều năm đã chinh phục được họ. Chúng tôi đã có cơ hội làm việc với các công ty lớn như Uniqlo để đưa hình ảnh sản phẩm truyền thống đi xa hơn. Hay các trường học ở Singapore, Nhật Bản để đưa học sinh, sinh viên về Huế và trải nghiệm các sản phẩm dịch vụ du lịch, văn hóa. Chính điều này đã thúc đẩy xuất khẩu tại chỗ các sản phẩm dịch vụ về văn hóa di sản và mang lại nhiều lợi ích cho không chỉ doanh nghiệp mà còn là cộng đồng địa phương”, Quốc Tuấn hào hứng.

Từng theo dõi dự án VietHED, TS. Lê Anh Tuấn - Phó Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung đánh giá rất cao giá trị giáo dục di sản mà dự án đề ra gắn liền với sự sáng tạo lẫn hội nhập. “Thành công của dự án cho thấy việc khôi phục được gối tựa cung đình và trống lùng tung phải gắn với các nghệ nhân, hay nói cách khác là “đặt con người vào trung tâm của bảo tồn” trong chính môi trường của họ, là điều kiện để các nghệ nhân thực hiện vai trò truyền lửa cho thế hệ trẻ”, TS. Tuấn đánh giá.

Thành công này cho thấy các thành viên của dự án VietHED đã rất giỏi nắm bắt, sử dụng tư duy quốc tế và chuyên môn sâu sắc về văn hóa để xây dựng một mô hình địa phương cho mục tiêu bảo tồn di sản bền vững, tiếp nối sức sống cho di sản trong bối cảnh hiện nay. Hơn thế, sự thành công của dự án này chứng minh rằng du lịch có thể là công cụ bảo tồn và phát triển cộng đồng bền vững, thay vì chỉ là khai thác tài nguyên.

Nhật Minh